Από το τ. 17 της Ν.Σελήνης(Ιούνης-Ιούλης-Αύγουστος 2000):

Ipomea batatas οικογένεια Convolvulacae

Χ”π«ναγιώτου Μένη


Στοιχεία καλλιέργειας

Η γλυκοπατάτα είναι πολυετές φυτό και κατάγεται από την τροπική Αμερική. Στην Ελλάδα καλλιεργείται σαν μονοετές για τις γλνκιές κονδυλιόδεις ρίζες τον. Είναι πλούσια σε ενέργεια και εφοδιάζει τον οργανισμό με ζάχαρα και άλλους υδατάνθρακες, πρωτεΐνη, ασβέστιο, σίδηρο και άλλα ανόργανα άλατα. Επίσης είναι πλούσια σε βιταμίνες Α και C.

Εχει μακρείς βλαστούς που έρπουν και μεγάλα βαθυπράσινα φύλλα. Τα άνθη του σαν χωνί, όπως της περικοκλάδας, έχουν λευκό ή ιώδες χρώμα και εμφανίζονται όταν το μήκος την ημέρας είναι μικρό.

Οι κόνδυλοι της γλυκοπατάτας δημιονργσύνται καθώς το φυτό εναποθέτει θρεπτικά στοιχεία σε τμήματα ριζών και συνήθως έχουν σχήμα σφαιρικό επίμηκες ή ατρακτοειδές.

Είναι πολύ θερμοαπαιτητικό φυτό. θέλει σχεδόν τροπικές θερμοκρασίεςγια να αναπτυχθεί και αυτές θα πρέπει να διατηρού­νται για τουλάχιστον 100 μέρες. Δ εν του αρέσει η σκιά και μεταφυ­τεύεται στο χωράφι 2-3 βδομάδες τουλάχιστον μετά τους τελευ­ταίους παγετούς. Τέλη Απρίλη, αρχές Μάη.

Αντέχει στην ξηρασία, τόσο ώστεμπορείνα αποδώσει και εκεί όπου τα άλλα λαχανικά δεν μπορούν ούτε να βλαστήσουν. Μπορεί να καλλιεργηθεί σε πολλά είδη εδαφών αλλά προτιμά αυτά που στραγγίζουν καλά καίμε οξύτητα 5,5-6,5. Αποδίδει πολύ καλά σε ελαφριά αμμώδη εδάφη. Σε πολύ πλούσια και υγρά δεν ευδοκιμεί, οι κόνδυλοι γίνονται ανώμαλοι και τερατόμορφοι. Αν το έδαφος συγκροτεί υγρασία θα πρέπει να καλλιεργείται σε αναχώματα ή νησίδες.

Στα πολύ ξηρά εδάφη οι αποδόσεις αυξάνονται αν ποτίζουμε συχνά και με μικρές ποσότητες παρά αραιά και με μεγάλες. Λίπανση στη γλυκοπατάτα μπορείνα γίνει με κόμποστ ή ένα αργής απελευθέρωσης γενικό λίπασμα την Ανοιξη. Επίσης μπορεί να γίνει με καλοχωνευμένη κοπριά (2-3 τόνοι /στρέμμα), αλλά αυτή να προστίθεται στο προηγούμενο φυτό.

Γενικά δεν καταναλώνει μεγάλες ποσότητες θρεπτικών στοι­χείων γι’αυτό δεν χρειάζεται συμπληρωματική λίπανση, ίσως 2- 3 ’ψεκασμούς με εκχυλίσματα φυκιών στην καλλιεργητική περίο­δο. Δεν θέλει πολύ άζωτο γιατί τα φυτά γίνονται πολύ ζωηρά και οι κόνδυλοι μικροί και ανώμαλοι. Αντίθετα αντιδρά πολύ θετικά στη λίπανση με κάλιο, γι' αυτό καλό είναι να γίνεται ανάλυση εδάφους πριν την καλλιέργεια και αν υπάρχει έλλειψη να προστί­θεται.

Πολλαπλασιασμός

Η γλυκοπατάτα πολλαπλασιάζεται κυρίως με κονδύλους και σπάνια με μοσχεύματα tcov βλαστών της. Κατά τη συγκομιδή της επιλέγουμε τους μικρούς και μέτριους και τους διατηρούμε στην αποθήκη. Την επόμενη Ανοιξη οι κόνδυλοι τοποθετούνται για πολ/ σμό ολόκληροι ή κομμένοι κατά μήκος (αφού προηγουμένως ξεραθούν) σε τελάρα με υγρή άμμο ή πριονίδι, για 6-8 βδομάδες πριν τη μεταφύτευση στο χωράφι. Στο χώρο της προβλάστησης οι θερμοκρασία θα πρέπει να είναι 26 - 32 oC και το φως αναμμένο όλο το 24ωρο. Οι κόνδυλοι τοποθετούνται σε βάθος 5-8 cm μέσα στην άμμο ή καλύπτονται μ ’ αυτή. Κάτω από την άμμο (πάχους 10 cm) μπορεί να μπει και ένα στρώμα κοπριάς.
Η προβλάστηση μπορεί να γίνει και σε ανοιχτά σπορεία, σ'αυτή την περίπτωση απαιτείται μεγαλύτερο διάστημα από τη σπορά τους ως τη μεταφύτευση στο χωράφι.
Χρησιμοποιούνται 35-50 kgr κόνδυλοι για κάθε στρέμμα όπου φ·υτεύονται 3-4000 φυτά.
Δ έκα - δώδεκα μέρες μετά τη σπορά (στα τελάρα) αρχίζουν να εμφανίζονται οι βλαστοί πάνω στους κονδύλους στο καλυμμένο τμήμα τους. Οταν αυτοί αποκτήσουν ρίζες, μήκος 15-20 cm και 4- 5 φύλλα αποσπώνται μαζί με τις ρίζες από τον μητρικό κόνδυλο. Είναι δυνατόν να γίνουν 2,3 αποσπάσεις φυτών από τους κονδύλους σε εβδομαδιαία διαστήματα.
Αν ο κήπος δεν είναι έτοιμος οι βλαστοί μεταφυτεύονται σε γλαστράκια με ελαφρύ χώμα ή κόμποστ και διατηρούνται σε χώρους με θερμοκρασία ημέρας 26-32 o C και νύχτας όχι κάτω από 13 οC (εικόνα 1).

Πολλές φορές φυτεύονται στο θερμοσπορείο λίγοι κόνδυλοι τόσοι ώστε να καλύψονν το 1/5 -1/6 του αγρού και το υπόλοιπο παίρνονται από βλαστούς ήδη μεταφυτευμένων και ανεπτυγμέ­νων φυτών. Σ' αυτή την περίπτωση πάει πίσω η καλιέργεια κι ίσως δεν προλάβουν να ωρι­μάσουν καλά οι γλυκοπατάτες. Η απευ­θείας φύτευση ριζοκονδύλων στο χωράφι δεν συνηθίζεται γιατί άπαιτούνται μεγάλες ποσότητες σπόρου.

Προληπτικά προτείνεται η εμβάπτιση του σπόρου σε εκχύλισμα κόμποστ για 5 λεπτά πριν το φύτεμα ή για 10 λεπτά σε. διάλυμα βόρακα 2% σε νερό. Επίσης πρέπει να απολυμαίνονται καλά τα σπορεία.

Φύτευση

Η γλνκοπατάτα δεν πρέπει να φυ­τεύεται σε χωράφι που έχει ξανακαλλιερ- γηθεί το ίδιο φυτό αν δεν έχουν περάσει τουλάχιστον 2 χρόνια.
Το έδαφος δεν χρειάζεται να είναι κα­τεργασμένο σε μεγάλο βάθος, 10-12 cm εί­ναι αρκετά γιατί σχηματίζονται ψηλά.
Τα έρριζα μοσχεύματα φυτεύονται σε όρχους πάνω σε νησίδες (συσσωρευμένο χώμα) ή σε γραμμές στο επίπεδο τον εδάφονς ή καλύτερα σε αναχώματα ύψους 10-15 cm. Οι αποστάσεις φύτευσης που προτείνονται εί­ναι 25-30 cm προς όλες τις διευθύνσεις ) όταν η φύτευση γίνει κατά θέσεις ή αν γίνει  σε γραμμές 60-80αη μεταξύ των γραμμών και 30-40 επί των γραμμών.

Τα φυτά μεταφυτεύονται με φντεντήρι (αμέσως μόλις αποσπασθούν από τονς κονδύλους, βραδινές ώρες και με θερμοκρα­σία 15ο - 20o C, σε βάθος 2,5 με 5 cm.

Αμέσως μετά πρέπει να ποτίζονται για να έρθουν σ'επαφή με το χώμα. Το πότισμα με ιχθυογαλακτώματα ή τσάι ιχθυάλευρων βοηθά τα φντά για ένα καλό ξεκίνημα μετά τη μεταφύτευση.

Το έδαφος θα πρέπει να διατηρείται νγρό αλλά όχι μουσκεμένο μέχρι οι βλαστοί να αρχίσουν να απλώνονται. Μετά ποτίζεται μόνο όταν τα φντά κινδννεύουν να μαραθούν. Κατά τη διάρκεια τον ποτίσματος αποφεύγεται η διαβροχή των φύλλων ειδικά μετά τις αρχές του καλοκαιριού.

Ενα καλό πότισμα περίπου στις αρχές του Αυγούστου όταν αρχίζουν να σχηματίζονται οι κόνδυλοι είναι απαραίτητο ενώ το υπόλοιπο διάστημα το έδαφος πρέπει να διατηρείται σχεδόν στεγνό.

Μέχρι οι βλαστοί της γλυκοπατάτας να καλύψουν το έδαφος για να ελέγχονται τα αγριόχορτα μπορούν να γίνουν 2-3 επιπόλαια σκαλίσματα και ταυτόχρονα παράχωμα των βάσεων των φυτών. Η εδαφοκάλυψη θεωρείται απαραίτητη γιατί εμποδίζει τα αγριόχορτα να βγουν και διατηρεί την υγρασία του εδάφους. Η κάλυψη επίσης τον εδάφονς με μαύρο πλαστικό ζεσταίνει το έδαφος και παρατηρήθηκε ότι ανξάνει την παραγωγή.

Γενικά όσον αφορά την ανάπτυξη των φυτών, βέλτιστες θερμοκρασίες εδάφους θεωρούνται οι μεταξύ 24- 3ο οC και τον αέρα 18 - 35 οC. Επειδή οι έρποντες βλαστοί αναπτύσσουν μικρούς κονδύλους όπου έρχονται σ'επαφή με υγρό χώμα, πρέπει να μετακινούνται από τη θέση τους κατά διαστήματα (αν είναι δυνατόν).

Ποικιλίες

Οι γλυκοπατάτες διακρίνονται σε απαλόσαρκες και τραγανόσαρκες. Οι πρώτες έχουν περισσότερα ζάχαρα και δεξτρίνες και οι δεύτερες περισσότερο άμυλο. Μέρος του αμύλου και στις δύο κατηγορίες μεταβάλλονται σε ζάχαρα κατά την αποθήκευση, (γι 'αυτόε ίναι πιο γλυκές μετά, παρά κατά τη συγκομιδή). Το χρώμα της σάρκας μπορεί να είναι λευκό ή κίτρινο - πορτοκαλί.

Προτάσεις συγκαλλιέργειας

Οι γλυκοπατάτες δεν θεωρούνται καλοί γείτονες

Διαδοχικές καλλιέργειες

Μπορούν να ακολουθήσουν την καλλιέργεια του πρώιμου αρακά, των μαρουλιών και του σπανακιού.

Συγκομιδή

Οι γλυκοπατάτες συνήθως ωριμάζουν με την εμφάνιση των πρώτων παγετών. Τότε το φύλλωμα νεκρώνεται και τις βγάζουμε από το έδαφος αποσπώντας τες από το μητρικό φυτό. Κατόπιν τις αφήνουμε για 2-3 ώρες στην επιφάνεια του εδάφους για να ξερα­θούν.
Ακολουθεί η διαλογή των ακατάλληλων (για άμεση κατανάλω­ση) και το ξεχώρισμα σε μεγέθη.
Αν ο παγετός είναι ελαφρύς δεν έχουν προλάβει να ωριμάσουν οι κόνδυλοι και έχουν καταστραφεί μόνο κάποια φύλλα, τα απο μακρύνουμε αμέσως από το φυτό γιατί οι κόνδυλοι αποκτούν πικρή γεύση και τους αφήνουμε μέσα στο χώμα να ωριμάσουν κι άλλο.
Οταν οι γλυκοπατάτες πρόκειται να αποθηκευτούν γίνεται κάποια ειδική επεξεργασία χωρίς να πλυθούν.
Τοποθετούνται για 10μέρες σε θερμοκρασία 26 - 30 οC (και σχετική υγρασία 90%). Σ'αυτό το διάστημα όσες είναι τραυματι­σμένες κάτω από το γαλακτώδες υγρό που βγάζουν σχηματίζουν ένα φελλώδες στρώμα που κλείνει την πληγή και εμποδίζει την απώλεια υγρασίας και το σάπισμα. Μετά απ' αντό το διάστημα μειώνεται σταδιακά η θερμοκρασία μέχρι να φτάσει στους 13 - 15 οC. Πάνω απ' αυτήν χάνουν πολύ βάρος και κάτω απ' αυτήν υποβαθμίζεται ηποιότητά τους.
Ο αποθηκευτικός χώρος μπορεί να είναι αποθήκη, υπόγειο ή ένας σωρός στο έδαφος. Σημαντικό είναι να μην ακουμπούν μεταξύ τους. Συνηθισμένα μέσα διατήρησης είναι η άμμος, τοάχυροκαι το πριονίδι. Ετσι διατηρούνται για 4 μήνες. Ιδιαίτερη προσσχή πρέπει να δίνεται στα ποντίκια κατά την αποθήκευση γιατί προξενούν πολύ μεγάλες ζημιές. Αν καταψυχθούν διατηρούνται πάνω από 6 μήνες και σε κονσέρβα πάνω από χρόνο.
Αν οι γλυκοπατάτες παγώσουν (-3 οC) τότε μαυρίζουν στην κοπή ή στο βράσιμο.

Προβλήματα της καλλιέργειας

Μάρανση φυτών - φτωχή ανάπτυξη - προσβολή από σιδηροσκούληκα (εικόνα 2):
Το πρόβλημα αυτό αντιμετωπίζεται με χρήση δολωμάτων από πίτουρα ανακατεμένα με βάκιλο θουριγκιένσις. Τα σκορπίζουμε στην επιφάνεια του εδάφους τη νύχτα. Επίσης μπορούμε να θάψουμε πατάτες σε βάθος 5-10cm και σε απόσταση μισό με ένα μέτρο μεταξύ τους βάζοντας ένα καλάμι για σημάδι. Λειτουργούν σαν παγίδες όπου μαζεύονται οι σιδηροσκώληκες. Τις ξεθάβουμε 2-3 φορές τη βδομάδα και τις αντικαθιστούμε με φρέσκιες. Ενας άλλος τρόπος είναι η απελευθέρωση παρασιτικών νηματωδών στο έδαφος το λιγότερο μια βδομάδα πριν την εγκατάσταση της καλλιέργειας.
Οι ρίζες δεν αναπτύσσονται και παρουσιάζουν μικρά εξογκώ­ματα προσβολή από νηματώδεις:
Για την αντιμετώπισή τους βλέπε τεύχος 4 (καλλιέργεια πατά­τας) και τεύχος 5 (καλλιέργεια ντομάτας).

Νεαροί βλαστοί κομμένοι -κρεμμυδοφάγος (εικόνα 3):
Φυσικός εχθρός του κρεμμυδοφάγου είναι ο τυφλοπόντικας. Κάποιοι προτείνουν να βρούμε τις υπόγειες στοές του και να βάλουμε εκεί πετρέλαιο ή στουπιά με πετρέλαιο. Η μυρουδιά τον τους απομακρύνει αλλά μετά από λίγο επανέρχονται ή φτιάχνουν τις στοές τους παραπέρα. Σκόπιμο είναι ακολουθώντας τις στοές τον, να βρούμε την Ανοιξη με αρχές καλοκαιριού τα αβγά ή τα νεογνά του και να τα καταστρέφουμε. Μπορούμε νωρίτερα να τοποθετήσουμε σε συγκεκριμένα σημεία του κήπου κοπριά σαν παγίδα όπου ο κρεμμυδοφάγος προτιμά να γεννήσει τα αβγά τον.
Αποφεύγει το πολύ αφράτο έδαφος γι ’ αντό φροντίζουμε να διατηρούμε αφράτο με σκάλισμα και κατάλληλη σύνθεση. Μπο­ρούμε επίσης γύρω από κει που σπείραμε ή γύρω από τα νεαρά φυτάρια να τοποθετήσουμε συρματόπλεγμα, σε βάθος 35 cm. Μέσα στην περίφραξη διατηρούμε το έδαφος αφράτο. Μια άλλη μέθοδος είναι το πότισμα με ζουμί από το φιυτόγαλατσίδα (Euphorbia Biglandulosa) (εικόνα 4) ή με το φυτό φλώμος (Verbascum) (εικόνα 5). Μέσα σε 100λίτρα νερό ρίχνουμε τεμαχισμένο ένα από τα δύο φυτά, 10 κιλά ή και περισσότερο. Μετά 36 ώρες το στραγ­γίζουμε και κάνουμε ριζοπότισμα. Αν βρούμε τις στοές του τις γεμίζουμε μ ’αυτό το ζουμί Βγαίνει έξω ναρκωμένο ή πεθαίνει μέσα εκεί. Ψεκασμοί του στελέχους και των φύλλων του φυτού με διάλυμα καυτερής πιπεριάς και σαπουνιού σε νερό απωθεί τον κρεμμυδοφάγο.

Βιολογικό έλεγχο στους κρεμμυδοφάγους κάνουν και οι παρα σιτικοί νηματώδεις (Heterorliabditis heliothidis) που σκορπίζονται στο έδαφος σύμφωνα με τις οδηγίες του παρασκευαστή.

Οι κόνδυλοι της γλυκοπατάτας προσβάλλονται από διάφορους μικροοργανισμούς πον προκαλούν κυρίως σήψεις. Το καλύτερο μέσο πρόληψης γι' αντές τις ασθένειες είναι η χρήση ανθεκτικών ποικιλιών, η απολύμανση τον σπόρου και η 3ετής ή 4ετής αμειψι­σπορά.

Κάλιο
Το κάλιο είναι ένα θρεπτικό στοιχείο απαραίτητο για τον σχηματισμό των σακχάρων, του αμύλου και των πρωτεϊ­νών στα φυτά. Ενεργοποιεί συγκεκριμένα ένζυμα και συμβάλει στην αντοχή των φυτών στις χαμηλές θερμοκρασίες. Δίνει γεύση και χρώμα και είναι ιδιαίτερα απαραίτητο για την ανάπτυξη των ριζωδών φυτών.

Διαχείριση έλλειψης καλίου
Για να καταλάβουμε αν τα φυτά μας έχουν έλλειψη καλίου εξετάζουμε τα φύλλα ξεκινώντας από τα κάτω.
Οταν υπάρχει έλλειψη στο έδαφος τα κατώτερα φύλλα γίνονται γκρίζο-πράσινα εμφανίζουν περιφερειακό κιτρίνι­σμα ή στίγματα και αργότερα καφετιάζουν και φαίνονται καψαλισμένα.
Τα συμπτώματα μπορεί να είναι πιο έντονα προς το τέλος της καλλιεργητικής περιόδου καθώς το διαθέσιμο κάλιο μετακινείται στους σχηματιζόμενους καρπούς.
Τα φυτά που υποφέρουν από έλλειψη καλίου εκδηλώ­νουν μικρότερη αντίσταση στις προσβολές από ασθένειες και στις ακραίες θερμοκρασίες. Επίσης η έλλειψη επηρεάζει και του καρπούς που γίνονται μικροί και κακοσχηματισμένοι.
Το κάλιο ξεπλένεται στα πολύ ελαφριά εδάφη. Μια επέμβαση που θα έδινε άμεσα αποτελέσματα στην έλλειψη καλίου είναι ο ψεκασμός στα φύλλα μ' ένα υγρό λίπασμα όπως τα ιχθυογαλακτώματα. Γίνεται κάθε βδομάδα μέχρι να εξαφανιστούν τα συμπτώματα. Επίσης βοηθά τα φυτά να αναρρώσουν το ριζοπότισμα με διαλυμένες στάχτες ξύλων σε νερό.

Για μακροπρόθεσμες λύσεις σε μια έλλειψη καλίου προσ­θέτουμε λιθόθαμνο, σκόνη γρανίτη, φύκια ή ζωική κοπριά στο έδαφος. Επίσης στάχτες από πλατύφυλλα δέντρα μπορούν να προστεθούν οποιαδήποτε στιγμή του χρόνου στο έδαφος.

Επειδή όμως τα θρεπτικά στοιχεία της στάχτης ξεπλένονται γρήγορα τα εκμεταλλευόμαστε καλύτερα αν τα προσ­θέσουμε στον σχηματισμό του κόμποστ όπως και τον ασβέστη.

Διαχείριση περίσσειας καλίου.
Δεν μπορούμε να κάνουμε πολλά για να κατεβάσουμε τα επίπεδα καλίου στο έδαφος. Πρώτα θα πρέπει να σταμα­τήσουμε να προσθέτουμε στάχτες, κοπριά ή άλλες πηγές καλίου στο έδαφος για 2-3 χρόνια και δεύτερον να προσθέ­σουμε αζωτούχα και φωσφορούχα υλικά για να ισορροπή­σουμε την περίσσεια καλίου. Και βέβαια θα πρέπει να καλλιεργήσουμε πολλά φυτά για να το απορροφήσουν από το έδαφος.

Πηγές καλίου
Τα παρακάτω είναι πηγές καλίου γρήγορης απελευθέ­ρωσης και μπορούν να προστεθούν κατευθείαν στο έδαφος ή να ψεκαστούν στα φύλλα.

