Ο οικολογικός μπαξές ενός παιδιού(7). Σχετικά με τις ασθένειες

Οι ασθένειες στα φυτά προκαλούνται από τρεις κατηγορίες μικροοργανισμών τους μύκητες, τα βακτήρια και τους ιούς.  Οι μικροοργανισμοί αυτοί ζουν συνήθως σε βάρος, (δηλαδή σαν παράσιτα) των φυτών. Ονομάζουμε ξενιστή το φυτό-θύμα και παθογόνο το παράσιτο. Μερικές φορές το παθογόνο είναι απόλυτα εξαρτημένο από το θύμα του και σ αυτή την περίπτωση θα πρέπει να τρέφεται απ αυτό χωρίς όμως να το σκοτώσει γιατί τότε θα πεθάνει και το ίδιο. Το παράσιτο για να προσβάλλει το θύμα του πρέπει να ξεπεράσει εμπόδια και μηχανισμούς που κάνουν το φυτό-θύμα ανθεκτικό. Ο βιοκαλλιεργητής στηρίζεται κυρίως πάνω σ αυτό για να προστατέψει τις καλλιέργειές του. Το να ανακαλύψεις ένα πρόβλημα που προκαλεί στα φυτά σου ένα έντομο, είναι σχετικά εύκολη υπόθεση. Το να ανακαλύψεις όμως την αιτία μιας ασθένειας είναι πραγματικός πονοκέφαλος.

Τα συμπτώματα που μπορεί να παρουσιάζει ένα φυτό για να μας δείξει ότι είναι άρρωστο χωρίζονται σε 6 μεγάλες κατηγορίες:

• Στην 1η μπορεί να έχουμε ανωμαλίες στην ανάπτυξη του φυτού: γιγαντισμό, νανισμό ή διάφορες παραμορφώσεις, όπως καρούλιασμα ή κατσάρωμα των φύλλων και άλλα.
• Στη 2η μπορεί να έχουμε αλλαγές στο χρώμα του φυτού που ξεφεύγουν από το φυσιολογικό όπως χλώρωση. Αυτό σημαίνει ότι από σκούρο πράσινο γίνεται ανοιχτό πράσινο. Υπόψη ότι αυτό μπορεί να συμβεί και όταν τα φυτά δεν τα βλέπει πολύ φως ή όταν λείπουν κάποιες οργανικές ουσίες, (τροφή), από το έδαφος. Οι αλλαγές στο χρώμα του φυτού μπορεί να είναι επίσης προς το κόκκινο, κίτρινο ή αργυρό. Αλλά μπορεί να σχηματιστεί και "μωσαϊκό", που σημαίνει κλιμακωτή αλλαγή στο χρώμα των φύλλων από ανοιχτό σε πιο σκούρο ή να έχει κηλίδες με συγκεκριμένο σχήμα και μέγεθος.
• Στην 3η κατηγορία συμπτωμάτων έχουμε τη μάρανση. Πρέπει να ξεχωρίσουμε αυτή που παθαίνουν τα φυτά από την πολύ ζέστη και την έλλειψη νερού ή επειδή κάποια έντομα ρούφηξαν το χυμό τους. Αφού αποκλείσουμε αυτές τις αιτίες ψάχνουμε για την αρρώστια και την αντιμετώπισή της.
• Στην 4η, μπορεί να έχουμε θάνατο μέρους ή ολόκληρου του φυτού (νέκρωση ή σάπισμα).
• Στην 5η, μπορεί το φυτό να βγάλει διάφορα υγρά όχι όμως όπως αυτό το γαλακτώδες υγρό που βγάζει η συκιά. Αυτό είναι φυσιολογικό και όχι αρρώστια. Εκείνο όμως που βγάζουν οι ροδακινιές από τον κορμό τους και είναι παχύρρευστο και σκούρο σαν λιωμένη καραμέλα και λέγεται κόμι ή αυτό που βγάζουν τα πεύκα, τη ρετσίνη που όταν το βγάζουν σε μικρό βαθμό είναι φυσιολογικό σε μεγάλο όχι. Τέλος αυτό το υγρό που βγάζουν οι καστανιές και οι καρυδιές, το μελάνωμα και έχει μαύρο χρώμα δείχνει ότι υπάρχει κάποιο πρόβλημα, μια αρρώστια που πρέπει να αντιμετωπιστεί αλλιώς τα δέντρα θα χαθούν.
• Και στην 6η κατηγορία συμπτωμάτων έχουμε το πέσιμο των φύλλων των ανθών ή των καρπών όχι όμως επειδή φύσηξε δυνατός αέρας. Οι μύκητες προκαλούν τις περισσότερες ασθένειες στα φυτά. Δεν μπορούν να τραφούν από μόνοι τους και εξαρτώνται από άλλους οργανισμούς(Ετερότροφοι).