                Πηγή                                              Εφαρμογή

Εμπορικό υγρό λίπασμα                  Εβδομαδιαίως

Ιχθυογαλακτώματα                                  "

Τα παρακάτω είναι πηγές καλίου αργής απελευθέρωσης και διασκορπίζονται γύρω από το κάθε φυτό.

                         Πηγή                                            Εφαρμογή

Αποξήρανση αγελαδινή κοπριά          Μια φορά το φθινόπωρο
(1,3 - 0,9 - 0,8)

Σκόνες γρανίτη                                                             "
(0-0-5)

Λιθόθαμνος (Ο - 1,5 - 5)                                           "

Στάχτες ξύλων                                                              "

Θειικό κάλιο με άλατα μαγνησίου                        "
(22% Κ2 Ο & 8% ΜβΟ)

Βιβλιογραφία

- Γενική και Ειδική Λαχανοκομία Θρασύβουλου Δ. Ραπτόπουλου
- High - Yielo GARDENING Hund and Bortz
- GARDEN INSECT, DISEASE and WEED identification Guide M. Smith and A. Carr.
- GARDEN PROBLEM SOLVER JEFF BALL
-  Φυτοπροοταοία χωρίς χημικά φυτοφάρμακα Γαβριήλ Πανάγος.
- Color Handbook of Gardeninsects ANNA CARR                               

Από το τεύχος 14  της Ν. Σελήνης(Σεπτέμβpηs – Οκτώβρης-Νοέμßpns '99):
Η καλλιέργεια τον κουνουπιδιού BRASSICA OLERACEΑ var. botrytis και του μπρόκολου BRASSICA OLERACEÄ Var. botrytis F. cimosa

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΑΥΡΑΝΘΩΝ (Cruciferae)
Χ'πανονιώτου Μένη

Το κουνουπίδι κατάγεται από τη Νότιο Ανατολική Ευρώπη. Είναι φυτό διετές και καλλιεργείται σαν μονοετές. Μοιάζει πολύ με το λάχανο αλλά είναιπιο ευπαθές καιτα φύλλα του πιο μακριά και στενά.

Αγαπά τις υγρές και δροσερές περιοχές και περιόδους του έτους. Δεν αντέχει στις χαμηλές θερμοκρασίες που αντέχει το λάχανο και παγώνει αν επικρατήσουν για πολλές ώρες θερμο­κρασίες -4ο με -6οC.

Αγαπά τον ήλιο. Οι ρίζες του φθάνουν σε βάθος 45-90 cm και χρειάζεται υγρό καλοστραγγιζόμενο έδαφος με πολύ οργανική ουσία. Αναπτύσσεται καλύτερα σε εδάφη με οξύτητα 6-7,2 και καταναλώνει μεγάλες ποσότητες θρεπτικών στοιχείων. Για να ικανοποιήσουμε τις ανάγκεςτου εφαρμόζουμε χλωρή λίπανση ή σκορπάμε 3 τόνους κοπριά στο στρέμμα ή απλώνουμε κόμποστ ή κάποιο άλλο γενικό λίπασμα αργής απελευθέρωσης την Ανοιξη (βλέπε σχετικό πίνακα). Συμπληρωματικά κάνουμε ριζοπότισμα ή ψεκασμό στα φύλλα κάθε μήνα μ’ένα οργανικό λίπασμα. Για ακόμη μεγαλύτερη παραγωγή ψεκάζουμε κάθε 2 βδομάδες με εκχύλισμα φυκιών.

Η άρδευση πρέπει να γίνεται τακτικά και συστηματικά με διήθηση ή κατάκλιση. Κρίσιμη περίοδος άρδευσης για το κου­νουπίδι είναι κατά τα πρώτα στάδια για να προλάβουμε τον σχηματισμό μικρών κεφαλιών κάι κατά τη διάρκεια της ανάπτυ­ξης των κεφαλιών.

Σπορά και μεταφύτευση

Σπέρνεται επιπόλαια σε θερμοσπορεία ή ανοιχτά σπορεία τον Φεβρουάριο ή Μάρτιο για Φθινοπωρινά και χειμωνιάτικα κου­νουπίδια και τον Αύγουστο - Σεπτέμβριο για την απόκτηση κεφαλιών κατά την επόμενη Ανοιξη.  Γενικά η βέλτιστη θερμο­κρασία εδάφους για φύτρωμα είναι 10 - 24οC και για την ανάπτυξη 18ο - 24οC. Ενώ βέλτιστη θερμοκρασία αέρα για ανάπτυξη είναι την ημέρα 15ο-21οC και τη νύχτα 10ο-21οC.

Ο σπόρος φυτρώνει σε 5-10 μέρες. Αρκούν 100 g για να καλύψουμε με φυτά 1 στρέμμα.

Η μεταφύτευση γίνεται σε 4-5 εβδομάδες. Δεν πρέπει να καθυστερεί και πρέπει να γίνεται βροχερές μέρες ή βράδυ. Μάρανση κατά τη μεταφύτευση επηρεάζει την εξέλιξη των κεφαλιών.

Οι αποστάσεις είναι συνήθως 60 cm μεταξύ των γραμμών και 35- 60 cm επί αυτών. Σε κλίνες μπορούν να μπουν κάθε 35-45 cm.

Για τον έλεγχο των αγριόχορτων κάνουμε επανειλημμένα και επιπόλαια σκαλίσματα. Στο τελευταίο γίνεται και ελαφρύ παρά­χωμα των φυτών για να προστατευτούν από τον άνεμο.

Λεύκανση

Τα λευκά κεφάλια στα κουνουπίδια είναι ένα χαρακτηριστικό που ζητιέται. Παραμένουν λευκά όσο τα εσωτερικά φύλλα τα καλύπτουν. Καθώς ωριμάζουν όμως τα κεφάλια αποκαλύπτο­νται και εκτίθενται στο ήλιο, τη βροχή, τα έντομα κ.λ.π. που δημιουργούν κηλίδες. Για να τα προστατεύσουμε κάνουμε τεχνητή λεύκανση, αυτή μπορεί να γίνει με 3 τρόπους:

1. Τα φύλλα του φυτού δένονται με νήμα πάνω από το κεφάλι όταν αρχίζει να φαίνεται. Το δέσιμο δεν πρέπει να γίνει πολύ νωρίς γιατί μπορεί να εμποδίσει την κανονική ανάπτυξη του φυτού αλλά ούτε και πολύ αργά. Ελέγχουμε κάθε μέρα τα κεφάλια. Αυτή η τεχνική μπορεί επίσης να βοηθήσει και στην πρόληψη των ζημιών από τον παγετό.

2.  Σπάμε το κύριο νεύρο των εσωτερικών κυρίως φύλλων ώστε να λυγίσουν για να καλύψουν το κεφάλι. Σ’ αυτή την περίπτωση δεν πρέπει να αποσπάμe τελείως τα φύλλα από τα φυτά γιατί επηρεάζεται η απόδοση.

3. Τοποθετούμε κάτω από τα εσωτερικά φύλλα ένα κομμάτι αδιαφανές χαρτί ώστε να καλύπτει το κεφάλι.

Παραγωγή σπόρου

Εφαρμόζουμε ότι και για το λάχανο (βλέπε τεύχος 6).
Ο σπόρος διατηρείται για 5 χρόνια
Οι ποικιλίες του κουνουπιδιού κατατάσσονται σε κατηγο­ρίες ανάλογα με την πρωιμότητα, το μέγεθος του κεφαλιού και το χρώμα.

Διαδοχικές καλλιέργειες

Μετά από την καλλιέργεια πρώιμων ποικιλιών κουνουπιδιού στο ίδιο χωράφι μπορούμε να καλλιεργήσου με χαμηλό φασολά­κι ή άλλα φυτά που αγαπούν τη ζέστη και αναπτύσσονται γρήγορα. Πριν το κουνουπίδι καλλιεργούμε Φθινοπωρινό αν­θεκτικό μαρούλι ή Ανοιξιάτικο κινέζικο λάχανο.

Συγκαλλιέργεια

Το κουνουπίδι συγκαλλιεργείται με καρότα, σέλινο, μαρούλια, σπανάκι. Απωθητικά φυτά των εντόμων που το προσβάλ­λουν είναιτο κρεμμύδι-πράσο - σκόρδο, δεντρολίβανο, φασκό­μηλο και θυμάρι.

Συγκομιδή

Συγκομίζουμε όταντα κουνουπίδια είναι λευκά και σφιχτά. Η συγκομιδή γενικά είναι προτιμότερο να γίνεται νωρίτερα παρά αργότερα. Διαρκεί 1 -2 βδομάδες ανάλογα με την ποικιλία και τις καιρικές συνθήκες.

Τα φυτά κόβονται κάτω από το κεφάλι και αφαιρούνται τα πλεονάζοντα φύλλα εκτός από τη σειρά που καλύπτει το κεφάλι. Αυτή κόβεται κατά τα 2/3 από πάνω για να φαίνονται και συγχρόνως να προστατεύονται τα κεφάλια.

Διατηρούνται σε πλαστικές σακούλες στο ψυγείο 5-10 μέρες. Κατεψυγμένα μπορεί να κρατήσουν 12 μήνες. Επίσης μπορούν να αποθηκευτούν με άθικτες τις ρίζες σε λάκκο με υγρασία η στο κελάρι. Μπορούν να γίνουν και πίκλες.

Φυσιολογικές παθήσεις:
Μικρά κεφάλια
Οι καλύτερες αποστάσεις μεταξύ των φυτών είναι αυτές που επιτρέπουν 24 φυτά σε 100 m2. Αν καλλιεργηθούν πιο κοντά σχηματίζουν μικρά κεφάλια.
Τα κεφάλια κιτρινίζουν
Οφείλεται σε υπερβολική έκθεση στον ήλιο. Οταν είναι μικρά προστατεύονται από τα φύλλα τους που έχουν τέτοια κλίση ώστε να τα σκιάζουν, καθώς όμως μεγαλώνουν αυτά ανοίγουν.
Υπερβολικά μικρά κεφάλια
Μπορεί να οφείλεται σε διάφορες αιτίες όπως:
- Χαμηλότερες θερμοκρασίες εδάφους από 10οC
- Χαμηλά επίπεδα αζώτου στο έδαφος
- Υπερβολική αλατότητα εδάφους.
- Ανταγωνισμό με αγριόχορτα
- Παρατεταμένη ζέστη
Για να ανεβάσουμε τη θερμοκρασία του εδάφους μπορούμε να το καλύψουμε με μαύρο πλαστικό, όμως πρέπει να ελέγχου με καθημερινά τη θερμοκρασία για να μην ανέβει πάνω από 21 οC.
Παρεμβάλλονται φύλλα μεταξύ των ανθών του κεφαλιού - ανώμαλα κεφάλια
Ξηρά και ζεστά καλοκαίρια που ακολουθούνται από ήπιο φθινόπωρο κάνουν τα φύλλα να παρεμβάλλονται ανάμεσα από τα άνθη του κεφαλιού.
Πολύ ψυχροί και υγροί χειμώνες προκαλούν σάπισμα των κεφαλιών ενώ ακανόνιστες θερμοκρασίες και ποτίσματα προκα­λούν ανώμαλα κεφάλια και πολλές φορές πρόωρη ανάπτυξη κεφαλιών.

Τροφοπενίες:
Ελλειψη βορίου. Οταν υπάρχει έλλειψη βορίου στο έδαφος τα κουνουπίδια αναπτύσσονται πολύ αργά. Οι άκρεςτων φύλ­λων νεκρώνονται και τα φύλλα στρίβουν. Τα στελέχη κουφιά- ζουν καιτα κεφάλια γίνονται καστανά. Για να θεραπεύσου με τα συμπτώματα ψεκάζουμε με εκχύλισμα φυκιών κάθε 2 εβδομά­δες. Για μακροπρόθεσμα αποτελέσματα προσθέτουμε στο έδα φος σκόνη γρανίτη ή φωσφορικά πετρώματα. Επίσης μπορούμε να κάνουμε χλωρή λίπανση με λαθούρι, αρακά ή τριφύλλι το φθινόπωρο.
Ελλειψη μολύβδου. Εμφανίζεται κυρίως σε όξινα εδάφη. Τα συμπτώματα της έλλειψης μπορεί να είναι: μεταχρωματισμοί (κιτρίνισμα - κοκκίνισμα), παραμόρφωση ή ατροφία, μέχρι και εξαφάνιση του ελάσματος των φύλλων του κουνουπιδιού.
Ελλειψη μαγνησίου. Οταν έχουμε έλλειψη μαγνησίου εμφα­νίζεται χλώρωση στα φύλλα ή κοκκίνισμα σαν μωσαϊκό. Μπορεί να οφείλεται και σε υπερβολική λίπανση με κάλιο. Προσθήκη 40- 50 κιλών λειοτριβιμένου δολοματικού ασβεστόλιθου προλαβαί­νει τη ζημιά και αυξάνει την παραγωγή.
Ελλειψη σιδήρου ή μαγγανίου. Παρατηρείται κυρίως σε πολύ ασβεστούχα εδάφη και εκδη­λώνεται με χλώρωση και νέκρωση των φύλλων. Τα συμπτώματα είναι πιο έντονα στα μεσονεύρια διαστήματα και στα χείλη των φύλλων.
Για όλες τις ελλείψεις ψεκάζουμε με εκχυλίσματα φυκιών κάθε 2 βδομάδες.

Εχθροί
Καχεκτικά φυτά στα σπορεία - ρυγχίτης
Τα νεαρά στάδια του εντόμου υποσκάπτουντα στελέχη και τρέφονται με φύλλα. Στις ρίζες προκαλεί σχηματισμό όγκων αρκετά μεγάλων και εσωτερικά κούφιων. Συχνά μέσα στην κοιλότητα βρίσκουμε μια άσπρη καμπουρωτή προνύμφη μή­κους 6 mm (Εικόνα 1). Εκτός από κουνουπίδια προσβάλλει μπρόκολα, λάχανα και παντζάρια.
Για να αντιμετωπίσουμε τον ρυγχίτη ενισχύουμε τα φυτάγια να αναπτυχθούν γρήγορα. Καταστρέφουμε τα υπολείμματα της προηγούμενης καλλιέργειας με παράχωμα και μεταφυτεύουμε φυτά χωρίς όγκους. Ειδικότερα ακολουθούμε πρακτικές ελέγ­χου που χρησιμοποιούμε για τη μύγα του λάχανου.
Καχεκτικά φυτά με ογκίδια στις ρίζες - νηματώδεις
Οι νηματώδεις μπορεί να προκαλέσουν σοβαρές ζημιές σε μπρόκολα, κουνουπίδια και λάχανα στο σπορείο και στο χωράφι. Ενας πρακτικός τρόπος αντιμετώπισης στο χωράφι είναι 4ετής αμειψισπορά όπου δεν περιλαμβάνονται τεύτλα, σπανάκι, παν­τζάρι και σταυρανθή. (Για περισσότερες πληροφορίες βλέπε καλλιέργεια Λάχανου τεύχος 6).
Κατσαρωμένα κίτρινα φύλλα που ξηραίνονται - αφίδες
Αν τα φυτά παρουσιάζουν αυτά τα συμπτώματα και δεν αναπτύσσονται ψάχνουμε για μυρμήγκια, σημάδι ότι έχουν προσβληθεί από αφίδες. Τα κουνουπίδια προσβάλλονται ιδιαί­τερα από την αφίδα του λάχανου (σταχτοκέρινη) και την πράσινη αφίδα της ροδακινιάς. Τις βρίσκουμε σε ομάδες στην κάτω πλευρά των νεαρών φύλλων και στα κεφάλια.
Για να τις ελέγχουμε στην αρχή ψεκάζουμε στα φυτά νερό με πίεση 3 φορές μέρα παρά μέρα νωρίς το πρωί και αν δεν έχουμε αποτελέσματα ψεκάζουμε με εντομοκτόνα σαπούνια κάθε 2-3 μέρες μέχρι να λυθεί το πρόβλημα.
Καταφαγωμένα φύλλα - κάμπιες
Μπορεί να έχουμε προσβολή από τριχοπλούζια ή από πιερίδα (εικόνα 2). Προσβάλλουν φύλλα και κεφάλια. Η πιερίδα μπορεί να αφήσει άθικτες μόνο τις νευρώσεις. Την αναγνωρίζουμε και από τα πράσινα περιττώματα που αφήνει στο πέρασμά της. Γ ια να τις ελέγξουμε ψεκάζουμε κάθε 10-14 μέρες με βάκιλο θουριγκένσις. Προληπτικά μπορούμε να ψεκάζουμε μ’ ένα απωθητικό παρασκεύασμα από φύλλα ντοματιάς, (για κάθε χούφτα φύλλα χρησιμοποιούμε 1 lt νερό. Το νερό πρέπει να είναι καυτό και το ρίχνουμε στο δοχείο με τα φύλλα, το αφήνουμε 5 ώρες. Μετά το στραγγίζουμε και προσθέτουμε διπλάσια ποσό­τητα νερού για να ψεκάσουμε). Επίσης προληπτικά μπορούμε να ψεκάζουμε με βακιλο θουριγγίας. κάθε 2 βδομάδες την Ανοιξη από τη
μεταφύτευση ως τον σχηματισμό κεφαλιών. Κάλυψη των φυτών με γεωργικά δίχτυα δημιουργούν φράγμα και εμποδίζουν τα ακμαία να αποθέσουν τα αβγά τους. (Για περισσότερες πληρο­φορίες βλέπε καλλιέργεια λάχανου τεύχος 6).
Μαραμένα φυτά κατά τη διάρκεια της ημέρας - Μυίγα του λάχανου
Ψάχνουμε για ελικοειδείς στοές στο στέλεχος, στη βάσητων φυτών. Οι ρίζες σαπίζουν, τα φυτά κιτρινίζουν και μπορεί να νεκρωθούν (εικόνα 3), ενώ βακτηριακές αρρώστιες μπορεί να προκαλέσουν αποσύνθεση του φυτού. Γ ια να την ελέγξουμε σκορπάμε στάχτες από ξύλα ή διάλυμα ασβέστη (1 κούπα ασβέστη σε 1 Ι νερό) τη νύχτα γύρω από το στέλεχος στο έδαφος. Ο καλύτερος έλεγχος γίνεται μετο να προλάβουμε τις μύγες να αποθέσουν τ’ αβγά τους γύρω από τα φυτά, γι’ αυτό δημιουργούμε φράγματα απλώνοντας δίχτυα πάνω από τα φυτά ή περνώντας κολάρο γύρω από το στέλεχος κάθε φυτού (σε μικρούς λαχανόκηπους), (βλέπε λάχανο τεύχος 6).
Κομμένα τα στελέχη των φυταρίων - κοφτοσκούληκα
Τα κοφτοσκούληκα κόβουν τα στελέχη των φυταρίων ή των μεταφυτευμένων φυτών στην επιφάνεια ή λίγο κάτω από την επιφάνεια του εδάφους. Τρέφονται τη νύχτα και κρύβονται την ημέρα. Για να τα εμποδίσουμε δημιουργούμε φράγματα σκορ­πώντας καλαμποκάλευρο ή πίτουρα γύρω από κάθε φυτό ή τοποθετώντας κολάρο γύρω από το λαιμό. Ο βάκιλος Θουριγκιένσις, σκοτώνει της λάρβες.
Διάτρητα φύλλα σε μικρές τρύπες - Αλτης των σταυρανθών
Αν τα φύλλα έχουν στρογγυλές τρύπες στην πάνω επιφάνεια των φύλλων διαμέτρου 1-2 mm τότε έχουμε προσβολή από τον άλτη των σταυρανθών. Είναι πολύ δραστήρια έντομα και πηδούν όταν ενοχληθούν. Μπορεί να καταστρέψουν τα νεαρά φυτά.
Μεταδίδουν ιούς και βακτήρια. Νεφελοψεκασμοί με νερό το πρωί ή νωρίς το απόγευμα μπορεί να ελαττώσει την καταστρο­φή. Επίσης για τον έλεγχο τους μπορούμε να σκορπίσουμε γη διστόμων πάνω στα φυτά ή να ψεκάσουμε με πύρεθρο 2 φορές κάθε 3-4 μέρες.
Την Ανοιξη μπορούμε να δημιουργήσουμε φράγματα καλύ­πτοντας τα φυτάρια με πίτουρα, οργανικά υπολείμματα ή δίχτυα για να εμποδίσουμε το ακμαίο να αφήσει τα αβγά του. Φροντί­ζουμε να είναι καλυμμένα τα φυτάρια μέχρι να αποκτήσουν τουλάχιστον 6 φύλλα.

Ασθένειες

Μαύρα στίγματα στα φύλλα - Βακτηριακό σάπισμα
Η ασθένεια αυτή προσβάλλει ιδιαίτερα το μπρόκολο και το κουνουπίδι και ευνοείται από ζεστό και υγρό καιρό. Τ ο βακτήριο εισχωρεί στο φυτό κυρίως από πληγωμένα όργανα. Τα προσβε­βλημένα φυτά αναπτύσσουν ηλιοκαμένες περιοχές στα στελέχη κοντά στο έδαφος και στρίβουν. Στα φύλλα εμφανίζονται γκρίζες κηλίδες με μαύρα στίγματα, τα άκρα τους μαραίνονται και σαπίζουντο ίδιο συμβαίνει στα στελέχη και στα κεφάλια. Απομακρύνουμε και καταστρέφουμε τα προσβεβλημένα φυτά. Ψεκα­σμοί με χαλκό σύμφωνα με τις οδηγίες μπορεί να έχουν αποτέ­λεσμα. Προτείνεται 4-5 χρόνια αμειψισπορά.
Κίτρινες σφήνες στα φύλλα (Λ) - Βακτηριακό μαύρισμα νευρώσεων
Προσβάλλει νεαρά και παλιά φύλλα. Τα νεαρά φυτά όταν προσβληθούν νεκρώνονται. Στα φύλλα οι σφήνες (Λ) από τις άκρες επεκτείνονται προς το κέντρο, αυτές οι περιοχές νεκρώ­νονται και τα φύλλα πέφτουν. Οι νευρώσεις στα φύλλα και στα στελέχη μαυρίζουν και μυρίζουν άσχημα. Προκαλείται μαύρι­σμα των κοτυληδόνων στα σπορόφυτα. Τα νεαρά προσβεβλη­μένα φυτά δε σχηματίζουν κεφάλια και τα ήδη σχηματισμένα μπορεί να σαπίσουν. Η ασθένεια ευνοείται από πολύ υγρό και δροσερό καιρό (16ο - 20οC) και δε θεραπεύεται. Το θειάφι βοηθά στον έλεγχο της διασποράς της ασθένειας σε άλλα φυτά, το εφαρμόζουμε κάθε 7 μέρες μέχρι τη συγκομιδή. Προτείνεται 3 ετής αμειψισπορά και απολύμανση των σπόρων σε ζεστό νερό 50οC για 30 λεπτά.
Φτωχή ανάπτυξη των φυτών-άσπρη ροπαλόμορφη καρκίνωση ριζών
Τα συμπτώματα αυτής της ασθένειας είναι μάρανση των φυτών τις μεσημεριανές ώρες, φτωχή ανάπτυξη και μικρά κεφά­λια. Στις ρίζες εμφανίζονται άσπροι συμπαγείς όγκοι, στρογγυλοί ή μακρουλοί που αργότερα παίρνουν χρώμα σταχτί ή καστα­νό (Εικόνα 6). Ευνοείται από λίπανση με υπερβολικό κάλιο και υπερβολικό ή ελλειμματικό άζωτο. Εμφανίζεται κυρίως στα όξινα και υπερβολικά υγρά εδάφη. Ο μύκητας παραμένει στο έδαφος 7 χρόνια. Προληπτικά θα πρέπει να ακολουθούνται πρακτικές καθαρού κήπου και αμειψισποράς. Μπορεί να ελεχθεί με αποδεκτά μυκητοκτόνα.
Τα φιντάνια νεκρώνονται -τήξη σπορείων
Τα φιντάνια που έχουν προσβληθεί από αυτή την ασθένεια σαπίζουν στο “λαιμό” και πέφτουν. Δεν υπάρχει θεραπεία. Για να μην μεταδοθεί η ασθένεια θα πρέπει να απομακρύνουμε και να καταστρέψουμε τα προσβεβλημένα φυτά. Το χώμα στα σπορεία πρέπει να είναι παστεριωμένο και τα εργαλεία απολυμασμένα. Πριν τη σπορά καλό είναι να μουσκέψουμε τους σπόρους σε άλμη (1 κούπα αλάτι σε 1 lit νερό) ή σε διάλυμα ασβέστη και στάχτης (1 κούπα ασβέστη και στάχτης ξύλων σε 1 lit νερό). Δεν πρέπει να ποτίζουμε υπερβολικά και φροντίζουμε για καλό αερισμό του εδάφους. Σε περίπτωση που κάνουμε απευθείας σπορά στο χωράφι το έδαφος θα πρέπει να είναι ζεστό και να στραγγίζει. Καλό είναι να προστεθεί παστεριωμένο χώμα ή στείρος βερμικουλίτης στα αυλάκια που θα σπαρθούν οι σπόροι.
Κίτρινες γωνιώδεις κηλίδες στην πάνω επιφάνεια των φύλ­λων και μοβ χνούδι στην κάτω - περονόσπορος
Τα φυτά νεκρώνονται μετά την προσβολή. Ο μύκητας μεταφέρεται με τον σπόρο - τον άνεμο και τη βροχή. Αν παρατηρή­σουμε νωρίς την προσβολή ίσως προλάβουμε να την ελέγξουμε με χαλκό. Ψεκάζουμε τα άρρωστα και τα γειτονικά τους φυτά κάθε 7-10 μέρες μέχρι τη συγκομιδή. Απομακρύνουμε και καταστρέφουμε τα προσβεβλημένα φυτά με σοβαρό πρόβλημα. Προτείνεται 2-4 χρόνια αμειψισπορά.
Φύλλα με μεσονεύριους αποχρωματισμούς - Μωσαϊκό του κουνουπιδιού.
Τα φύλλα νεκρώνονται και στρίβουν. Ο ιός μεταδίδεται με τις αφίδες. Τις καταπολεμούμε εγκαίρως και αποφεύγουμε την υπερβολική λίπανση με άζωτο.

Μπρόκολο:

Η καλλιέργεια του μπρόκολου και του κουνουπιδιού είναι σχεδόν ίδιες Παρακάτω θα αναφερθούν κάποιες συμπληρωμα­τικές πληροφορίες.
Ανώμαλη ωρίμανση
Ξαφνική άνοδος της θερμοκρασίας του αέρα όταν σχηματί­ζονται τα κεφάλια μπορεί να βλάψει τα φυτά. Θερμοκρασίες πάνω από 32οC μπορεί να προκαλέσουν στελέχη με ανώμαλο μήκος, ένα μέρος του κεφαλιού έχει κλειστά μπουμπούκια την ώρα που ένα άλλο τμήμα του έχει άνθη έτοιμα ν’ ανοίξουν, επιπλέον είναι ασταθείς και οι μέρες ωρίμανσης για το φυτό.
Εμφάνιση κίτρινων λουλουδιών στο κεφάλι.
Η συγκομιδή έγινε πολύ αργά
Χαμηλή παραγωγή
Πιθανόν να μην έγινε η συγκομιδή όπως έπρεπε. Μετά το κάψιμο του κεντρικού κεφαλιού το φυτό συνεχίζει να παράγει από τους πλάγιους βλαστούς. Ενώ τα μπρόκολα που ξεχειμω­νιάζουν μπορεί να βλαστήσουν ξανά νωρίς την Ανοιξη. Τα πρώτα φρέσκα μπρόκολα που θα πάρουμε θα είναι απ’ αυτά φυτά (Εικόνα 4)
Μικρά κεφάλια
Μπορεί να οφείλεται σε συμπιεσμένο αργιλώδες έδαφος. Αν συμβαίνει αυτό το βελτιώνουμε προσθέτοντας κόμποστ, άμμο ή τυρφόχωμα. Το ίδιο μπορεί να συμβεί αν η μεταφύτευση γίνει πολύ νωρίς ή πολύ αργά. Θα πρέπει να μεταφυτεύονται στο διάστημα μεταξύ 4-6 βδομάδων. Αν γίνει πολύ νωρίς οι χαμηλές θερμοκρασίες προκαλούν παραμόρφωση της ανθοφόρου κε­φαλής. Μπορούμε να καλλιεργήσουμε ανθεκτικές ποικιλίες στο κρύο για να αποφύγουμε αυτό το φαινόμενο. Επίσης η καλλιέρ­γεια σε πολύ μικρές αποστάσεις μπορεί να δώσουν πολύ μικρά κεφάλια. Για να δώσουν μεγάλα κεφάλια τα φυτά θα πρέπει να απέχουν 60 cm μεταξύ τους. Αν ο κήπος είναι μικρός καλλιερ­γούμε στα 30 cm παίρνοντας μικρότερα κεφάλια αλλά μεγαλύ­τερη παραγωγή, (σ’ αυτή την περίπτωση θα πρέπει να δώσουμε κι άλλο άζωτο στο έδαφος). Επίσης φροντίζουμε να κρατήσουμε τα αγριόχορτα μακριά από τα φυτά μας.
Δε σχηματίζονται κεφάλια
Υψηλές θερμοκρασίες αέρα μπορεί να μην επιτρέψουν τον σχηματισμό κεφαλιών, τα μπρόκολα προτιμούν χαμηλές θερμο­κρασίες ειδικά τη νύχτα. Εδαφοκάλυψη με οργανικά υλικά βοηθάτο έδαφος να κρατιέται δροσερό όπως και κάποια σκίαση των φυτών για να τα προστατεύει από την κατευθείαν έκθεση στον ήλιο. (Τα μπρόκολα χρειάζονται τουλάχιστον 5 ώρες ήλιο την η μέρα).

Συγκομιδή
Τα μπρόκολα ωριμάζουν 60-80 μέρες μετά τη μεταφύτευση ή σε 110 μετά την απευθείας σπορά. Συλλέγουμε τα κεφάλια όταν τα μπουμπούκια είναι σφιχτά και δεν έχουν ίχνος κίτρινου χρώματος. Το φυτό συνεχίζει να δίνει από τους πλάγιου βλα­στούς μετά την κοπή του κεντρικού κεφαλιού για πάνω από 8 βδομάδες. Κόβουμε το κύριο στέλεχος σε γόνατο για να προ­λάβουμε πιθανό σάπισμα.
Μετά τη συγκομιδή βουτάμε τα μπρόκολα σε αλατόνερο για να διώξουμε τυχόν κάμπιες που βρίσκονται μέσα, τα ξεπλένου­με και τα τοποθετούμε μέσα σε πλαστικές σακούλες στο ψυγείο για 10-14 μέρες.
Στην κατάψυξη αντέχουν 12 μήνες, επίσης μπορούν να γίνουν πίκλες.

Βιβλιογραφία
- Γενική και ειδική λαχανοκομία Θρασυβούλου Δ Ραπτόπουλου
- High - Yield GARDENING Hund and Bortz
-  GARDEN INSECT, DISEASE and WEED Identification Guide M. Smith and A. Carr
-  GARDEN PROBLEM SOLVER Jeff Ball
- Σύγχρονη Γεωργική Τεχνολογία (περιοδικό)
- Φυτοπροστασία χωρίς χημικά φυτοφάρμακα. Γαβριήλ Πανάγος

Κουνουπίδι και Μπρόκολο- Φυσιολογικές ιδιότητες
Δ.Π.-Σ.Ο.

 Και τα δύο αυτά λαχανικά, ανήκουν στην ίδια οικογένεια με το λάχανο και έχουν τις ίδιες φαρμακευτικές ιδιότητες. Αλλοι βάζουν το μπρόκολο στην πρώτη θέση, άλλοι στη δεύτερη, μετά το λάχανο. Το κουνου­πίδι είναι κατώτερο.

Περιέχουν: βιταμίνη C (Ένα φλιτζάνι μπρόκολο περιέχει ποσότητα βιταμίνης C, 2 1/2 φορές περισσό­τερο, απ’ τη συνιστώμενη ημερήσια ποσότητα), Ασβέ­στιο, Φώσφορο, Σίδηρο, Νάτριο, Κάλιο.

Είναι: αποσυμφορητικά, διεγερτικά της κυκλοφο­ρίας, επουλωτικά, αποχρεμπτικά, αποτοξινωτικά, αντιαναιμικά, ανπδιαρροϊκά, ανθελμινικά, μαλακτι­κά της αναπνευστικής οδού.

Για εξωτερική χρήση χρησιμοποιούμε μόνο τα φύλλα τους

Μπορούμε λοιπόν να χρησιμοποιήσουμε επιθέμα­τα φύλλων κουνουπιδιού ή μπρόκολου, ελλείψει λά­χανου, σε περιπτώσεις στραμπουλήγματος, κρυοπα­γήματος, πληγών, κιρσωδών ελκών, γάγγραινας, ε­γκαυμάτων, εκζέματος, αδενίτιδας, αιμορρϊδων, α­ποστημάτων, δοθιηνών, άνθρακα, παρανυχίδας και νευραλγίες, πονοκεφάλους, ημικρανίες, συμφόρηση του συκωτιού, πνευμονικές παθήσεις (κρυολογήμα­τα, βρογχίτιδα, άσθμα). Ακόμα, σε δαγκώματα από ζώα. Τα επιθέματα αυτά τα ετοιμάζουμε όπως και τα επιθέματα από λαχανόφυλλα. Δηλαδή: Διαλέγουμε ζωηρά, σκουρόχρωμα φύλλα όσο το δυνατόν πιο φρέ­σκα και φυσικά κατά προτίμηση καλλιεργημένα χωρίς φάρμακα! Τα πλένουμε και τα στεγνώνουμε καλά. Επει­τα αφού αφαιρέσουμε το χοντρό κεντρικό νεύρο, το συνθλίβουμε με τη βοήθεια πλάστη ή μπουκαλιού. Ο χυμός βγαίνει και μπορούμε να τα επιθέσουμε στην πάσχουσα περιοχή. Ανάλογα με την περίπτωση μπο­ρούμε να επιθέσουμε 2 και 3 στρώματα φύλλων. Τα αφήνουμε αρκετές ώρες, συνήθως καθ’ όλη τη διάρκεια της νύχτας, ακόμη και όλη μέρα αν χρειάζεται. Στην τελευταία περίπτωση βέβαια, αντικαθιστώντας τα επιθέ­ματα 2-3 φορές με φρέσκα φύλλα.

Σημειώνεται ότι καμιά φορά, σε περιπτώσεις ελκών, εκζέματος και μολυσμένων πληγών παρουσιάζεται πρό­σκαιρη αύξηση της πυόρροιας ή των πόνων. Αυτά τα φαινόμενα αποδεικνύουν την αποτοξινωτική και επανορ­θωτική δράση των φύλλων. Φυσικά δε διακόπτουμε τη θεραπεία αλλά για μερικές μέρες θα αφήνουμε διαστή­ματα 6-12 ωρών ανάμεσα στις επιθέσεις που θα κρατάμε για 1-2 ώρες.

Για τις περιπτώσεις ρευματικών πόνων, πόνων της μέσης ή φλυκταινών ετοιμάζουμε καταπλάσματα ως εξής: Βράζουμε για 20 λεπτά, 3-4 φύλλα κουνουπιδιού ή μπρόκολου και δύο κρεμμύδια (όλα ψιλοκομμένα) μαζί με 3-4 χούφτες πίτουρο και λίγο νερό. Αφού εξατμιστεί το νερό, τοποθετούμε το κατάπλασμα σε γάζα και ζεστό ακόμη πάνω στην περιοχή. Είναι παρά πολύ αποτελεσματικό. Προσοχή. Δε χρησιμοποιούμε ποτέ ζεστά επιθέματα στην κοιλιακή χώρα εάν υπάρχει πόνος αγνώστου αι­τίας. Σε περίπτωση σκωληκοειδίτιδας για παράδειγμα η θερμότητα είναι επικίνδυνη.

Εσωτερική χρήση.

Ολη η οικογένεια των σταυρανθών στην οποία μαζί με το μπρόκολο και το κουνουπίδι ανήκουν και το λάχανο, τα λαχανάκια των Βρυξελλών, το κολράμπι, η μουστάρ­δα, είναι αντικαρκινικά. Εμποδίζουν την ανάπτυξη όγκων, προσλαμβάνουν τον καρκίνο του παχέος εντέρου και του ορθού, αποτοξινώνουν τον οργανισμό από επικίνδυνα χημικά, κατεβάζουν την “κακή” χοληστερίνη (LDL), γιατρεύουν ό­γκους της γαστρεντερικής οδού και προστατεύουν από τη δράση των ακτινοβολιών. Ειδικά το μπρόκολο περιέχει 33 συστατικά που βοηθούν στην πρόληψη καρκίνου. Εξουδετερώνει την καρκινογόνο Ντροσαμίνη και τα στεροειδή που είναι υπεύθυνα για καρκίνο του στήθους. Επίσης περιέχει καροτενοειδή (carotenoids) που βοηθούν στην ίαση του καρκίνου του πνεύμονα.

Είναι επίσης χρήσιμα καθοριστικά του αίματος και αντισκορβουτικά. Βοηθούν σε περιπτώσεις άσθμα­τος, φυματίωσης, διαβήτη, παχυσαρκίας, οξαιμίας, εκζέματος, διαταραχές νεφρών, συκωτιού, χολής, έλκους στομάχου και δωδεκαδακτύλου.

Σε περίπτωση ρευματισμών και ποδάγρας, ενώ το λάχανο συνιστάται ιδιαιτέρως, το κουνουπίδι και το μπρόκολο θα πρέπει να αποφεύγονται ειδικά κατά τη διάρκεια των κρίσεων.

Βιβλιογραφία

-  P. Lieutaghi. “IL libro delle herbe’’. Rizzoli Editore. Milano.
-   Dr. J. Valnet “Traitemant des maladies par les legumes les fruits et les cereales”, Maloine s.a. editeur.
-  Gunther B. Pau lien, Ph. D., “The Divine Philosophy and Science of Health and Healing” TEACH Services Inc. Brushton, New York

Από το τεύχος 16 της Ν. Σελήνης(Μάρτης-Απρίλης-Μάης 2000):

Hibiscus esculentus Οικογένεια μαλαχωδών (Malvaceae)                

Χ”πανανιώτου Μένη

Στοιχεία Καλλιέργειας

Η μπάμια είναι ετήσιο λαχανικά που ευδοκιμεί στις τροπικές και υπο­τροπικές χώρες. Στην Ελλάδα έγινε γνωστή κατά την περίοδο της Τουρ­κοκρατίας ξεκινώντας από τη Μικρά Ασία.

Το ύψος του φυτού φτάνει τα 1,80 m και το μήκος της ρίζας του τα 1,20 m περίπου. Απαιτεί άπλετο και άμε­σο φωτισμό και είναι πολύ ευαίσθη­το στο ψύχος, δεν αντέχει στους παγετούς.

Προτιμά καλά στραγγιζόμενα αμμοπηλώδη ή πηλοαμμώδη εδάφη και μπορεί να αναπτυχθεί σε εδάφη με οξύτητα 6,5 - 8,5 με ευνοϊκότερη αυτή μεταξύ 7 και 7,5. Οι κλιματολο- γικές απαιτήσεις της μπάμιας είναι αντίστοιχες με του βαμβακιού. Για ανάπτυξη χρειάζεται θερμοκρασία εδάφους μεγαλύτερη των 15 οC και θερμοκρασία ατμόσφαιρας 20-30 οC

Η ανθοφορία της αρχίζει από τον Ιούνιο και συνεχίζεται μέχρι τους πρώτους παγετούς του Φθινοπώρου. Στους βλαστούς σχηματίζεται ένα άνθος ανά 24 ώρες. Ο καρπός εμφα­νίζεται αμέσως μετά την αυτογονι­μοποίηση ή σταυρογονομοποίηση που γίνεται με τα έντομα.

Δεν είναι ιδιαίτερα απαιτητικό φυ­τό σε νερό. Μπορεί να καλλιεργηθεί και σαν ξηρικό οπότε αποκτά μι­κρούς και νόστιμους καρπούς. Αν αρδεύεται, καλύτερη μέθοδος είναι με κατάκλιση ή διήθηση. Επίσης δεν είναι πολύ απαιτητική σε θρεπτικά στοιχεία, επιζητεί όμως το άζωτο και το φώσφορο.

Η λίπανση μπορεί να γίνει με πρόσ­θεση κοπριάς 2 τόνων στο στρέμμα την Ανοιξη ή κόμποστ, σε όλο το χωράφι ή κατά θέσεις. Μπορούμε επίσης αν δεν έχουμε άλλες πηγές λίπανσης να χρησιμοποιήσουμε ένα αργής απελευθέρωσης γενικό ορ­γανικό λίπασμα την ίδια εποχή. Συμ­πληρωματικά μπορούμε να ψεκά­σουμε στα φύλλα ή να κάνουμε ριζο- πότισμα μ’ ένα ελαφρύ λίπασμα μια φορά το μήνα και 2-3 φορές στην καλ/τική περίοδο ψεκασμό με εκχύ­λισμα φυκιών.

Σπορά

Η σπορά της μπάμιας γίνεται τον Απρίλιο - Μάιο συνήθως σε όρχους όπου σπέρνονται 3-4 σπόροι μαζί σε βάθος 2,5 cm και σε αποστάσεις 25 -40 cm μεταξύτους. Αν η σπορά γίνει σε γραμμές οι αποστάσεις που προ- τείνονται είναι 40-50 cm μεταξύ των γραμμών και 15-25 cm επί αυτών.

Απαιτούνται 7-14 μέρες για το φύ­τρωμα. Ο σπόρος καλό είναι να μου­λιάσει την προηγούμενη νύχτα σε νερό. Ο ζεστός καιρός στην περίοδο της σποράς είναι πολύ σημαντικός. Δεν πρέπει να σπέρνουμε την μπά­μια αν η θερμοκρασία του εδάφους δεν είναι τουλάχιστον 15 οC γιατί δεν φυτρώνει καλά.

Αν το έδαφος που θέλουμε να σπείρουμε είναι κρύο και περιέχει μεγάλο ποσοστό αργίλου, μπορού­με να το καλύψουμε με μαύρο πλα­στικό τουλάχιστον 2 βδομάδες πριν τη σπορά όπου είναι δυνατόν. Επί­σης μπορούμε να καλύψουμε με διαφανές πλαστικό ή οργανικά υπο­λείμματα το μέρος που σπείραμε για ένα καλό ξεκίνημα των φυτών. Απομακρύνουμε την κάλυψη μόλις αρχίσουν να φυτρώνουν οι σπόροι για να αποφύγουμε την καταστροφή των σπορόφυτων.

Παραγωγή σπόρου

Επειδή υπάρχει κίνδυνος σταυρογονιμοποίησης με τα έντομα, οι διά­φορες ποικιλίες πρέπει να απέχουν μεταξύ τους τουλάχιστον 500 m.

Τα μητρικά φυτά σημαδεύονται ώστε να μη γίνει συγκομιδή απ’ αυτά φρέσκων καρπών αλλά να αφεθούν για να ωριμάσουν εντελώς. Οταν αρχίζουν να ωριμάζουν οι πρώτες μπάμιες αφαιρούνται συνήθως τα φύλλα των φυτών εκτός από τα κο­ρυφαία για να τις βλέπει ο ήλιος. Από τις ποικιλίες με γωνιώδη καρπό κα­λό είναι να συγκομίζονται οι ώριμοι καρποί πότε - πότε γιατί σκίζονται κατά μήκος και χάνονται οι σπόροι οι οποίοι διατηρούν τη βλαστικότητά τους για 5 χρόνια.