Οι μύκητες αναπαράγονται με τα σπόρια και η διάδοσή τους μπορεί να γίνει με τον άνεμο, τη βροχή, το νερό του ποτίσματος ή κάποιου μεταφορέα (ανθρώπου, ζώου ή εντόμου). Η διάδοση επίσης μπορεί να γίνει και με τους σπόρους του ίδιου του φυτού που έχει την αρρώστια ή κάποιο τμήμα του π.χ. ένα βλαστό άρρωστο που θα μολύνει ένα υγιές φυτό. Από τη στιγμή που θα μπει ο μύκητας μέσα στο φυτό μέχρι να φανούν τα συμπτώματα χρειάζεται κάποιος χρόνος. Κάποιες από τις πιο γνωστές αρρώστιες από μύκητες στα φυτά είναι ο περονόσπορος και το ωΐδιο.

Τα βακτήρια είναι μικροσκοπικά μονοκύτταρα αρχέγονα φυτά. Αναπαράγονται με τη διαίρεση του πυρήνα τους. Μεταδίδονται περισσότερο με το νερό της βροχής παρά με τον άνεμο αλλά και τα έντομα βοηθάνε σ αυτό. Τα βακτήρια μπαίνουν μέσα στο φυτό από τους πόρους τους ή από πληγές. Μια συνηθισμένη βακτηριακή αρρώστια είναι το καρκίνωμα της ελιάς.

Οι ιοί δεν είναι ζωντανοί οργανισμοί όπως οι άλλοι και για να τους δούμε δεν αρκεί το κοινό μικροσκόπιο, χρειάζεται ηλεκτρονικό που κάνει πολύ μεγάλη μεγέθυνση. Για να αναπαράγουν τον εαυτό τους χρειάζονται την ενέργεια κάποιου ζωντανού ξενιστή - θύματος. Οι ιοί που προσβάλλουν τα φυτά μεταδίδονται με μοσχεύματα (τμήματα των βλαστών) ή βολβούς και κονδύλους που παίρνουμε από ιωμένα, (δηλαδή προσβεβλημένα από ιό) φυτά για να τα φυτέψουμε τα σπείρουμε και να πάρουμε παραγωγή. Πολύ σπάνια μεταδίδονται με τους σπόρους. Τα έντομα που ρουφούν τους χυμούς από τα φυτά όπως οι μελίγκρες, είναι οι κυριότεροι μεταφορείς των ιών, μεταφέρονται όμως και με τους μύκητες. Μεταφορά και μετάδοση κάνουν και οι άνθρωποι ή τα μηχανήματα που ακούμπησαν ή σκάψανε ένα άρρωστο φυτό και πήγαν αμέσως μετά σε ένα υγιές. Κάποιες από τις γνωστές αρρώστιες που προκαλούν οι ιοί είναι το μωσαϊκό του καπνού και η σάρκα των ροδάκινων, βερίκοκων και δαμασκηνιών.

Ευτυχώς ένας καλός αγρότης ξέρει ότι αν το έδαφος του είναι υγιές και η χρονιά καλή, οι αρρώστιες που προκαλούν οι ιοί, οι μύκητες και τα βακτήρια δεν είναι πολύ σοβαρό πρόβλημα. Αν φροντίζει ώστε το έδαφος να είναι γόνιμο, σπέρνει και φυτεύει την κατάλληλη εποχή, κάνει σωστές εναλλαγές καλλιεργούμενων φυτών στο χωράφι του και χρησιμοποιεί σωστά τις καλλιεργητικές πρακτικές δεν πρόκειται να δει πολλές αρρώστιες.

Δυστυχώς όμως υπάρχει και μια άλλη αιτία που προκαλεί προβλήματα στα φυτά και αυτή είναι η ατμοσφαιρική ρύπανση. Σ αυτή την περίπτωση υπεύθυνος είναι ο άνθρωπος και οι δραστηριότητές του. Αυτές συμβαίνουν κυρίως κοντά σε βιομηχανικές περιοχές. Παραδείγματος χάρη από την καύση του λιγνίτη για την παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος αποβάλλεται διοξείδιο του θείου που νεκρώνει τα φύλλα των φυτών και αν ενωθεί με την υγρασία τότε έχουμε τη λεγόμενη όξινη βροχή. Το αιθυλένιο που απελευθερώνεται από την καύση του φυσικού αερίου, του πετρελαίου και τις εξατμίσεις των αυτοκινήτων, ξεγελά τα φυτά γιατί μοιάζει με μια ουσία που παράγουν τα ίδια (μια φυτοορμόνη) και τότε μπορεί να γέρνουν τους βλαστούς ή να ρίχνουν πρόωρα τα φύλλα. Το φθόριο που παράγεται από τη βιομηχανία γυαλιού και τα εργοστάσια που κάνουν συνθετικά λιπάσματα συγκεντρώνεται στην περιφέρεια των φύλλων και τα νεκρώνει. Το όζον που παράγεται από τις βιομηχανίες και από τα αυτοκίνητα προκαλεί κηλίδες στα φύλλα που χάνουν το χρώμα τους και πέφτουν πρόωρα.

Ξένες ενώσεις στο περιβάλλον είναι και τα διάφορα γεωργικά φάρμακα, εντομοκτόνα και μυκητοκτόνα, που προκαλούν εγκαύματα στα φυτά και ακόμη μεγαλύτερη ζημιά προκαλούν τα λεγόμενα ζιζανιοκτόνα. Και όλα αυτά δεν βλάπτουν μόνο τα φυτά...