Ποικιλίες

Οι ποικιλίες της μπάμιας διακρί νονται σε 4 κατηγορίες ανάλογα με το ύψος των φυτών (φυτά ψηλά που ξεπερνούν το μέτρο και φυτά νάνα) και του μήκους των καρπών (μακρόκαρπες και βραχύκαρπες ποικιλίες).

. Οι ποικιλίες με ψηλά φυτά και μακρύ καρπό καλλιεργούνται σαν ποτιστικές και οι νάνες με κοντό καρπό σαν ξηρικές.

Απ’ αυτές οι κυριότερες ντόπιες είναι η πολύμορφη Πυλαίας με πολύχωρη ωοθήκη και πολλές γωνίες, η Πεντάγωνη νάνα Πυλαίας, η μπά­μια Μπογιατίου που καλλιεργείται στη Στερεά Ελλάδα και η Λασηθιώτικη.

Διαδοχικές καλλιέργειες

Η μπάμια όταν ακολουθεί την καλ­λιέργεια φασολιών, έχει το πλεονέ­κτημα ότι βρίσκει συσσωρευμένο ά­ζωτο.

Συγκαλλιέργεια

Μοιράζεται με επιτυχία το χώρο αν καλλιεργηθεί με το σέσκουλο και το αγγούρι.

Προβλήματα της καλλιέργειας

Μπάμιες με δερματώδη υφή που μαραίνονται αμέσως μετά τη συ­γκομιδή. Αυτό συμβαίνει όταν οι θερ­μοκρασίες ξεπερνούν τους 40 οC και το περιβάλλον είναι ξηρό.

Πρώιμη πτώση καρπών. Η μπά­μια μπορεί να αναπτυχθεί κάτω από δροσερές συνθήκες περιβάλλοντος αλλά δεν παράγει αρκετή γύρη για ικανοποιητική γονιμοποίηση αν η θερ­μοκρασία εδάφους είναι κάτω από 20 οC και περιβάλλοντος κάτω από 24 οC γιατί οι καρποί πέφτουν. Κατά συνέπεια η πρώιμη σπορά δεν βοη­θάει στην αύξηση της παραγωγής.

Γενικά η μπάμια χαρακτηρίζεται από ανθεκτικότητα απέναντι σε ε­χθρούς και ασθένειες. Τα πιο πιθανά προβλήματα μπορεί να προέλθουν από:
Αφίδες Για την αντιμετώπισή τους χρησιμοποιούμε:
-  Κολλώδεις κίτρινες παγίδες
- Εκχυλίσματα σκόρδου ή κρεμ­μυδιού. Απαιτείται καλή διαβροχή των αποικιών γιατί η δράση τους γίνεται μόνο με επαφή.
-  Εντομοκτόνες σαπουνάδες (όχι απορρυπαντικά) Ψεκασμός ανά 2- 3 μέρες επί δύο βδομάδες για πολύ έντονες προσβολές.
-   Ψεκασμός με πύρεθρο. Απαι- τούνται 2 ψεκασμοί σε διάστημα 3- 4 ημερών. Προσοχή γιατί προκαλεί ζημιές και στα ωφέλιμα έντομα.
-   Νικοτίνη. Σκοτώνει όλο το φά­σμα των εντόμων και είναι ισχυρό δηλητήριο. Ψεκασμός με εκχύλισμα καπνού ή με διάλυμα θεϊκής νικοτί­νης (1/4 κουταλάκι) σε νερό (5 φλι­τζάνια) .

Πράσινο σκουλήκι (εικόνα 1) Οι προνύμφες (σκουλήκια) ποικίλουν ως προς το χρώμα από καστανό και πρασινωπό μέχρι κοκκινωπό. Εχουν κιτρινωπές πλευρικές ταινίες με ε­ναλλασσόμενες ανοιχτόχρωμες και σκουρόχρωμες επιμήκεις λωρίδες. Εχουν πολλά εξογκώματα και το κα­θένα φέρει ένα μακρύ αγκάθι. Τρέ­φονται με τους οφθαλμούς και τα φύλλα των νεαρών φυτών αναστέλ­λοντας έτσι την ανάπτυξη. Για τον έλεγχό του ψεκάζουμε με βάκιλο Θουριγκιένσις. Πολλές φορές τον χρησιμοποιούμε σε μείγμα με ελα­φρύ παραφινικό λάδι. Ψεκάζουμε 2 φορές σε διάστημα 3-5 ημερών.

Γιαπωνέζικο σκαθάρι (εικόνα 2) Είναι ένα γυαλιστερό σκαθάρι μή­κους περίπου 1,2 cm χρώματος πρά­σινου μεταλλικού με έλυτρα στο χρώ­μα του μπρούντζου και 6 τούφες από άσπρα τριχίδια σε κάθε πλευρά του σώματός του. Μασά τα φύλλα ανά­μεσα στα νεύρα αφήνοντας μόνο τον σκελετό. Επίσης τρώει και τα άνθη.

Η συλλογή με τα χέρια τα ελέγχει σε κάποιο βαθμό όταν γίνεται έγκαι­ρα. Πολύ αποτελεσματική και με μακροχρόνια αποτελέσματα είναι η χρήση του Bacillus Popiliae. Υπάρ­χουν φερομονικές παγίδες και σκευά­σματα που περιέχουν νηματώδεις οι οποίοι προσβάλλουν το Γιαπωνέζικο σκαθάρι όταν διαχειμάζει στο έδα­φος με τη μορφή σκουληκιού. Οι ψεκασμοί με πύρεθρο, μπορεί να είναι αποτελεσματικοί. Προληπτικά μπορεί να χρησιμοποιηθεί το μποράγκο (εικόνα 3) σαν φυτό παγίδα. Τα προσελκύει οπότε είναι εύκολη η συλλογή τους. Προληπτικά επίσης μπορούν να χρησιμοποιηθούν και ειδικές παγίδες που τοποθετούνται μια βδομάδα νωρίτερα από τότε που κάνει την εμφάνισή του το έντομο στην περιοχή που μας ενδιαφέρει. Αυτές τοποθετούνται όχι κοντύτερα των 100 m από τα γειτονικά φυτά.

Νηματώδεις. Φυτά που έχουνπροσβληθεί από νηματώδεις σταματούν την ανάπτυξή τους και τα φύλλα τους κιτρινίζουν πρόωρα. Στις ρίζες τους αναπτύσσονται χαρακτηριστι­κοί όγκοι. Αν επιβιώσουν μέχρι την ωριμότητα δίνουν μικρές συγκομι­δές. Στον έλεγχό τους βοηθά η προσ­θήκη 8-10 cm κόμποστ (ιδιαίτερα μουχλιασμένα φύλλα). Αυτό το υλικό ενθαρρύνει την ανάπτυξη και τον πολλαπλασιασμό μυκήτων που προ­σβάλλουν τους νηματώδεις.

Απωθητικά για τους νηματώδεις λειτουργούν και τα ιχθυογλακτώματα που συνήθως χρησιμοποιούνται για λίπανση (γενικός τύπος 5-2-2 αμι νοξέα, βιταμίνες, ιχνοστοιχεία).

Ωίδιο. Κυρίως τον Αύγουστο - Σεπτέμβριο τα φύλλα και τα βλαστάρια της μπάμιας καλύπτονται με άσπρες (σαν αλεύρι) επανθησεις του μύκη­τα. Προληπτικά ψεκάζουμε τα φυτά με εκχύλισμα κόμποστ μόλις αρχί­σουν ν’ ανθίζουν και επαναλαμβάνουμε κάθε βδομάδα. Σε περίπτωση προσβολής χρησιμοποιούμε θειάφι για να εμποδίσουμε τη διασπορά του μύκητα.

Κερκόσπορα. Οι μπάμιες που έ­χουν προσβληθεί από μύκητες της κερκόσπορας εμφανίζουν σκούρες κηλίδες ακαθόριστου σχήματος, με λαδί μούχλα στην κάτω επιφάνεια των φύλλων. Σε βαριά προσβολή τα φύλλα καρουλιάζουν, μαραίνονται και πέφτουν. Οι κηλίδες τελικά παίρ­νουν χρώμα σταχτί με κόκκινο περί­γυρο. Από τη στιγμή που αυτή η αρρώστια θα εμφανιστεί στο χωράφι δεν υπάρχει θεραπεία. Συνιστάται αμειψισπορά.

Συγκομιδή

Για την ωρίμανση της μπάμιας απαιτούνται 55-65 μέρες. Το φυτό θέλει 1 μήνα περίπου από τη σπορά μέχρι να σχηματίσει τον βασικό σκε­λετό και άλλο ένα μήνα μέχρι να εμφανιστούν τα άνθη. Η συγκομιδή αρχίζει 8-10 μέρες μετά τη γονιμο­ποίηση των πρώτων ανθέων και συ­νεχίζεται μέχρι τους πρώτους παγε­τούς του Φθινοπώρου σε κανονικά διαστήματα 1-3 ημερών. Πρέπει να συλλέγονται μικρές, χρώματος λευ­κού ή ελαφρώς πράσινου, (ανάλογα με την ποικιλία) και προτού ξυλοποιηθούν, πολύ νωρίς το πρωί. Επει­δή η συλλογή με γυμνά χέρια προκαλεί ερεθισμό πρέπει να φοριού­νται γάντια. Καρποί που παραμένουν πάνω στο φυτό δίνουν σήμα για ανα­στολή της καρποφορίας.

Οι μπάμιες αμέσως μετά τη συ­γκομιδή πρέπει να μεταφέρονται στη σκιά γιατί μαραίνονται εύκολα και δεν βράζουν καλά.

Οι αποδόσεις κυμαίνονται από 400-1000 kg/στρέμμα, (σπανιότερα (300-1200), ανάλογα με το μέγεθος του καρπού που συλλέγεται (5-8 cm) και τις συνθήκες καλλιέργειας (ξηρι κές καλλιέργειες σε πλαγιές, αρδευόμενες σε γόνιμα χωράφια). Η διάθεση πρέπει να γίνεται το συντο­μότερο δυνατόν.

Συντήρηση μικρής διάρκειας (3-4 μέρες) μπορεί να γίνει σε δροσε­ρούς και υγρούς χώρους ή στο ψυ­γείο μέσα σε διάτρητες σακούλες.

Συντήρηση μεγάλης διάρκειας μπορεί να γίνει αν καταψυχθούν ή γίνουν πίκλες. Αλλος ένας τρόπος είναι η αποξήρανση στον ήλιο σε λεπτά στρώματα ή περασμένες σε νήμα (αρμαθιές) κρεμασμένες στην αποθήκη ή στον ήλιο.

Μετά τη συγκομιδή παραμένει στο χωράφι αξιόλογο ποσό βιομά­ζας (στελέχη, φύλλα κ.λ.π.) που φθάνει τα 1000 - 1200 kg/στρέμμα.

Και μια συνταγή για να απολαύσε­τε τα αποτελέσματα του κόπου σας:

Μπάμιες με ανάμεικτα λαχανικά:
1 κουταλίά της σούπας λάδι
2  κουταλίές βούτυρο
1 πράσινη πιπεριά χοντροκομμέ­νη
1 μέτριο κρεμμύδι ψιλοκομμένο
1 σκελίδα σκόρδο κοπανισμένη
3/4 κούπας ζωμό από κοτόπου­λο ή νερό        
1 κούπα μπάμιες σε φέτες
2  κούπες ψιλοκομμένες, απο­φλοιωμένες ντομάτες
1 1/2 κούπα φασολάκια Lima 1 κούπα καλαμπόκι (κονσέρβα) 1/2 κουταλάκι ξερή μαντζουρά­να
1/4 κουταλάκι αλεσμένη κόκκινη πιπεριά
1 κουταλιά άνθος αραβοσίτου διαλυμένο σε 1/4 κούπας νερό. Ζε­σταίνουμε λάδι και βούτυρο σε μια μεγάλη κατσαρόλα. Προσθέτουμε πιπεριά, κρεμμύδι, σκόρδο και τα σωτάρουμε μέχρι να μαλακώσουν. Προσθέτουμε το ζωμό (ή το νερό), τις μπάμιες, τις ντομάτες και τα φασολάκια και τα σιγοβράζουμε σκεπασμένα για 20 λεπτά. Προσ­θέτουμε το καλαμπόκι και συνεχί­ζουμε για 5 λεπτά. Προσθέτουμε τη μαντζουράνα, την κόκκινη πιπε­ριά και το άνθος αραβοσίτου ανα­κατεύοντας συνεχώς και σιγοβρά­ζουμε μέχρι να φύγουν τα πολλά υγρά. 6 μερίδες.

ΦΩΣΦΟΡΟΣ

Ο φώσφορος είναι ένα στοιχείο που συμβάλλει στην ταχύτητα ωρί- μανσης του φυτού ισχυροποιώντας τους βλαστούς του. Βοηθά την αντί­σταση του φυτού σε έντομα και ασ­θένειες και είναι απαραίτητος για την καλή καρποφορία, ανθοφορία, σχηματισμό των σπόρων και διακλά­δωση των ριζών.

Διαχείριση έλλειψης φωσφόρου

Οταν υπάρχει έλλειψη φωσφόρου όλα τα φύλλα του φυτού παίρνουν αποχρώσεις κόκκινου - ιωδούς, ειδι­κά στην πίσω πλευρά. Το ίδιο συμ­βαίνει στα νεύρα και στα στελέχη.
Τα νεαρά φύλλα μπορεί να γίνουν ασυνήθιστα μικρά και σκούρα ενώ καθώς ωριμάζουν γίνονται χαλκό­χρωμα. Η έλλειψη φωσφόρου προκαλεί στο φυτό ανεπαρκή μεταβολι­σμό με αποτέλεσμα το φυτό να ανα­πτύσσει αδύναμα στελέχη. Υπερβο­λικά πλούσια και “άψητη” βλάστηση και κάθε ένδειξη μειωμένης καρπο­φορίας ή ανθοφορίας μπορεί να εί­ναι ένδειξη έλλειψης αυτού του στοι­χείου. Η έλλειψη εμφανίζεται συχνό­τερα σε όξυνα παρά σε αλκαλικά εδάφη. Επίσης μπορεί να είναι μια προσωρινή κατάσταση σε κρύα και υγρά εδάφη.
Περισσότερο πιθανό να εμφανι­στεί τροφοπενία φωσφόρου είναι μάλλον στην αρχή της Ανοιξης. Το ριζικό σύστημα είναι μικρό σ’ αυτό το στάδιο και μάλλον ανεπαρκές για να καλύψει τις ανάγκες του φυτού.
Ο φώσφορος επίσης είναι πολύ λίγο διαλυτός στα κρύα εδάφη. Τα οξέα που συμβάλλουν στην απελευ­θέρωσή του χρειάζονται σχετικά υ­ψηλές θερμοκρασίες για να δουλέ­ψουν σωστά. Στην απορρόφησή του συμβάλει και η δραστηριότητα των μικροοργανισμών. Αν η θερμοκρα­σία και η υγρασία του εδάφους δεν είναι οι κατάλληλες οι μικροοργανι­σμοί δεν θα αναπτυχθούν.
Αν υποπτευόμαστε έλλειψη φω­σφόρου μπορούμε να επέμβουμε με διαφυλικό ψεκασμό. Το φυτό θα τον απορροφήσει αμέσως διά μέσω των φύλλων. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημα­σία όταν το έδαφος είναι κρύο όπως ήδη έχουμε αναφέρει. Εφαρμόζου­με ψεκασμό με αραιωμένο διάλυμα κάθε βδομάδα μέχρι να εξαφανι­στούν τα συμπτώματα.

Ιχθυογαλακτώματα ή κάποιο υ­γρό οργανικό λίπασμα με υψηλό ποσοστό φωσφόρου μπορεί να είναι αποτελεσματικό.
Οι στάχτες από ξύλα διαλύονται εύκολα και περιέχουν κάποιο ποσο­στό φωσφόρου, έτσι η πρόσθεση στάχτης γύρω από τα φυτά που έ­χουν πρόβλημα μπορεί να ελαχιστο­ποιήσουν τα συμπτώματα.
Η πρόσθεση μεγάλης ποσότητας κόμποστ στο έδαφος βοηθά στην αύξηση του διαθέσιμου φωσφόρου λόγω της αυξημένης μικροβιακής δραστηριότητας.
Για μια μακροπρόθεσμη λύση στο θέμα αυτό είναι η πρόσθεση σκόνης φωσφορικών πετρωμάτων στον λα­χανόκηπο το Φθινόπωρο.

Διαχείριση περίσσειας φωσφόρου.

Υπερβολική λίπανση με φώσφο­ρο έχει σαν αποτέλεσμα τη δέσμευ­ση ιχνοστοιχείων όπως ο σίδηρος, το μαγγάνιο και ο ψευδάργυρος και την προβληματική διάθεση αυτών των στοιχείων στα φυτά.
Προβλήματα λόγω υπερβολικής παρουσίας φωσφόρου δεν είναι συ­νηθισμένα. Στην περίπτωση που συμ­βαίνουν δεν μπορούμε να κάνουμε πολλά για να μειώσουμε γρήγορα το επίπεδο του στο έδαφος.

Θα πρέπει οπωσδήποτε να μη προσθέσουμε διορθωτικά υλικά πλούσια σε φώσφορο για 2-3 χρόνια. Αντίθετα προσθέτουμε αζωτούχα και καλιούχα για να εξισορροπήσουν την περίσσεια φωσφόρου και καλ­λιεργούμε φυτά που έχουν πολλές απαιτήσει σε θρεπτικά στοιχεία για να τον απορροφήσουν από το έδα­φος.

Πήγες φώσφορου

Οι παρακάτω είναι πηγές Φω­σφόρου γρήγορης απελευθέρω­σης και μπορούν να χρησιμοποιη­θούν κατευθείαν στο έδαφος ή με ψεκασμό στα φύλλα:
                Πηγή                                        Εφαρμογή

Εμπορικό υγρό λίπασμα              Κάθε εβδομάδα

Ιχθυγαλακτώματα                           Κάθε εβδο­μάδα

Οι παρακάτω είναι πηγές Φω­σφόρου αργής απελευθέρωσης και μπορούν να σκορπιστούν γύ­ρω από κάθε φυτό.

                                Πηγή                                                       Εφαρμογή

Αφυδατωμένη κοπριά (1,3-0,9- 0,8)                       Μια φορά το Φθινόπωρο
Σκόνες φωσφορικών πετρωμά­των (0-31-0)         Μια φορά το Φθινόπωρο                


Βιβλιογραφία

- Γενική και ειδική Λαχανοκομία Θρασύβουλου Δ. Ραπτοπουλου

-  High - Yield GARDENING Hund and Bortz

-GARDEN INSECT, DISEASE and WEED Identification Guide M. Smith and A. Carr

- GARDEN PROBLEM SOLVER Jeff Ball

- Σύγχρονη Γεωργική Τεχνολογία (περιοδικό)

-  Basic Natural Foods Rodale’s




Φυσιολογικές ιδιότητες
Δ.Σ. - Π.Ο.
Περιέχει κυρίως νερό (91%) ελάχιστο λεύκωμα (0.85%), ελάχιστες λιπαρές ουσίες (0.15%) και λίγους υδατάνθρακες (6.32%). Είναι πολύ χρήσιμη τροφή εξαιτίας των γλισχρωματωδών ουσιών της που έχουν μαλακτικές ιδιότητες. Ετσι ενδείκνυται στις περιπτώσεις κατάρρου των αναπνευστικών οργά­νων και της ουροδόχου κύστης, στις παθήσεις του πεπτικού, έλκη, δυσκοιλιότητα, παχυσαρκία και στην αρθρίτιδα

Από το περιοδικό της Ν.Σελήνης Tεύχος 15,  Δεκέμβρηs 1999- Γενά pns - Φλεβάρης 2000:
CUCUMIS SATIVUS
οικ. κολοκυνθωδών (Cucurbitaceae)

Χ“πανανιώτου Μένη

Στοιχεία καλλιέργειας

Τα αγγουράκια φαίνεται ότι κατάγονται από την Αφρική ή τις Ινδίες. Η καλλιέργειά τους είναι γνωστή εδώ και 3.000 χρόνια περίπου.

Είναι φυτά μονοετή με έρποντες βλαστούς που ξεπερνούν τα 2 μ. Από τη βάση του κύριου άξονα ξεκινούν 4-5 βλαστοί δεύτερης τάξης οι οποίοι συνή­θως φέρουν αρσενικά άνθη. Τα θηλυκά βγαίνουν στις μασχάλες των φύλλων. Τα θηλυκά βγαίνουν ένα - ένα και εμφανίζονται στην άκρη μικρού καρπού ενώ τα αρσενικά βγαίνουν κατά ομάδες 3-5 και εμφανίζονται στην άκρη κοτσανιού (εικόνα 1) Η γονιμοποίησή τους γίνεται με έντομα και κυρίως με τη μέλισσα, σταυρογο νιμοποιούνται δε με όλες τις άλλες ποικιλίες αγγουριών.

Η πρωτεύουσα ρίζα της αγγουριάς είναι σχετικά κοντή με δυνατές πλευρικές ρίζες που φυτρώνουν 5-8 cm κάτω από την επιφάνεια του εδάφους και κατευθύ- νονται πλάγια και προς τα κάτω. Ο μεγαλύτερος όγκος των ριζών του φυτού βρίσκεται σε βάθος 15 cm

Είναι φυτά ζεστών κλιμάτων γι’ αυτό δεν αντέχει καθόλου στους παγετούς. Χρειάζεται τουλάχιστον 5 ώρες ήλιου την ημέρα. Το μήκος της ημέρας επηρεά­ζει και την αναλογία θηλυκών ανθέων προς τα αρσενι­κά. Τα αρσενικά είναι περισσότερα όταν το μήκος ξεπερνά τις 14 ώρες. Η αγγουριά είναι πολύ απαιτητικό φυτό σε υγρασία εδάφους και αέρα. Θέλει καλά στραγγιζόμενο έδαφος πλούσιο σε οργανική ουσία.

Για πρώιμη συγκομιδή μπορεί να καλλιεργηθεί σε αμμώδη και αμμοπηλώδη εδάφη αλλά για μεγάλη και συνεχή παραγωγή προτιμά τα βαρύτερα εδάφη. Το ευνοϊκότερο ΡΗ για την καλλιέργεια του αγγουριού βρίσκεται μεταξύ 5,5-6,8. Η κοπριά και η χλωρή λίπαν­ση ευνοούν πολύ την παραγωγή πρώιμων και τρυφε­ρών αγγουριών. Αν γίνει καθολική λίπανση του χωρα­φιού απαιτούνται 3 τόνοι κοπριάς στο στρέμμα. Η ποσότητα αυτή μειώνεται στα 800-1000 kgr αν μπει μόνο στις γραμμές ή στις θέσεις που γίνεται η σπορά. Αντί για κοπριά μπορούμε να απλώσουμε κόμποστ ή ένα άλλο αργής απελευθέρωσης γενικό λίπασμα την Ανοιξη. Για μεγαλύτερη παραγωγή συμπληρωματικά μπορούμε να δώσουμε με ριζοπότισμα ή ψεκασμό στα φύλλα μια ή δύο φορές το μήνα ένα ελαφρύ λίπασμα.

Ευαίσθητη περίοδος γι’ αυτό είναι όταν αρχίζουν να εμφανίζονται τα αγγουράκια. Δύο με τρεις φορές στην καλλιεργητική περίοδο μπορεί να γίνει ψεκασμός και με υγρό εκχύλισμα φυκιών. Επίσης έχει παρατηρηθεί ότι φλοιοί από αποφλοίωση, δένδρων αυξάνουν την παραγωγή. .

Πολλαπλασιασμός

Συνηθίζονται δύο τρόποι:

α) Η απευθείας σπορά: Σύμφωνα μ’ αυτό τον τρόπο σπέρνουμε κατά θέσεις ή σε γραμμές αφού περάσει κάθε κίνδυνος παγετού. Η θερμοκρασία του εδάφους
πρέπει να είναι τουλάχιστον 15 οC. Η βέλτιστη για το φύτρωμα είναι 18ο - 29οC και του αέρα για την ανάπτυξη του φυτού την ημέρα 15 με 26 οC και τη νύχτα 15- 21 οC. Μπορεί να γίνει μια πρώτη σπορά 1-2 εβδομάδες μετά τον τελευταίο παγετό και μια δεύτερη 4-5 εβδομάδες μετά. Το βάθος σποράς είναι 2,5 cm για αμμώδη σε αποστάσεις 45-90 cm. Απαιτούνται 7-10 μέρες.για να φυτρώσουν.

β) Σπορά και μεταφύτευση. Για να κερδηθεί χρόνος, κυρίως στη βόρειο Ελλάδα, η σπορά γίνεται σε θερμο­σπορεία ή σε θερμοκήπια μέσα σε φυτοδοχεία 2-3 εβδομάδες πριν τα βγάλουμε έξω. Τα μεταφυτεύουμε 2 εβδομάδες μετά τον τελευταίο παγετό.
Μερικές φορές τα φυτά λίγο πριν τη μεταφύτευση δέχονται το πρώτο κλάδεμα. Σύμφωνα μ’ αυτό αφαίρείται ο κύριος άξονας πάνω από τα πρώτα 4-5 πραγματικά φύλλα του φυτού. Σκοπός του κλαδέματος είναι να εμφανιστούν γρηγορότερα οι βλαστοί δεύτερης τάξης. Πολλά υβρίδια έχουν μόνο θηλυκά άνθη. Αυτά δεν έχουν ανάγκη από γονιμοποίηση και παρθενοκαρπούν. Αλλά επειδή σταματούν να καρποφορούν νωρίτερα από τα άλλα πρέπει να καλλιεργούνται μικτά, για πρώιμη και συνεχιζόμενη συγκομιδή. Επίσης για πρωίμιση μπορού­με να προθερμάνουμε το έδαφος με μαύρο πλαστικό. Οι ρίζες του φυτού είναι πολύ ευαίσθητες σε κάθε ενόχλη­ση γι’ αυτό η μεταφύτευση πρέπει να γίνεται με μεγάλη προσοχή και πάντα με μπάλα χώματος. Τρεις με τέσσε­ρις εβδομάδες μετά την απευθείας σπορά είναι μια κρίσιμη περίοδος για τον έλεγχο των αγριόχορτων. Τα σκαλίσματα πρέπει να είναι επιπόλαια και συγχρόνως να γίνεται ελαφρύ παράχωμα για να στερεωθούν καλύτερα τα φυτά.

Η αγγουριά ευημερεί όταν ποτίζεται καλά. Τα ποτί­σματα πρέπει να είναι επιμελημένα και κανονικά. Οταν γίνεται κατάκλυση, το νερό δεν θα πρέπει να παραμένει για πολύ σ’ επαφή με τους βλαστούς γιατί τα φυτά γίνονται χλωρωτικά. Κρίσιμη περίοδος για ποτίσματα στα αγγούρια είναι η ανθοφορία και η ανάπτυξη των καρπών. Τα ποτίσματα περιορίζονται όταν πλησιάζουμε στο στάδιο της ωρίμανσης.

Κλάδεμα

Αν σκοπός μας είναι η πρωίμιση της καρποφορίας μετά το πρώτο κλάδεμα οι δευτερογενείς βλαστοί στα 3-5. Έτσι επισεύδεται η εμφάνιση των βλαστών τρίτης τάξης που φέρουν τα θηλυκά άνθη και η καρποφορία. Σε περίπτωση που το κλάδεμα καθυστερήσει έχουμε ανά­πτυξη πολλών βλαστών και καθυστέρηση της καρποφο­ρίας. Σύμφωνα με άλλες παρατηρήσεις, στην κάθετη καλλιέργεια του αγγουριού, η απομάκρυνση των δευτερευόντων βλαστών κάτω από τα 45 cm καθυστερεί και μειώνει την πρώιμη παραγωγή σε κάποιο βαθμό, αλλά η συνολική παραγωγή είναι μεγαλύτερη.

Μια απαραίτητη εργασία είναι το μεθοδικό δέσιμο και η σταθερή στήριξη των φυτών γιατί τα αγγούρια που καλλιεργούνται κάθετα παράγουν διπλάσια ποσότητα απ’ αυτά που έρπουν (εικόνα 2).

Παραγωγή σπόρου

Για να παράγουμε σπόρο τα αγγουράκια θα πρέπει να είναι τελείως ώριμα. Για να αφαιρέσουμε τη ζελατινώδη μάζα που περιβάλει τους σπόρους τοποθετούμε τον πολτό σε νερό μέσα σε δοχεία για να υποστεί ζύμωση. Η ζύμωση διαρκεί λίγες μέρες και τερματίζεται όταν οι σπόροι διαχωρίζονται εύκολα απ’ αυτή την ουσία. Κατό­πιν τους ξεπλένουμε και τους βάζουμε στον ήλιο να στεγνώσουν. Οι σπόροι διαρκούν 5 χρόνια.

Ποικιλίες

Από τις ντόπιες η πιο διαδεδομένη ήταν η καλυβιώτικη με μακριούς ανοιχτοπράσινους καρπούς. Επίσης είναι γνωστές οι ποικιλίες Τήνου και Φιλιατρών με αγγουράκια μεσαίου μήκους και της Κνωσού με μικρό σχετικά μήκος.

Προβλήματα της καλλιέργειας

Φυσιολογικές παθήσεις

Πικρά αγγούρια

Αν η άρδευση δεν γίνεται σε τακτά χρονικά διαστήμα­τα και η υπάρχει υπερβολικά ξηρή ατμόσφαιρα ή έχουμε πατήσει βλαστούς με αποτέλεσμα να διακοπεί η τροφο­δοσία του φυτού αλλά και αν η θερμοκρασία του εδά­φους είναι κάτω από 15οC (συμβαίνει συνήθως το Φθινό­πωρο) τα αγγουράκια πικρίζουν.

Φτωγό φύτρωμα

Οι σπόροι του αγγουριού είναι ευαίσθητοι στον προ­σανατολισμό με τον οποίο σπέρνονται. Εκείνοι που σπέρνονται με το άκρο από το οποίο προβάλλει η ρίζα πάνω, δείχνουν καλύτερη φυτρωτική ικανότητα και πα­ράγουν μεγαλύτερα σπορόφυτα σε σχέση με κείνα που σπέρνονται με το άκρο το οποίο προβάλλει η ρίζα προς τα κάτω. Εκείνοι που σπέρνονται οριζοντίως συμπεριφέρονται όπως στη δεύτερη περίπτωση.

Βασανισμένα αγγούρια

Εξετάζουμε τα φύλλα και αν έχουν πρόβλημα το αντιμετωπίζουμε. Αν τα φύλλα είναι υγιή, μπορεί να έχουν επηρεάσει τη γύρη υψηλές θερμοκρασίες ή να μην έχουν δραστηριοποιηθεί οι μέλισσες. Αν αυτό συμ­βαίνει νωρίς στην καλλιεργητική περίοδο περιμένουμε για καλύτερο καιρό ή γονιμοποιούμε μόνοι μας τα φυτά τινάζοντας γύρη από τα αρσενικά άνθη στα θηλυκά. Αν συμβαίνει αργότερα ξεριζώνουμε τα φυτά και περιμέ­νουμε να παράγουν τα δεύτερα. Αν τα φυτά είναι υγιή και οι θερμοκρασίες κανονικές, ψεκάζουμε τα φυτά με εκχύλισμα κόμποστ για να διορθώσουμε τυχόν θρεπτι­κές ελλείψεις.

Ελλειψη αζώτου

Κιτρίνισμα του ελάσματος και των νευρώσεων. Γ ενική χλώρωση του φυτού που ξεκινά από τα κατώτερα φύλ­λα. Τα φυτά δεν αναπτύσσονται καλά σχηματίζουν φύλ­λα μικρότερα από τα κανονικά οι καρποί παραμορφώνο­νται . Για να λύσουμε γρήγορα το πρόβλημα ψεκάζουμε με διάλυμα ιχθυογαλακτώματος ή μ’ ένα άλλο υγρό λίπασμα.

Ελλειψη καλίου

Χαλκόχρωμα φύλλα με νεκρωμένα περιθώρια είναι σημάδι έλλειψης καλίου. Τα φύλλα έχουν μικρότερο μέγεθος, η περιφέρεια του ελάσματος κιτρινίζει και η κεντρικές νευρώσεις φαίνονται βυθισμένες σε προχω­ρημένο στάδιο παρατηρείται μεσονεύρια χλώρωση που προχωρεί προς το κέντρο του φύλλου και συνοδεύεται από νέκρωση
Για να καλύψουμε γρήγορα την έλλειψη ψεκάζουμε με ιχθυογαλάκτωμα ή ένα άλλο υγρό λίπασμα και σκορ­πάμε στάχτες ξύλων γύρω από τα φυτά.

Τα αγγούρια έχουν τους ίδιους εχθρούς και ασθένειες με τα κολοκύθια. Για σχετικές πληροφορίες βλέπε τεύχος 11.

ΠΡΟΣΟΧΗ Τα φύλλα της αγγουριάς καίγονται εύκολα από τα εντουοκτόνα σαπούνια και το γαλκό. Δεν θα πρέπει να ψεκάζονται τα φυτά ποτέ με έντονη ηλιοφά­
νεια. με θερμοκρα- σίες που ξεπερνούν τους 26οC (και όταν είναι σοκαρισμένα από ξηρασία ψεκά ζουυε όσο πιο σπά­νια γίνεται και με μεγάλες αραιώσεις

Διαδοχικές καλ­λιέργειες

Στις νότιες περιο­χές μπορούμε να καλλιεργήσουμε με τη σειρά πιπεριές - αγγούρια - πεπόνια. Στις πιο βόρειες τα αγγούρια μπορούν να ακολουθήσουν τον πρώιμο αρακά και το σπανάκι. Δεν θα πρέπει να καλλιεργείται στο ίδιο χωράφι φυτό της οικογένειας των κολοκυνθωδών παρά μόνο μια φορά στα τέσσερα χρόνια.

Συγκαλλιέργεια

Τα αγγούρια μπορούν να αναπτυχθούν στη βάση νάνων καλαμποκιών (για να αποφύγουμε προβλήματα σκίασης). Επίσης μπορούν να καλλιεργηθούν δίπλα σε αμπέλι. Αγγουριές που αναρριχώνται σε δίχτυ μπορούν να καλλιεργηθούν μαζί με σέλινο και μαρούλι.

Συγκαλλιέργεια καλαμποκιού - μπρόκολου και ραδι­κιού έχει παρατηρηθεί ότι μειώνει τον πληθυσμό του ριγωτού σκαθαριού στα αγγούρια. Τα φασολάκια προσ­θέτουν θρεπτικά στοιχεία. Δεν ταιριάζει με πατάτες και φασκόμηλο.

Συγκομιδή

Τα αγγουράκια εμφανίζονται 50-60 μέρες μετά τη σπορά και συγκομίζονται όταν είναι σκουροπράσινα και σφιχτά, μεσαίου μεγέθους με μικρό τμήμα του ποδί­σκου. Τα υπερώριμα είναι κιτρινωπά.
Συγκομίζουμε κάθε μέρα για να ενθαρρύνουμε τη συνεχή παραγωγή των φυτών. Η περίοδος συγκομιδής διαρκεί 4-6 εβδομάδες.
Τα αγγουράκια σε κρύο και υγρό περιβάλλον 4,5 - 10οC και 95% υγρασία σε πλαστικές σακούλες διατη­ρούνται για 5-10 μέρες.
Μακροπρόθεσμα μπορούν να διατηρηθούν σαν τουρ­σί.

ΠΗΓΕΣ ΑΖΩΤΟΥ

1.  Οι παρακάτω είναι πηγές αζώτου γρήγορης απε­λευθέρωσης που υπορούν να εφαουοσθούν κατευ­θείαν ή στα φύλλα υε ψεκασυό ή στο έδαφος με ριζοπότισμα.

ΠΗΓΗ                                      ΕΦΑΡΜΟΓΗ

Εμπορικό υγρό λίπασμα             Κάθε βδομάδα

Ιχθυογαλακτώματα                        »          »

Εκχύλισμα κοπριάς                       »           »

2.  Οι παρακάτω είναι πηγές αζώτου αργής απελευ­θέρωσης που υπορούν να σκορπιστούν γύρω από το κάθε φυτό

ΠΗΓΗ                                                                         ΕΦΑΡΜΟΓΗ

Στεγνό αιματάλευρο (12-3-0)               Μια φορά την Ανοιξη
Κόμποστ                                                                           »
Βαμβακάλευρο (7-2-2)                                               »
Χωνεμένη κοπριά (0,5 - 0,1 - 0,0)                        »
Αφυδατομένη κοπριά (1,3 - 0,9 - 0,8)                 »
Σογιάλευρο (6-0-0)                                                     »

Το άζωτο χρειάζεται σε όλα τα στάδια ανάπτυξης του φυτού αλλά επειδή εξαντλείται γρήγορα θα πρέπει να αντικαθίσταται σχεδόν συνεχώς προσθέτοντας κο­πριά ή άλλα οργανικά λιπάσματα εφαρμόζοντας συ- γκαλλιέργεια με φυτά εδαφοκάλυψης. Η ανάγκη σε άζωτο ανάλογα με το φυτό κυμαίνεται από χαμηλή (λιγότερα από 50 gr στα 100 m2) σε μεσαία (45 -135 gr σε κάθε 100 m2) έως υψηλές (135 gr και πάνω για κάθε 100 m2). Αλλά μια ελάχιστη ποσότητα αζώτου θα πρέπει να είναι διαθέσιμη σε όλα τα φυτά καθόλη την καλλιεργητική περίοδο.

Διαχείριση έλλειψης αζώτου Σημάδια ότι υπάρχει έλλειψη αζώτου είναι η πολύ αργή ανάπτυξη, η στασιμότητα και τα μικρότερα φύλ­λα από τα κανονικά. Τα φύλλα στην αρχή είναι ανοιχτό- χρωμα και μετά κιτρινίζουν ξεκινώντας από τις μύτες. Τα χαμηλότερα φύλλα προσβάλλονται πρώτα. Στις περισσότερες τροφοπενίες το κάτω μέρος των στελε­χών και των φύλλων γίνονται κυανά - μοβ. Το φυτό γίνεται ψηλό και λεπτό και ρίχνει τα παλιότερα φύλλα.

Επειδή το άζωτο είναι πολύ ευκολοδιάλυτο, η έλλει­ψη αζώτου συμβαίνει κυρίως στα πολύ ελαφριά ή αμμώδη εδάφη. Επίσης έλλειψη παρατηρείται και στα εδάφη που είναι πλούσια σε οργανική ουσία όταν η θερμοκρασία του εδάφους είναι γύρω στους 4,5 οC.

Μόλις αντιληφθούμε έλλειψη αζώτου ψεκάζουμε τα φυτά με διάλυμα ιχθυογαλακτώματος ή με κάποιο άλλο οργανικό υγρό λίπασμα. Ψεκάζουμε κάθε εβδο­μάδα μέχρι να εξαφανιστούν τα συμπτώματα. Ταυτό­χρονα προσθέτουμε μιας αργής απελευθέρωσης πηγή αζώτου στο έδαφος για να το διορθώσουμε. Προσθέ­τουμε 2,5 cm στρώμα κόμποστ ή ώριμη κοπριά ή την κατάλληλη ποσότητα από ένα εμπορικό αργής απε­λευθέρωσης οργανικό λίπασμα. Την Ανοιξη μπορούμε να καλλιεργήσουμε ψυχανθή για χλωρή λίπανση όπως άλφα - άλφα ή αρακά για να δώσουν άζωτο στην επόμενη καλλιεργητική περίοδο.

Διαχείριση περίσσειας αζώτου.

Μερικοί καλλιεργητές, στον ενθουσιασμό τους να θρέψουν τα φυτά προσθέτουν μεγάλες ποσότητες λιπάσματος γρήγορης απελευθέρωσης που παρέχει άμεσα το Ν στα φυτά και τα κάνει “θαλερά” με πολύ βλάστηση και χωρίς καρπούς. Δεν υπάρχει άμεση θεραπεία σ’ αυτό το πρόβλημα. Η μακροπρόθεσμη λύση είναι να καλλιεργήσουμε εκεί ένα φυτό που έχει ανάγκη από πολύ αζωτούχα λίπανση, τον επόμενο χρόνο. Σ’ αυτά περιλαμβάνονται το καλαμπόκι και το κρεμμύδι.

Τα αγριόχορτα της εικόνας 3 μεταφέρουν τον ιό του μωσαϊκού.

  ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ του Αγγουριου

Δ.Π. - Σ.Ο.

Το γνωστό αυτό λαχανικό καταναλώνεται σε μεγάλες ποσότητες και μας δροσίζει τις ζεστές μέρες του καλοκαιριού.
Εκτος από δροσιστικό είναι και αιμοκαθαρτικο, διαλύει το ουρικό οξύ, ελαφρύ καταπραϋντικό και δίνει ελαστικότητα στα κύτταρα του δέρματος.

Περιέχει βιταμίνες A, Β και C. Η βιταμίνη A όμως περιέχεται κυρίως στη φλούδα του ενώ στο εσωτερικό, η ποσότητα βιταμίνης A είναι ελάχιστη. Γι’ αυτό θα πρέπει να το καταναλώνουμε ακαθάριστο, εφ’ όσον βέβαια είμαστε σίγουροι ότι δεν προέρχεται από καλλιέργεια με φυτοφάρμακα. 1/2 κιλό αγγούρια (με τη φλούδα) περιέχουν 250 μικρογραμμάρια βιταμίνη Α.

Εκτός από βιταμίνες το αγγούρι περιέχει Θείο, Μαγγάνιο, Ασβέστιο, Πυρίτιο, Κάλιο (το μεταλλικό άλας της νιότης, το οποίο αυξάνει την ευλυγισία των μυών και δίνει ελαστικότητα στο δέρμα) και ιχνοστοιχεία.

Εσωτερικά ενδείκνυται για:
-  Εμπύρετες καταστάσεις
-  Τοξινώσεις
-  Κολικοί και φλεγμονές εντέρων
-  Αρθριτισμός, ποδάγρα
-  Ψαμμίαση
-  Αέρια
-  Χάσιμο βάρους
-  Ακμή
-  Εκζεμα
-  Τριχόπτωση και εξωτερικά για
-  Φαγούρα
-  Περιποίηση προσώπου

Τρόποι χρήσης, συνταγές

Εσωτερικά:

Ενώ ωμό είναι για μερικούς δύσπεπτο, βρασμένο είναι χρήσιμο για τις περιπτώσεις ερεθισμού εντέρου, ιδιαίτερα ωφέλιμο για τους χολερικούς και αιματώδεις τύπους.

Για τα αέρια: Εγχυμα σπόρων (κατά προτίμηση φρέσκων) αγγουριού, καρπουζιού, πεπονιού και κολοκύθας σε ίσες ποσότητες: Μια χούφτα σπόροι για ένα λίτρο νερό.

Εξωτερικά:

-  Λιπαρές επιδερμίδες: Λοσιόν με το νερό στο οποίο έχουμε βράσει αγγούρι χωρίς αλάτι.
-  Ρυτίδες: Επιθέματα με φέτες αγγουριού.
-  Φακίδες: Λοσιόν με γάλα φρέσκο στο οποίο έχουμε μουσκέψει για μερικές ώρες φέτες αγγουριού.
-       Διασταλμένοι πόροι του προσώπου: Παίρνουμε ίση ποσότητα σπόρων αγγουριού, κολοκύθας και πεπονιού. Τα αλέθουμε χωριστά στο μύλο. Διαλύουμε 1 κουταλιά της σούπας από κάθε σκόνη σε γάλα ή κρέμα γάλακτος. Ανακατεύουμε όλα μαζί. Απλώνουμε αυτή την “αλοιφή” στο πρόσωπο και την αφήνουμε για 30 λεπτά. Ξεπλένουμε με χλιαρό ροδόνερο.
-       Περιποίηση προσώπου: Γάλα αγγουριού. Λιώνουμε στο γουδί 50 γραμμ. Αμύγδαλα και από πάνω χύνουμε 250 γραμμ. Χυμό αγγουριού το οποίο έχουμε προηγουμένως βράσει και αφήσει να κρυώσει. Περνάμε το μείγμα από μουσελίνα. Προσθέτουμε 250 γραμμ. οινόπνευμα και 1 γραμμ. Αιθέριο έλαιο τριαντάφυλλου. Το χρησιμοποιούμε σαν λοσιόν.

Βιβλιογραφία

-  Stephen Blauer, “Το βιβλίο των χυμών”, εκδόσεις Διόπτρα.
-  Dr. J. Valnet “Traitemant des maladies par les legumes les fruits et les cereales”, Maloine s.a. editeur.
-Gunther B. Paulien, Ph. D., “The Divine Philosophy and Science of Health and Healing” TEACH Services Inc. Brushton, New York.

Από το τεύχος 13 ( Ιούνιος-Ιούλιος-Αύγουστο '99) της Ν. Σελήνης:

ALLIUM PORRUM οικογένεια Λειριώδη (LILIACEAE)
Χατζηπανανιώτου Μένη

Το πράσο κατάγεται από τις παραμεσόγειες χώρες και καλ­λιεργείται για τον λευκό επιμήκη βλαστό του. Είναι φυτό διετές από σπόρο σε σπόρο και μονοετές αν καλλιεργηθεί για το βλαστό του. Πολλαπλασιάζεται με σπόρο. Εχει επιπόλαιο ριζικό σύστημα και είναι ανθεκτικό στις χαμηλές θερμοκρασίες γι’ αυτό και καλλιεργείται σαν φθινοπωρινό ή χειμωνιάτικο λαχανικά.

Σπορά - μεταφύτευση

Σπέρνεται σε θερμοσπορεία τον φεβρουάριο ή σε ανοικτά σπορεία τον Μάρτιο - Απρίλιο. Η σπορά γίνεται στα πεταχτά ή σε γραμμές και σε βάθος 1,5 cm. Μόλις φυτρώσουν τα φυτά, κάνουμε αραίωμα αφήνοντας αποστάσεις μεταξύ των φυτών 3- 6 εκ. Στο σπορείο παραμένουν 1 -2 μήνες και μόλις αποκτήσουν πάχος μολυβιού τα μεταφυτεύουμε στο χωράφι. Η μεταφύτευ­ση αρχίζει τον Ιούνιο.

Λεύκανση

Για να πετύχουμε τη λεύκανση των πράσων μπορούμε να τα φυτέψουμε στις αυλακιές βαθιά μέχρι τη βάση των φύλλων (10-12 cm) και καθώς αναπτύσσονται να συσσωρεύουμε γύρωτους χώμα.

Παραγωγή σπόρου

Για τηνπαραγωγή σπόρου είτε αφήνονται επιτόπου ορισμέ­να φυτά να σποροποιήσουντον επόμενο χρόνο ή ξεριζώνονται καιτοποθετούνται σε άμμο ή φυτόχωμα και μεταφυτεύονται την Ανοιξη.
Με την εμφάνιση των ανθικών κεφαλών και αφού μαυρίσουν οι σπόροι τα κόβουμε και τα μεταφέρουμε στην αποθήκη.
Περιμένουμε να ξεραθούν εντελώς και τινάζουμε το σπόρο.

Οι ποικιλίες των πράσων διακρίνονται σε μακροστέλεχες και βραχυστέλεχες. Στα πρώτα ανήκουν τα Μακριά Αργους και τα Λευκά Μακριά που καλλιεργούνται στη Μακεδονία.
Στη δεύτερη ανήκουν τα πράσα Εύβοιας με κοντό και χοντρό στέλεχος.

Επειδή τα πράσα σταυρογονιμοποιούνται σε μεγάλο ποσο­στό για να κρατήσουμε τις ποικιλίες, πρέπει να είναι απομονω­μένες.

Διαδοχική καλλιέργεια

Μπορούν να διαδεχθούν το σπανάκι στο χωράφι

Συγκαλλιέργεια

Τα πράσα μπορούν να καλλιεργηθούν μαζί με καρότα ή παντζάρια ή μαζί με κινέζικο λάχανο. Επίσης παραδοσιακά συγκαλλιεργούνται με δεντρολίβανο και φασκόμηλο.

Συγκομιδή
Η συγκομιδή τους αρχίζει το φθινόπωρο. Διαλέγουμε φυτά που έχουν διάμετρο τουλάχιστον 3 εκ. Τα πράσα μπορούν να διατηρηθούν καλά για 1-3 μήνες σε θερμοκρασία Ο οC και σχετική υγρασία 85-90%. Στους -2 °C παγώνουν.

Προβλήματα καλλιέργειας

Τα πράσα έχουν τις ίδιες ασθένειες και εχθρούς με τα κρεμ­μύδια. Για πληροφορίες βλέπε τεύχος 2.

Βιβλιογραφία

-      Γενική και Ειδική Λαχανοκομία Θρασυβούλου Δ. Ραπτόπουλου.

- GARDEN PROBLEM SOLVER JEFF BALL

High - Yield Gardening HUNT and BORTZ

Φυσιολογικές ιδιότητες του πράσου

Δ.Π.-Σ.Ο.

Το πράσο (Κρόμμυον το πράσον), λαχανικό γνωστό από την αρχαιότητα καλλιεργείται σχεδόν σε όλους τους κήπους ως λαχανικό και αρτυματικό. Συγγενής του είναι το αγριόπρασο (Allium porrum ampeloprasum) που μοιάζει πολύ με το καλλιεργημένο, μόνο, που ο βολβός του έχει γύρω - γύρω βολβίδια και τα φύλλα του είναι μεμβρανώδη και μαλακά. Η γεύση του είναι πιο λεπτή και πιο γλυκιά. Εχουν τις ίδιες ιδιότητες και χρήσεις. 



Κύρια συστατικά: Το λαχανικό αυτό έχει γλυκίζουσα και κάπως καυστική γεύση και οσμή ευχάριστη. Αποτελείται κατά το 90% από νερό. Εχει έτσι μικρή θρεπτική αξία. Το υπόλοιπο 10% όμως αποτελείται από πολλές χρήσιμες ουσίες όπως: βιταμίνες Β,C, Φωσφορι­κό οξύ (χρήσιμο για την υπερκόπωση, τις θηλάζουσες....), Σίδηρο, Ασβέστιο, Μαγνήσιο, Φώσφορο, Μαγ­γάνιο, Θείο, Νάτριο, Κάλλιο, Πυρίτιο, υδατάνθρακες, κυτταρίνη, αιθέριο λάδι θειαζωτούχο (χρήσιμο για τους φυματικούς), γλίσχραμα.

Είναι διουρητικό, διαλυτικό της άμμου και των λίθων του νεφρού και της κύστης, καθαρτικό, μαλακτικό, αποχρεμπτικό, νευροτονωτικό, αντισηπτικό.

Χρήσεις: Εσωτερικά, χρησιμοποιείται για αρτηριο­σκλήρωση, αναιμία, ουρική αρθρίτιδα (ποδάγρα), παθή­σεις του ήπατος, καρδιοπάθειες, κυστίτιδες, υδρωπικία, ρευματισμούς, πνευμονικές φλογώσεις, βρογχίτιδα, φυ­ματίωση, τραχειοβρογχίτιδα, ραχίτιδα, λαρυγγίτιδα, νε­φρική ανεπάρκεια, αζωθαιμία, παχυσαρκία, καχεξία.

Εξωτερικά, για αποστήματα, δοθιήνες, κάλους, κατα­κράτησή ούρων, ωταλγίες, πληγές, τσιμπήματα εντό­μων, εγκαύματα, αιματώματα.

Χρήσιμα μέρη του πράσου είναι ο βολβός, τα φύλλα αλλά και τα ριζίδια του και οι σπόροι.

Εσωτερική χρήση

-  Παίρνοντας το ζουμί από βρασμένα πράσα έχουμε ένα πολύ καλό διουρητικό.

-  Για την υδρωπικία: Βράζουμε κοτσάνια από πράσα σε 2 κιλά νερό ώσπου να μείνει το μισό. Ο άρρωστος θα πρέπει να παίρνει 1 ποτήρι του κρασιού απ’ αυτό το ζουμί πρωί, μεσημέρι, βράδυ.

-  Για παθήσεις ουροδόχου κύστεως: Βράζουμε σπό­ρους από πράσα σε κρασί. Πίνουμε κρύο, πριν τον βραδινό ύπνο για 7-10 ημέρες.

-  Οι σπόροι επίσης χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία της ψιττακίασης. Κοπανίζονται και λαμβάνονται σε μορ­φή εγχύματος.
Για πόνους αυτιών και ιλίγγους. Ενσταλάζουμε χυμό από πράσα και ροδέλαιο μέσα στο ακουστικό πόρο.

-  Αλλη συνταγή συστήνει για το βούισμα των αυτιών χυμό στιμμένου πράσου μαζί με πρόβειο γάλα (3-4 σταγόνες).

-  Για τη βραχνάδα: χυμός πράσου ανακατεμένος με μέλι: 1 φλιτζάνι του καφέ, 3 φορές την ημέρα.

Οι μαλακτικές ιδιότητες του πράσου ήταν γνωστές τόσο στους αρχαίους Ελληνες όσο και στους Ρωμαίους. Ο Αριστοτέλης μας λέει ότι το πράσο κάνει πολύ καλή φωνή. Ο δε Πλίνιος αναφέρει ότι ο Νέρων έτρωγε πράσο με πολύ λάδι για να καλυτερεύσει τη φωνή του.

-  Το αφέψημα ή το έγχυμα πράσων είναι χρήσιμα σε περιπτώσεις δηλητηρίασης από μανιτάρια.

-  Επίσης κάποια παλιά συνταγή μας λέει ότι η εσωτε­ρική λήψη χυμού πράσου ανακατωμένου με μέλι ωφελεί τους δαγκωμένους από ερπετά σε συνδυασμό με κατά­πλασμα πράσων πάνω στη δαγκωματιά.

-  Παλαιότερα έφτιαχναν σιρόπι με τα πράσα για τους φυματικούς.

Εξωτερική χρήση

-  Χυμός πράσου ή κατάπλασμα ωμού πράσου για τα τσιμπήματα από σφήκες, μέλισσες κ.λ.π.

-  Ο χυμός φρέσκου πράσου είναι επίσης ωφέλιμος για φαγούρες, εκζέματα και δερματίτιδες.

 - Χυμός πράσου με γάλα ή τυρόγαλα είναι χρήσιμος για σπυριά και κοκκινίλες προσώπου.

-   Για αποστήματα και δοθιήνες: Φτιάχνουμε ζύμη με ψίχα ψωμιού και χυμό και την τοποθετούμε πάνω στο απόστημα.

-   Για τους κάλους: Αφήνουμε 4 φύλλα πράσου μέσα σε ξίδι για 24 ώρες. Επειτα τα τοποθετούμε πάνω στο πάσχον μέρος για μια νύχτα. Το πρωί ξύνουμε την περιοχή του κάλου. Αν χρειαστεί επαναλαμβάνουμε τη διαδικασία άλλη μια φορά.

-  Στις πληγές: Τα φύλλα πράσου είναι αντισηπτικά και επουλωτικά.

-   Για κατακράτηση ούρων, κυστίτιδες: Βράζουμε σε χαμηλή φωτιά 6 πράσα σκεπασμένα με λάδι ελιάς. Τα τοποθετούμε ζεστά στο κάτω μέρος της κοιλιάς.

-   Για εντερικά σκουλήκια: Ψιλοκομμένα ριζίδια πρά­σου με γάλα.

-  Για πόνους στα πλευρά: Καταπλάσματα βρασμένων πράσων.

-   Για την αζωθαιμία: Αφήνουμε 30 γραμμ. ριζών σε 1 λίτρο άσπρο κρασί για 10 ημέρες. Παίρνουμε 1 ποτήρι κάθε πρωί.

-    Βαφή μαλλιών: Ο χυμός φρέσκου πράσου στο τελευταίο ξέβγαλμα δίνει όμορφες ανταύγειες και ζωη­ρεύει το χρώμα των καστανών και ξανθών μαλλιών. (1 ποτήρι νερού).

Το πράσο στη μαγειρική

Το πράσο μπαίνει σε πολλές συνταγές της μεσογεια­κής κουζίνας είτε ως κυρίως λαχανικό είτε ως άρτυμα.

Στην αρχαία Ελλάδα έφτιαχναν ένα είδος σάλτσας, τον “μυττωτό” με μαλακό τυρί, τρίμμα σκόρδου, ελαιό­λαδο, πράσο και μέλι.

Μπορούμε να αποξηράνουμε πράσα ή αγριόπρασα, αφού τα κόψουμε κομματάκια, για να τα χρησιμοποιή­σουμε το χειμώνα σε σούπες λαχανικών.

Παραθέτουμε και την άποψη για το πράσο του μονα­χού Αγαπίου του Κρητός, όπως αναφέρεται στο “Γεωπονικόν”, που εκδόθηκε το 1850.

Δια το Πρασον.
Είναι το ατυχώτερον φαγί από όλα τα χορτάρια, και πρέπει να μην το τρώγει τινάς λεπτός άνθρωπος, μόνον όσοι κοπιάζουν και δουλεύουσιν όπου είναι δυνατής κράσεως. οι δε ευγενείς ας απέχωσιν αυτού διατί είναι πολλά θερμόν δίδει κεφαλόπονον και χαλά το γούλον και τα οδόντια “βλάπτει το φως και τον στόμαχον” είναι πολλά κακοχώνευτον και γεννά άνεμον βλάπτει τα νεφρά και κάμνει κακούς χυμούς “φέρνει φοβερά ονείρατα” μόνον ετούτο το καλόν έχει όπου οφελούσι τα φύλλα του εις ταις ζοχάδες να τα βάνεις ψημένα όταν φάγεις μανιτάρια και φοβάσαι να μην ήσαν φαρ­μακερά, φάγε πράσα να μη να σε βλάψη το φαρμάκι ότι το πράσον είναι φυσικά του μανιταριού αντιφάρμακον. Ετι δε αφανίζει και την κραιπάλην, ήγουν όταν μεθύσης και να φάγεις πράσα ξεμεθάς γλίγωρα.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

“Traitement des maladies par les legumes, les fruits et les cereales” Dr. J Valnet ed. Maloine S.A. 1975.

-  “Le guide de Γ anticonsommateur” ed. Seghers, Paris

-  Γεωπονικόν, εκδόσεις “ΚΟΥΛΤΟΥΡΑ” 1979

-  Τα φαρμακευτικά βότανα και οι θεραπευτικές τους ιδιότη­τες, Λάμπρου Π. Σπύρου, Αγροτικός Εκδοτικός Οίκος.

-  230 Βότανα, Ιουλίας Δαβάρα, TELE - PRESS Εγκυκλοπαι­δικές Εκδόσεις.

Από το τεύχος 12 (Μάρτιος - Απρίλιος - Μάιος '99) της Ν. Σελήνης:

Σέλινον το βαρύοσμον (Apium graveolens)
Δ.Π. - Σ.Ο.

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

Το γνωστό μας αρωματικό λαχανικό, το Σέλινο, κατά­γεται απ’ τη Μεσόγειο. Πρόγονός του είναι το αγριοσέλινο, το Σέλινο το Ελειον (ελεόθρεπτον το ονομάζει ο Ομηρος, ελειοσέλινον ο Θεόφραστος και ο Διοσκουρίδης) και φυτρώνει στα παραθαλάσσια αλμυρά έλη και τέλματα όπως το δείχνει και το βοτανολογικό όνομά του.
Το καλλιεργημένο είναι ίσως πιο εύγευστο, έχει χάσει όμως μέρος των φαρμακευτικών ιδιοτήτων του άγριου. Παραμένει όμως, ένα πλούσιο και πολύ χρήσιμο φυτό.

Κύρια συστατικά του είναι:
Βιταμίνες Α, Β, C, Μαγνήσιο, Μαγγάνιο, Σίδηρος (0,3 χλστ/γρμ), Ιώδιο, Χαλκός, Νάτριο (126 χλστ/γρμ) Ασβέ­στιο (39 χλστ/γρμ), Φώσφορος (28 χλστ/γρμ.) και αιθέριο έλαιο στο οποίο οφείλεται η καυτερή του γεύση.

Οι φαρμακευτικές του ιδιότητες είναι πολλές:
Είναι ορεκτικό, στομαχικό, χολαγωγό, υπακτικό, δρο­σιστικό, άφυσο, καθαρίζει το αίμα, τονωτικό του νευρι­κού συστήματος, διεγερτικό των επνεφριδίων, διουρη­τικό, εμμηναγωγό, αφροδισιακό, αντι-σκορβουτικό, α­ντιπυρετικό, αντιρρευματικό, αποσυμφορητικό των πνευ­μόνων, βοηθάει στο αδυνάτισμα, τα μεταλλικά του άλα­τα αξιοποιούν καλύτερα το ασβέστιο που εισέρχεται στο σώμα <ισοβαθμίζοντας το Ρh του αίματος> και σε εξωτερική χρήση αντισηπτικό.

Μπορεί να χρησιμοποιηθεί με επιτυχία σε πάρα πολ­λές περιπτώσεις όπως:
Ανεπάρκεια επινεφριδίων, Ανικανότητα, Ανορεξία, Αρ­τηριακή υπέρταση, Ασθμα, Βρογχίτιδα, Δυσκοιλιότητα, Δυσπεψία (μόνο βρασμένο γιατί ωμό είναι δύσπεπτο), Ελώδη πυρετό, Ικτερο, Κατακράτηση υγρών, Καχεξία, Κολικοί νεφρών, Κρυολογήματα, Λευκόρροια, Λιθίαση, Νευρικές διαταραχές, Ουρική αρθρίτιδα (Ποδάγρα), Παχυσαρκία, Ρευματισμούς, Σκορβούτο, Υδρωπικία και εξωτερικά σε πληγές έλκη και χιονίστρες.

Ολα τα μέρη του φυτού χρησιμοποιούνται είτε ωμά, είτε βρασμένα, είτε αποξηραμένα. Ο βλαστός όμως έχει λιγότερες θεραπευτικές ιδιότητες απ’ το υπόλοιπο φυ­τό. Τα φύλλα όταν ξεραθούν χάνουν τη δυνατή μυρουδιά τους, δεν χάνουν όμως τις ιδιότητές τους. Τα συλλέγου­με προς το μεσημέρι, αφού στεγνώσει η πάχνη.

Οι ρίζες, που και αυτές μπορούν να αποξηρανθούν αφού κοπούν σε μικρά κομμάτια, συλλέγονται τη δεύτε­ρη χρονιά και κατά την περίοδο που το φυτό δεν ανθοφορεί. Κατά προτίμηση, για όσους προσέχουν την επιρροή της Σελήνης, πρωί ή βράδυ με Πανσέληνο ή στη Χάση, οπότε το υπόγειο τμήμα του φυτού συγκεν­τρώνει τις περισσότερες ουσίες.

Οι σπόροι μαζεύονται τη δεύτερη χρονιά τον Αύγου­στο όταν είναι ώριμοι, πρωί - πρωί πριν στεγνώσει η δροσιά για να μην πέφτουν και σκορπίζουν.

Εσωτερικό χρήση

-  Πολύ καλός και ο χυμός των φρέσκων φύλλων που εκτός από ιδιότητες τονωτικές, ορεκτικές κ.λ.π. έχει και καταπραϋντική δράση στο νευρικό σύστημα.

-  Με αυτό τον χυμό μπορούμε να κάνουμε 15νθήμερη κούρα για ρευματισμούς, πίνοντας 1-2 ποτηράκια του λικέρ το πρωί.

-  Σε μεγαλύτερες δόσεις (100-200 γραμμ.) ο χυμός κατεβάζει τον ελώδη πυρετό.

-  Για το άσθμα φτιάχνουμε αφέψημα με αποξηραμέ­νες ρίζες: Σε 3 ποτήρια βραστό νερό ρίχνουμε 30 γραμμ. ρίζας. Δίνουμε στον άρρωστο σε τακτά διαστήματα. Αυτό το αφέψημα ανακατεμένο με φρέσκο γάλα χρησι- μοποιόταν κάποτε για χρόνιες πνευμονικές παθήσεις, κατάρρου και βραχνάδα.

-   Το σέλινο είναι επίσης ένα από τα συστατικά του “Σιροπιού των 5 ριζών”. Αυτό το ισχυρό διουρητικό είναι πολύ χρήσιμο στην κατακράτηση ούρων όταν υπάρχει ερεθισμός των ουρικών οδών.
Το σιρόπι αποτελείται από ρίζες Σέλινου, Σπαραγ­γιού, Μάραθου, Μαϊντανού και Ρούσκου (Ruscus L.).
Παίρνουμε 100 γραμμ. από κάθε είδος, τις ψιλοκό­βουμε και τις ρίχνουμε σε 1,5 λίτρο βρασμένο νερό. Αφήνουμε 12 ώρες ανακατεύοντας που και που. Επειτα σουρώνουμε το υγρό. Παίρνουμε 2-3 κουταλιές σούπας την ημέρα.

* Τι ίδιες ρίζες τις ξαναρίχνουμε σε βραστό νερό αλλά αυτή τη φορά σε 0,5 λίτρο και για 3-4 ώρες μόνο. Σουρώνουμε. Βράζουμε αυτό το 2ο υγρό σε 1 κιλό ζάχαρη, προσθέτοντας λίγο λίγο από το πρώτο τσάι μέχρι να έχει την πυκνότητα σιροπιού.

-  Τα χλωρά φύλλα όταν μασηθούν, λένε ότι διώχνουν τη μέθη.

Εξωτερική χρήση

-   Τα φρέσκα φύλλα χρησιμοποιούνται σε μώλωπες και πληγές. Καλύτερα είναι αφού πλύνουμε καλά τα φύλλα να τα ζεματίσουμε και μετά να τα βάλουμε στο τραύμα.

-  Λόγω των αντισηπτικών ιδιοτήτων του, ο χυμός των φρέσκων φύλλων χρησιμοποιείται επίσης σε πληγές, έλκη αλλά και γαργάρες και πλύσεις στόματος σε περίπτωση στοματικών ελκών, φαρυγγίτιδας, αφωνίας, κακοσμίας του στόματος όταν αυτή βέβαια δεν οφείλεται σε άρρωστα ούλα ή δόντια.

-   Για “πετρωμένο στήθος” με οξεία φλεγμονή έχει καμιά φορά επιτυχία η αλοιφή που μπορούμε να φτιά­ξουμε βράζοντας φύλλα σέλινου ή τριμμένη ρίζα, μέσα σε χοιρινό λίπος, λάδι ή βαζελίνη. Τη βάζουμε στο πάσχον μέρος όσο είναι ακόμη πολύ ζεστή, σαν κατά­πλασμα, αφού της προσθέσουμε κονιορτοποιημένους σπόρους σέλινου.

-  Στα εκζέματα χρησιμοποιούμε επιθέματα λιωμένης βρασμένης ρίζας.

-  Κομματιασμένα φύλλα με αλάτι και ξίδι, θεραπεύουν την ψώρα σε μικρό χρονικό διάστημα.

-    Και για τις χιονίστρες, έχουμε μια “σούπα” που υπόσχεται πλήρη ίαση: Ψιλοκόβουμε μια ρίζα σέλινου με τα φύλλα του και τα βράζουμε μισή ώρα σε 2 λίτρα νερό. Βουτάμε χέρια και πόδια σ’ αυτή τη σούπα για 10- 30 λεπτά. Η σούπα πρέπει να είναι όσο πιο ζεστή μπορούμε να ανεχτούμε. Σκουπίζουμε καλά και προ­στατεύουμε χέρια και πόδια από τον αέρα. Επαναλαμ­βάνουμε το “μπάνιο αυτό άλλες 2 φορές μέσα στην ημέρα και 1 φορά την επόμενη, αφού πάντα ξαναζεστά­νουμε τη σούπα.

-   Οι σπόροι του σέλινου χρησιμοποιούνται για τα αέρια, σε μορφή αφεψήματος.

Το σέλινο στη μαγειρική

Και στη μαγειρική χρησιμοποιούνται όλα τα μέρη του φυτού. Ωμό σε σαλάτες ή βραστό σε σούπες, ως αρωματικό (μυρωδικό) σε πολλές συνταγές ή ως κύριο λαχανικά.

-   Οι σπόροι του, που είναι πολύ αρωματικοί με ελα- φρώς πικρή γεύση χρησιμοποιούνται για την παρα­σκευή αρωματικού αλατιού, ανακατεύοντας αλάτι και ψιλοαλεσμένους σπόρους. Στο αρωματικό αυτό αλάτι μπορούμε να προσθέσουμε ρίζα και φύλλα αλεσμένα αφού βέβαια τα αποξηράνουμε και αυτά.

-         Ξίδι σέλινου. Με τους σπόρους του σέλινου μπορού­με επίσης να αρωματίσουμε ξίδι: Σ’ ένα δοχείο βράζου­με 120 γραμμ. σπόρων και ρίχνουμε από πάνω 1 λίτρο ζεστό ξίδι. Αφήνουμε 15 μέρες και έπειτα το περνάμε από τουλπάνι. Το αφήνουμε σε κλειστό δοχείο σε σκοτεινό και δροσερό μέρος 1 μήνα πριν το καταναλώ­σουμε.

-   Ο χυμός των φύλλων και των βλαστών είναι καλό και ακίνδυνο χρωστικό που μπορούμε να χρησιμοποιήσου­με όταν θέλουμε πράσινο χρώμα στη ζαχαροπλαστική, για σπιτικά λικέρ κ.λ.π.

-   Για να συντηρήσουμε κάποια ποσότητα μπορούμε να κάνουμε κονσέρβες με τα φύλλα και τους βλαστούς: Ζεματίζουμε τα κλωνάρια. Τα ξεπλένουμε με κρύο νερό και στραγγίζουμε. Κατόπιν τα βάζουμε (ολόκληρα ή τεμαχισμένα) σε γυάλινα δοχεία και τα σκεπάζουμε με αλατισμένο νερό (10 γραμμ. ανά λίτρο). Σφραγίζουμε καλά και τοποθετούμε στην κατσαρόλα για αποστείρω­ση (1 ώρα για χοντρά κλωνάρια, 1/2 για μικρά κλωνάρια ή κομμάτια).

-  Μπορούμε επίσης να αποξηράνουμε φύλλα, κλωνά­ρια και ρίζα (σε φέτες 1 εκατ.) στο φούρνο στους 50-60 βαθμούς C. ■

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Βοτανικόν - Φυτολογικόν Λεξικόν Δ. Καββαδά

2.   Χίλιες συνταγές από το “Φαρμακείο του Θεού”, I. Δαβάρα, 1978 Tele - Press Εγκυκλοπαιδικές εκδόσεις.

3.0 πρακτικός γιατρός και τα βότανα, Β. Θανασούλια, Εκδ. Γεωργιάδη 1973

4.  Τα φαρμακευτικά βότανα και οι θεραπευτικές τους ιδιότητες, Λ. Σπύρου, Αγροτικός Εκδοτικός Οίκος, 1972 Αθήνα.

5.   Το βιβλίο των χυμών, St. Blauer, Εκδ. Διόπτρα, 1973.

6.   Plantes aromatiques e culinaires, Jan Kybal, Edit, Grund, 1990,

7.  II libro delle Erbe, P. Lieutaghi, Ed. Rizzoli, 1985.

8.    Guide de I' Anti-Consommateur, D. Koechlin - Schwatz - M. Grapas, Ed. Seghers, Paris, 1975

Το ΣΕΛΙΝΟ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ

Τόσο το αγριοσέλινο όσο και το καλλιεργημένο σέλινο είναι γνωστό από την αρχαιότητα και αναφέρονται από πολλούς αρχαίους όπως ο Ομηρος, ο Ηρόδοτος, ο Διοσκουρίδης, ο Ιπποκράτης ο Θεόφραστος.
Από τότε ήταν γνωστές οι φαρμακευτικές του ιδιότητες.
Εκτός όμως από τη φαρμακευτική και μαγειρική του χρήση, το σέλινο είχε ιδιαίτερη θέση και στην κοινωνική ζωή των αρχαίων. Το θεωρούσαν πένθιμο φυτό. Ηταν φυτό των νεκροταφείων τόσο για τους Έλληνες όσο και για τους Αιγύπτιους, τους Σκύθες και τους Ρωμαίους.
Το αφιέρωναν στις θεότητες του Κάτω Κόσμου και το χρησιμοποιούσαν στις πένθιμες τελετές. Οσοι πενθούσαν φόραγαν στεφάνι από φύλλα σέλινου. Με σέλινο στεφάνωναν και τους νικητές των αγώνων της Νεμέας. Οι αγώνες αυτοί ιδρύθηκαν από τον βασιλιά της Νεμέας στη μνήμη του θανάτου του μικρού του γιου Αρχέμονα που πέθανε όταν τον δάγκωσε φίδι που βρισκόταν πάνω σ’ ένα σέλινο.
Ο Ηρόδοτος δε, αναφέρει ότι οι Σκύθες χρησιμοποιούσαν τους σπόρους του για να ταριχεύουν τους νεκρούς τους. Στην αρχαιότητα γνώριζαν καλά την καλλιέργεια του σέλινου και μάλιστα διάφορες ποικιλίες του (Θεόφραστος). Εν τούτοις αργότερα η καλλιέργειά του ξεχάστηκε για να επανέλθει κατά την Αναγέννηση. Για την κονδυλώδη ποικιλία με τη σφαιρική ρίζα έχουμε αναφορά απ’ το 1530 όπου περιγράφεται ο τρόπος επέμβασης στο φυτό, ενώνοντας τη ρίζα και το κάτω μέρος του βλαστού για να σχηματιστεί χοντρό κονδύλωμα.


Καλλιέργεια του Σέλινου

Apium Graveolens οικ. σκιαδανθών (umbeliferae)

Μένη Χατζηπανανιώτου

Το σέλινο κατάγεται απ’ τη Νότια Ευρώπη, τη Βόρεια Αφρική και τη Νότια Ασία. Είναι φυτό διετές που καλλιερ­γείται σαν μονοετές. Δύο είναι οι γνωστές ποικιλίες, η DOLCE που μας δίνει τη φυλλώδη και αρωματική μορφή και η RAPACEUM με τα σαρκώδη ριζώματα και το φτωχό φύλλωμα.

Η ρίζα του φυτού είναι πασσαλώδης αλλά ύστερα από τη μεταφύτευση γίνεται θυσανώδης. Κάποιες ρίζες μπορεί να φθάσουν σε βάθος 45 cm ενώ ο κύριος όγκος βρίσκεται στα 15 cm Του αρκούν 5 ώρες ηλιοφάνεια την ημέρα και χρειάζεται σκίαση το καλοκαίρι.

Τα άνθη του εμφανίζονται πάνω σε μακρύ ανθοφόρο στέλεχος τον δεύτερο χρόνο από τη σπορά. Είναι λευκοπράσινα, μικρά και σταυρογονιμοποιούνται με τα έντομα.

Αντέχει αρκετά στις χαμηλές θερμοκρασίες. Τα ανε­πτυγμένα φυτά μπορούν να υποστούν θερμοκρασίες    -3ο έως -5 οC χωρίς ζημιές. Αν όμως τα νεαρά φυτά παρα­μείνουν για πάνω από 10 μέρες σε θερμοκρασίες κάτω από 12 oC κατά το πρώτο έτος αναπτύσσουν λίγους μίσχους και ανθικό στέλεχος. Ετσι μεταβάλλονται από διετή σε μονοετή. Αντίθετα φυτά σε θερμοκρασία 22 oC και πάνω δεν ανθίζουν και μεταβάλλονται από διετή σε πολυετή.

Το ευνοϊκότερο ΡΗ για το σέλινο βρίσκεται μεταξύ 6- 7 Κάτω και πάνω απ’ αυτό το όριο δεν ευδοκιμεί. Αγαπά τα εδάφη με πολύ οργανική ουσία για να κρατάνε ικανοποιητική υγρασία. Είναι φυτό ιδιαίτερα απαιτητικό σε θρεπτικά στοιχεία (άζωτο, φώσφορος και κάλιο).

Μπορούμε να λιπάνουμε με 3-5 τόνους κοπριά ή κόμποστ ή με ένα αργής απελευθέρωσης γενικό λίπα­σμα την Ανοιξη. Συμπληρωματικά κάθε μήνα μέχρι την περίοδο ανάπτυξης προτείνεται μια ελαφριά διαφυλλική λίπανση ή ριζοπότισμα. Για ακόμη μεγαλύτερες παρα­γωγές ψεκάζουμε με το ίδιο λίπασμα κάθε 2 βδομάδες στην περίοδο ανάπτυξης. Κρίσιμη περίοδος για πρόσθε­ση θρεπτικών στοιχείων στο φυτό είναι 3 βδομάδες από τη μεταφύτευση και 6 βδομάδες αργότερα, (ψεκάζουμε με εκχύλισμα φυκιών).

Σπορά και μεταφύτευση

Το σέλινο πολλαπλασιάζεται με σπορά και μεταφύ­τευση. Για Ανοιξιάτικη καλλιέργεια σπέρνεται 2-3 βδο­μάδες πριν τους τελευταίους αναμενόμενους παγετούς. Για φθινοπωρινή 19 βδομάδες πριν τους πρώτους ανα­μενόμενους παγετούς. Για να έχουμε σέλινο όλο τον καιρό, σπέρνουμε κάθε μήνα.
Το βάθος σποράς είναι μικρό (3 mm) και αρκούν 25-50 gr σπόρου για να δώσουν φυτά για 1 στρέμμα. Το σπορείο θα πρέπει να σκιάζεται και να ποτίζεται τακτικά. Χρειάζονται 7-14 μέρες για να φυτρώσουν οι σπόροι. Γ ια να επιταχύνουμε τη διαδικασία φυτρώματος μπορούμε να βάλουμε τους σπόρους για μια νύχτα στο νερό και μετά στο ψυγείο, μια βδομάδα πριν τη σπορά.

Η μεταφύτευση στο λαχανόκηπο γίνεται την Ανοιξη ή το καλοκαίρι. Οι αποστάσεις φύτευσης είναι 25-30 cm επί των γραμμών και 40-50 cm μεταξύ αυτών Αν καλλιερ­
γούμε σε βραγιές σι αποστάσεις είναι 15-22 cm. Πολλοί κάνουν πυκνή φύτευση με αποστάσεις 15X15 για να λευκαίνονται τα φυτά μόνα τους.

Κατά τα σκαλίσματα, για τα αγριόχορτα, τα φυτά παραχώνονται λίγο συγκεντρώνοντας χώμα γύρω απ’ αυτά.

Τα καλοκαιρινά σέλινα υφίστανται τη λεγόμενη λεύ­κανση ώστε μέρος του μίσχου των φύλλων να γίνει λευκό. Αυτό δεν συνηθίζεται στα χειμωνιάτικα φυτά. Η λεύκανση γίνεται με δύο τρόπους ή με παράχωμα των βάσεων των φύλλων που έχει όμως το μειονέκτημα ότι πολλές φορές το υγρό έδαφος προκαλεί σάπισμα φυ­τών ή με τη χρήση σανίδων πάχους 2 cm πλάτους 25-30 cm και μήκους 5 m. Αυτές τοποθετούνται εκατέρωθεν των φυτών και κρατιούνται στις θέσεις τους με πασσά­λους και λίγο χώμα στη βάση τους. Αυτή η εργασία γίνεται 2-3 βδομάδες πριν διατεθούν τα φυτά.
Οταν πρόκειται για λίγα φυτά ή λεύκανση μπορεί να γίνει με εφημερίδες.

Τα σέλινα πρέπει να μεταφυτεύονται σε υγρό έδαφος και να ποτίζονται αμέσως μετά τη φύτευση. Το καλύτε­ρο σύστημα άρδευσης είναι με διήθηση.
Ανωμαλίες στην άρδευση και συγκεκριμένα μεγάλη διακοπή της άρδευσης προκαλούν μελάνωση των εσω­τερικών φύλλων του φυτού και ξήρανση και συστροφή των εξωτερικών.

Παραγωγή σπόρου

Οι ποικιλίες που καλλιεργούνται για σπόρο θα πρέπει να απέχουν πολύ μεταξύ τους γιατί το φυτό σταυρογο- νιμοποιείται. Μετά την εμφάνιση των πρώτων ώριμων σπερμάτων, κόβουμε τα ανθοφόρα στελέχη και τα μεταφέρουμε στην αποθήκη για να αποξηρανθούν εντε­λώς. Εκεί τους απομακρύνουμε με ραβδισμό. Οι σπόροι διατηρούνται για 5 χρόνια.

Διαδογικές καλλιέργειες.

Το σέλινο δεν αφήνει πολύ χρόνο για διαδοχική καλλιέργεια.

Προτάσεις συγκαλλιέργειας

Το σέλινο κάνει καλό ζευγάρι με το σπανάκι ή τα νάνα φασολάκια. Μια άλλη πρόταση είναι μαϊντανός, λαχανά­κια Βρυξελλών σπανάκι και σέλινο (εικόνα 1). Το λάχανο θεωρείται παραδοσιακός σύντροφος του σέλινου και γενικά όλων των φυτών της οικογένειας των σταυραν­θών.

Προβλήματα της καλλιέργειας

Φυσιολογικές παθήσεις

Ελλειψη Βορίου. Τα φυτά σέλινου που έχουν έλλειψη Βορίου αναπτύσσονται πολύ αργά, οι κορυφές των φύλλων νεκρώνονται και τα φύλλα συστρέφονται ενώ οι μίσχοι ραγίζουν. Για να αντιμετωπίσουμε γρήγορα τα συμπτώματα ψεκάζουμε τα φυτά με εκχυλίσματα φυ- κιών κάθε 2 βδομάδες μέχρι να εξαφανιστούν τα συμ­πτώματα.
Για πιο μακροπρόθεσμη αντιμετώπιση προσθέτουμε σκόνη γρανίτη ή φωσφορικά πετρώματα στο έδαφος ή κάνουμε χλωρή λίπανση με αρακά ή τριφύλλι το Φθινό­πωρο. Επίσης μπορούμε να προσθέσουμε φωσφορικά πετρώματα στο σωρό του κόμποστ.

Ελλειψη φωσφόρου. Αδύνατοι μίσχοι και φτωχή ανά­πτυξη ριζών είναι σημάδια έλλειψης φωσφόρου. Αυτό συμβαίνει παροδικά με κρύο και υγρό καιρό. Για να αντιμετωπίσουμε την έλλειψη ψεκάζουμε με ιχθυογαλα- κτώματα ή ένα άλλο υγρό λίπασμα.

Εχθροί

Αφίδες. Τα φύλλα του σέλινου προσβάλλονται από τις αφίδες που προκαλούν τα γνωστά συμπτώματα (κιτρινι σμένα και καρουλιασμένα φύλλα - σταμάτημα ανάπτυ­ξης φυτών). Οταν έχουμε ελαφριά προσβολή, ψεκάζου­με με πίεση νερό, νωρίς το πρωί, μέρα παρά μέρα 3 φορές. Για σοβαρότερες προσβολές ψεκάζουμε με εντομοκτόνα σαπούνια κάθε 2-3 μέρες μέχρι να τις ελέγξουμε.

Τετράνυχος. Τα φυτά που είναι προσβλημένα από τετράνυχο παρουσιάζουν στα φύλλα τους κίτρινα στε­γνά στίγματα και μερικές φορές ανοιχτόχρωμες κίτρι­νες κηλίδες (εικόνα 2). Αυτή η μικρή αράχνη απομυζά τους χυμούς και εγχέει το ξίνες στα φύλλα που τα αποχρωματίζουν και τα κάνουν να συστρέφονται. Για τον έλεγχο τους ψεκάζουμε όπως και για τις αφίδες με τη διαφορά ότι το εντομοκτόνο σαπούνι το ψεκάζουμε τουλάχιστον 3 φορές κάθε 7-10 μέρες.

Μύγα του καρότου. Η προνύμφη του εντόμου αυτού καταστρέφει τις ρίζες του σέλινου με αποτέλεσμα τα φυτά να μην αναπτύσσονται. Ενώ δευτερογενώς προκα- λείται μαλακή σήψη από βακτήρια που περνούν μέσα από τις πληγές που ανοίγει. Για περισσότερες πληρο­φορίες βλέπε τεύχος 1 σελ. 12, 13.

Ασθένειες

Σεπτορίωση του σέλινου. Είναι μυκητολογική ασθέ­νεια που προσβάλει τα φύλλα αλλά και τους μίσχους όπου. Εμφανίζονται μαύρα στίγματα που περιβάλλονται
από κίτρινες κηλίδες (εικό­να 3). Γ ια την αντιμετώπιση της ασθένειας καταστρέ­φουμε τα προσβεβλημένα φυτά και ψεκάζουμε με χαλ­κό κάθε 7-10 μέρες αν η προσβολή είναι σοβαρή.
Προληπτικά μουλιάζουμε τους σπόρους σε νερό θερ­μοκρασίας 48oC για 30 λε­πτά πριν τους σπείρουμε.
Θεωρείται απαραίτητη η χρήση ανθεκτικών ποικι­λιών.

Τραχειομύκωση των σέ­λινων. Οφείλεται στον μύ­κητα Fusarium και προκαλεί μάρανση και ξήρανση των φυτών στο σπορείο ή στο χωράφι ενώ παρουσιά­ζει ένα χαρακτηριστικό κόκκινο δακτύλιο μεταξύ φλοιού και κεντρικού κυλίν­δρου που ξεκινά από τις ρίζες προς τα φύλλα. Είναι αρρώστια που την κουβαλάει το έδαφος και δεν υπάρχει θεραπεία. Καταστρέφουμε τα προσβεβλημένα φυτά.
Προληπτικά χρησιμο­ποιούμε ανθεκτικές ποικι­λίες.

Μωσαϊκό του σέλινου. Ο φείλεται σε ιό και μεταδί­δεται με τις αφίδες. Προκαλεί κιτρίνισμα των φύλ­λων, συστροφή των μίσχων και νανισμό των φυτών. Για τον έλεγχό του πρέπει να γίνεται καταπολέμηση των αφίδων και χρήση ανθεκτι­κών ποικιλιών.

Βακτηριακές και μυκητολονικές προσβολές.
Προκαλούν σάπισμα των μίσχων ή της κορυφής. Για την αντιμετώπισή τους κα­ταστρέφουμε τα προσβε­βλημένα φυτά και ψεκά­ζουμε τα υπόλοιπα με χαλκό. Προληπτικά ελέγχουμε έντομα όπως τη μύγα του καρότου που τραυματίζουν τις ρίζες ανοίγοντας δίοδο για τις ασθένειες. Πρέπει να αποφεύγουμε να αγγίζουμε τα φυτά όταν είναι υγρά και δεν πρέπει να καλλιεργούμε στο χωράφι μετά από το σέλινο, μαρούλι και λάχανο. Βοηθά η καλλιέργεια σε υπερυψωμένες βραγιές όπου είναι δυνατόν.

Σκουλήκια. Αν έχουμε προσβολή από σκουλήκια που καταστρέφουν τα φύλλα αφήνοντας τρύπες ή κατα στρέφοντας τις άκρες των φύλλων ψεκάζουμε με Βάκι­λο Θουριγκιενσις.

Συγκομιδή

Το σέλινο ωριμάζει 125 μέρες περίπου από την απευθείας σπορά.
Η συγκομιδή του, όταν πρό­κειται για καλλιέργεια με σκοπό τη διάθεση στην αγορά γίνεται όταν λευκανθούν τα φυτά ή είναι πράσινα και έχουν εμπορεύσιμο μέγεθος. Συνήθως τα φυτά ξερι­ζώνονται προσεκτικά για να μην τραυματιστούν οι ρίζες τους και πλένονται με άφθονο κρύο νερό αφαιρώντας συγχρόνως τα κιτρινισμένα φύλλα.

Οι ριζώδεις ποικιλίες πολλές φορές διατίθενται στην αγορά χω­ρίς το υπέργειο τμήμα τους, γιατί είναι πολύ φτωχής ανάπτυξης. Οι χειμωνιάτικες συγκομιδές συνή­θως έχουν ανάγκη αποθήκευσης, γι’ αυτό όταν πλησιάζουν οι παγε­τοί του Φθινοπώρου ξεριζώνουμε τα φυτά και τα τοποθετούμε σε λάκκους βάθους 30 cm και πλάτους επίσης 30 cm έτσι ώστε να εξέχουν μόνο μερικά φύλλα. Οταν πλησιάζει ο χειμώνας καλύπτονται με σανίδες και αργότερα με άχυρο ή φυτόχωμα. Μπορούν να αποθηκευτούν και σε υπόγεια και να καλυφθούν με φυτόχωμα. Η διατήρησή τους σε ψυγεία γί­νεται σε θερμοκρασίες 0-1 oC και σχετική υγρασία 95-98%. Στους -3 οC τα φυτά παγώνουν.

Αν τα σέλινα πρόκειται να κα­ταναλωθούν στο σπίτι, τότε συ­γκομίζονται όταν η καρδιά είναι καλοσχηματισμένη και οι εξωτε­ρικοί μίσχοι έχουν πάρει το επι­θυμητό μέγεθος. Μπορούμε ό- ποτε χρειαζόμαστε να κόβουμε τους εξωτερικούς μίσχους ή το εσωτερικό μέρος του φυτού κό­βονται τις ρίζες κάτω από τη στεφάνη. Η περίοδος συγκομι­δής διαρκεί 6-8 βδομάδες. Μπο­ρούμε να πάρουμε ένα δεύτερο φυτό από το σέλινο αν το κόψου­με στην επιφάνεια του εδάφους και δεν το ξεριζώσουμε. Ο κορμός δίνει καινούριους βλαστούς και η συγκομιδή μπορεί να συνεχιστεί μέχρι τα πρώτα χιόνια. Σε πλαστικά σακουλάκια στο ψυγείο το σέλινο συντηρείται 2-4 βδομάδες.

Βιβλιογραφία

-   Γενική και ειδική λαχανοκομία Θρασύβουλου Δ. Ραπτόπουλου.

-  Garden Problem Solver by Jeff Ball.

-  High - Yield Gardening Hunt and Bortz

- Natural Insect And Disease Control, Ellis and Bradley. Σύγχρονη Γεωργική Τεχνολογία (περιοδικό).

Από το το τεύχος 11 ( Δεκέμβρης '98 - Ιανουάριος - Φεβρουάριος '99 ) της Ν. Σελήνης:

Cucurbita spp
οικογένεια κολοκυνθωδών (Cucurbitaceae)

Χ'πανανιώτου Μένη


Στοιχεία καλλιέργειας

Τα καλλιεργούμενα κολοκύθια κατάγονται από την Αμερική. Στην Ευρώπη ήρθαν τον 16ο αιώνα.

Είναι φυτά μονοετή έρποντα και πολύ σπάνια με όρθια ή θαμνώδη βλάστηση. Η ρίζα τους είναι πασσαλώδης και φθάνει σε βάθος 40-50 cm. Απ’ αυτήν ξεκινούν πολλές πλευρικές που αναπτύσσονται πλάγια και προς τα κάτω.

Οι βλαστοί του έρπουν σε μεγάλο μήκος που μπορεί να φθάσει τα 8-10 m. Τα άνθη του είναι δικλινή και σπανιότερα ερμαφρόδιτα. Εχουν μεγάλο μέγεθος και είναι κίτρινα. Τα αρσενικά καταναλώνονται και σαν λαχα­νικά για ντολμάδες, είναι περισσότερα από τα θηλυκά και βρίσκονται στο κέντρο των φυτών αντίθετα από τα θηλυκά που βρίσκονται στην περιφέρεια σε βλαστούς τρίτης τάξεως και πάνω. Η γονιμοποίησή τους γίνεται κυρίως με τις μέλισσες, μεταξύ των φυτών της φυτείας, των ποικιλιών και των ειδών του γένους Cucurbita, όχι όμως και μεταξύ των γενών, (δηλαδή με τα αγγούρια, τα πεπόνια, τα καρπούζια).

Είναι φυτό που αντέχει σε χαμηλές θερμοκρασίες αλλά όχι στους παγετούς.

Η σπορά γίνεται σε 2,5 cm βάθος, κατευθείαν στο χωράφι μια εβδομάδα ή παραπάνω μετά τον τελευταίο αναμενόμενο παγετό. Η θερμοκρασία του εδάφους θα πρέπει να είναι τουλάχιστον 15 oC. Η σπορά γίνεται σε γραμμές ή σε όρχους προσθέτοντας καλά χωνεμένη κοπριά ή κόμποστ.

Αν πρόκειται να γίνει μεταφύτευση τότε η σπορά θα πρέπει να ξεκινήσει 4 εβδομάδες πριν βγουν τα φυτά έξω. Αυτό μπορεί να γίνει 3-4 βδομάδες ύστερα από τον τελευταίο αναμενόμενο παγετό. Η μεταφύτευση πρέ­πει να γίνει με πολύ προσοχή γιατί το ριζικό σύστημα είναι ευαίσθητο.

Στις βορειότερες περιοχές μπορεί να γίνει κάλυψη τους εδάφους με μαύρο πλαστικό για να ζεσταθεί μέχρι να έρθει η ώρα της μεταφύτευσης, ώστε να έχουμε καλύτερη ανάπτυξη των φυτών. Αυτή η πρακτική δεν συνιστάται στις πιο ζεστές περιοχές γιατί το έδαφος μπορεί να ζεσταθεί παραπάνω απ’ όσο πρέπει.

Τα χειμωνιάτικα κολοκύθια σπέρνονται έως τέλος Ιουλίου.

Στις βορειότερες περιοχές, 50 μέρες πριν από τον πρώτο αναμενόμενο παγετό αφαιρούμε όλα τα άνθη και τους ανώριμους καρπούς για να μπορέσουν να ωριμά­σουν οι υπόλοιποι.

Οι αποστάσεις των φυτών και για τα καλοκαιρινά κολοκυθάκια και για τις χειμωνιάτικες κολοκύθες είναι 60-90 cm προς όλες τις κατευθύνσεις. Οι θαμνώδεις ποικιλίες μπορούν να καλλιεργηθούν και σε κοντινότε­ρες αποστάσεις.

Αν η καλλιέργεια γίνει σε κλίνες τα κολοκύθια τοποθε­τούνται στις άκρες της για να απλωθούν στα μονοπάτια και να μην πνίξουν τα γειτονικά φυτά. Όπου είναι δυνατόν μπορούν να γίνουν κρεμαστά.

Το κολοκύθι δίνει τις καλύτερες παραγωγές του σε χωράφια πλούσια σε οργανική ουσία και καλή εδαφική υγρασία.

Μπορεί να καλλιεργηθεί σε έδαφος με ΡΗ 5,5 - 6,8 άλλα αποδίδει καλύτερα γύρω στο 6. Η κατεργασία του εδάφους για τα αγριόχορτα πρέπει να είναι επιπόλαιη και σταματά όταν το φύλλωμα καλύ­ψει το έδαφος γιατί τα αγριόχορτα πνίγονται από τα φυτά.

Χρειάζεται πολύ νερό αλλά το έδαφος δεν πρέπει να νεροκρατεί. Κρίσιμη περίοδος άρ­δευσης είναι όταν έχουν μπουμπού­κια και άνθη. Τα φύλλα δεν πρέπει να βρέχονται κατά την

Άρδευση για να αποφεύγονται οι ασθένειες.

Το κόψιμο των φύλλων ή κορφολόγημα των βλαστών που γίνεται πολλές φορές για να διατεθούν οι κορυφές σαν κολοκυθοκορφάδες, δεν συνιστάται γιατί μειώνει την ικα­νότητα αφομοίωσης θρεπτικών ου­σιών από το φυτό.

Παραγωγή σπόρου
Η άνθηση των κολοκυθιών διαρκεί μερικές εβδομάδες και ίσως λόγω της διαφορετικής επίδρασης της διάρκειας της ημέρας άλλες ποικι­λίες χαρακτηρίζονται από έντονο δέ­σιμο των πρώτων ανθέων και άλλες των τελευταίων.

Επειδή η διασταύρωση μεταξύ των ποικιλιών είναι εύκολη, οι αποστά­σεις μεταξύ τους πρέπει να είναι μεγάλες, 1000μ. Τα κολοκύθια που προορίζονται για σπόρο, αφήνονται να ωριμάσουν τελείως μέχρι να σκληρύνουν τα σπέρματα. Τα σπέρματα ορισμένων ποικιλιών που χαρακτη­ρίζονται για το μέγεθος των σπόρων τους, το λευκό χρώμα και τη γεύση τους, χρησιμοποιούνται σαν πασα­τέμπο.

Είδη και ποικιλίες κολοκυθιών

Εχουμε τρία είδη κολοκυθιών:
α) Το Cucurbita Pepo που δίνει τα καλοκαιρινά κολοκύθια.
β) Το Cucurbita moshata και Cucubrita Maxima πoυ δίνουν τις χει­μωνιάτικες κολοκύθες.
Από τα α’ καλλιεργούνται συνή­θως 3 ποικιλίες:
Τα ντόπια λευκά με λευκό, γωνιώ­δη, κυλινδρικό καρπό και στένωση στη μέση.
Τα λευκά Ιταλικά όπως τα προη­γούμενα, χωρίς γωνίες και στενώ­σεις και
Τα πράσινα ντόπια με καρπό κυ­λινδρικό, γωνιώδη ή λείο και με ή χωρίς στενώσεις.

Από τα χειμωνιάτικα καλλιεργού­νται συνήθως:
Τα μαμούθ με σφαιρικό και πε­πλατυσμένο σχήμα, λευκό ή κίτρινο έως πορτοκαλί, φθάνουν τα 50 kgr και χρησιμοποιούνται σαν κτηνοτροφικά.

Τα κοκκινοκολόκυθα είναι επιμή­κη, σφαιρικά ή πεπλατυσμένα, με χαρακτηριστικές συνήθως αυλακώ­σεις. Εχουν κίτρινο κόκκινη σάρκα και χρησιμοποιούνται για τροφή αν­θρώπων και ζώων.

Τα κρεατοκολόκυθα είναι αρκετά μακριά φθάνουν και τα 1 m με διάμε­τρο 8-15 cm. Είναι λευκοπράσινα και χρησιμοποιούνται στη ζαχαροπλα­στική. Καλλιεργούνται από πολύ πα­λιά στην Κύπρο. Μια παραλλαγή τους ή λαγηνοφόρος που κι αυτή υπήρχε στην Ασία και Ευρώπη από τα αρχαία χρόνια, χρησιμοποιούνταν παλιότερα για οικιακές χρήσεις όπως μετα­φορά νερού και λαδιού.

Ακόμη υπάρχουν διάφορα διακοσμητικά κολοκύθια.

Τέλος μια μορφή κολοκυθιού που καλλιεργείται για τους επιμήκεις και κυλινδρικούς καρπούς του χρησιμο­ποιείται σαν σφουγγάρι, τα λίφια και ανήκει στο γένος Luffa.

Συγκαλλιέργεια

Εκτός από το κλασικό τρίο κολο­κύθι - καλαμπόκι - φασόλι (όχι πατά­τα), το κολοκύθι μπορεί να συγκαλλιεργηθεί με ραδίκια. Επίσης αναφέρεται η καλλιέργεια κολοκυθιού στις ρίζες νάνων φρουτόδεντρων και η συγκαλλιέργεια με βαμβάκι και α­μπέλι.

Διαδοχικές καλλιέργειες.

Το κολοκύθι μπορεί να ακολουθή­σει στο χωράφι ριζώδεις καλλιέρ­γειες. Επίσης ακολουθεί πρώιμο α­ρακά, λάχανο, σπανάκι και κινέζικο λάχανο. Μετά από κολοκύθι μπο­ρούν να καλλιεργηθούν φασόλια και λάχανα.

Προβλήματα της καλλιέργειας.

Τετράνυχος. Κιτρινισμένα φύλλα που γίνονται χαλκόχρωμα και σε μεγά­λες προσβολές καρουλιάζουν, ξη­ραίνονται και πέφτουν, ενώ στην κάτω πλευρά κινούνται μέσα σε αραχ­νονήματα κόκκινα και κίτρινα ακάρεα που μόλις διακρίνονται με γυμνό μάτι. Τα φυτά έχουν προσβληθεί α­πό τετράνυχο που ευνοείται από ξη­ρό και ζεστό καιρό. Ψεκάζουμε μ’ ένα ελαφρύ εντομοκτόνο σαπούνι.

Ωίδιο. Εμφανίζονται κηλίδες με άσπρη σκόνη στις δύο πλευρές των φύλλων αλλά και σε μίσχους και βλαστούς. Καθώς εξελίσσεται ή ασ­θένεια τα παλιά φύλλα καφετιάζουν και προσβάλλονται τα νεότερα. Για να εμποδίσουμε τη διασπορά της ασθένειας ψεκάζουμε με αραιό διάλυμα χαλκού. Προληπτικά χρησιμο­ποιούμε ανθεκτικές ποικιλίες.

Βακτηριώσεις. Στην πάνω επιφά­νεια των φύλλων εμφανίζονται ελαιώ­δεις κηλίδες, γωνιώδεις, με σαφή, καθορισμένα όρια, ανάμεσα στις νευ­ρώσεις. Στην κάτω επιφάνεια οι κη­λίδες έχουν βαθύ πράσινο χρώμα, με τον κάιρό σκουραίνουν και όταν πέφτουν αφήνουν τρύπες. Παρό­μοιες κηλίδες εμφανίζονται στα στε­λέχη και στα κολοκύθια και εκκρί­νουν ένα άσπρο υγρό. Από προσβο­λή βακτηρίου μπορεί να προκληθεί και μαρασμός των φυτών που ξεκινά από τις ρίζες ή το λαιμό. Θα πρέπει να αποφεύγεται η διαβροχή των φύλ­λων κατά το πότισμα ή το άγγιγμα των φυτών όταν είναι υγρά. Για να περιορίσουμε τη διασπορά της ψε­κάζουμε με αραιό διάλυμα χαλκού. Προληπτικά χρησιμοποιούμε ανθε­κτικές ποικιλίες και υγιή σπόρο. Το έδαφος θα πρέπει να στραγγίζει και να αερίζεται καλά. Εφαρμόζουμε α­μειψισπορά και καταπολεμούμε το ραβδωτό σκαθάρι και τις αφίδες που είναι φορείς του βακτηρίου που προ καλεί μαρασμό.

Σάπισμα λαιμού. Τα φυτά που έχουν προσβληθεί από φουζάριο, παρουσιάζουν ένα μαλακό καστανό σάπισμα του λαιμού που στα νεαρά φυτά καταλήγει σε θάνατο. Στα με­γαλύτερα προκαλείται προοδευτικά μάρανση των φύλλων και κατάρρευ­ση των βλαστών. Τα κολοκύθια προ­σβάλλονται όταν έρθουν σ’ επαφή με μολυσμένο έδαφος, παρουσιά­ζοντας μαύρες κηλίδες σαν κάρβου­νο. Σάπισματα του λαιμού μπορεί να προκληθούν, κυρίως στο θερμοκή­πιο τις ζεστές περιόδους του έτους από σκληρωτίνιαση και εκδηλώνε­ται με άσπρα μαλακά σαπίσματα στα στελέχη, στους μίσχους, στα φύλλα και στους καρπούς και ακο­λουθεί νέκρωση όλων των εναέριων οργάνων. Επίσης σαπίσματα προκαλούνται από σταχτιά μούχλα που προσβάλλει όλο το φυτό και τα λου­λούδια.
Για την αντιμετώπισή τους συνιστάται χρήση υγιούς απολυμασμένου σπόρου και αμειψισπορά.

Μωσαϊκό του κολοκυθιού. Στα φύλλα εμφανίζεται τυπικό μωσαϊκό και κιτρίνισμα. Τα μεσογονάτια δια­στήματα κοντένουν, σταματά ή ανά­πτυξη του φυτού, παραμορφώνο­νται τα νεαρά φύλλα και οι καρποί (εικόνα 1) και νεκρώνονται τα φυτά. Προληπτικά χρησιμοποιούμε ανθε­κτικές ποικιλίες και καταπολεμούμε τις μελίγκρες το ραβδωτό σκαθάρι που μεταδίδουν την ίωση. Απομακρύνουμε και καταστρέφουμε τα προσβεβλημένα φυτά.

Ανθράκνωση. Είναι σοβαρή ασ­θένεια και εκδηλώνεται με καστανές κηλίδες στα φύλλα τα οποία κατόπιν νεκρώνονται. Στα κολοκύθια προκαλεί καστανές βαθουλωτές κηλίδες που μαυρίζουν. Αντιμετωπίζεται μό­νο προληπτικά με αμειψισπορά και χρήση υγιούς σπόρου. Απομακρύ νουμε και καταστρέφουμε τα προ­σβεβλημένα φυτά.

Ραβδωτά σκαθάρια. Φαγωμένα φύλλα οφείλονται στα ραβδωτά σκα­θάρια (Αcalymma vittata) μήκους 6 χιλιοστών κίτρινα προς το πορτοκα­λί (εικόνα 2) με τρεις μαύρες ρίγες και μαύρο κεφάλι. Τα αβγά του είναι πορτοκαλί και τα αφήνει στο έδα­φος κοντά στα φυτά που παρασιτεί. Η λάρβα του είναι λευκή έχει 2-4 γενιές το χρόνο και διαχειμάζει σαν ενήλικο σε υπολείμματα φυτών. Ε­κτός από τη ζημιά που προκαλεί τρώγωντας τα φύλλα και τα άνθη, μεταφέρει ιώσεις και βακτηριώσεις ενώ η λάρβα του τρέφεται με τους υπόγειους βλαστούς και τις ρίζες. Φυσικός τους εχθρός είναι διάφορα αρπακτικά σκαθάρια όπως τα Podabrus tomentosus και Chauliognathus pennsyllanicus (ει­κόνα 3 & 4). Προληπτικά μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε προστατευτι­κό δίχτυ. Σε περίπτωση προσβολής ψεκάζουμε με σαμπατίλα ή με ροτενόνη και πυρεθρίνη μαζί.

Παπαδίτσα του πεπονιού. Φα γώματα και ξήρανση στην κάτω επι­φάνεια των φύλλων. Τα συμπτώματα αυτά προκαλούνται από τη λάρβα και το ακμαίο ενός κολεοπτέρου που μοιάζει με την πασχαλίτσα. Εχει 16 μαύρα στίγματα, η λάρβα του είναι κιτρινωπή και “αγκαθωτή” (ει­κόνα 5) και τα αβγά του τα αφήνει στην κάτω πλευρά των φύλλων. Εχει εχθρούς πολλά αρπακτικά και την παρασιτική σφήκα. Για την αντιμε­τώπιση του μπορεί να χρησιμοποιη­θεί ροτενόνη ή πυρεθρίνη. Ο ψεκα­σμός γίνεται ιδιαίτερα στην κάτω πλευρά των φύλλων. Θα πρέπει να γίνεται καταστροφή των υπολειμμά­των από προσβεβλημένες φυτείες.

Αλευρώδης. Προκαλεί κίτρινους μεταχρωματισμούς στα φύλλα και δευτερογενή προσβολή καπνιάς. Τα έντομα έχουν μέγεθος σκνίπας, εί­ναι λευκά και πετούν σαν σύννεφα μόλις ενοχληθούν. Στην κάτω επιφά­νεια των φύλλων παρατηρούνται κι­τρινωπές προνύμφες σαν ψώρες. Προσβάλλει τις κολοκυθιές και στο θερμοκήπιο και στην ύπαιθρο. Μπο­ρεί να γίνει χρήση του παρασίτου Encarsia Formosa η ψεκασμοί με τσάι νικοτίνης η πυρεθρίνη.

Εμφανίζονται φύλλα αλλά δεν σχηματίζονται κολοκύθια.
Πιθανόν έχει γίνει ελλιπής γονιμοποίηση. Τα αρσενικά άνθη ανοίγουν μια ή περισ­σότερες βδομάδες πριν τα θηλυκά και δεν δίνουν κολοκύθια. Αν τα θη­λυκά αποτύχουν να δέσουν ή δίνουν μικρά κολοκύθια που μαυρίζουν και σαπίζουν στην άκρη του άνθους δεν έχουν γονιμοποιηθεί. Μπορούμε να βοήθησουμε τινάζοντας τα άνθη.

Κακοσχηματισμένοι καρποί. Μπορεί να οφείλεται σε πολλές αρ­ρώστιες που προσβάλλουν το φυτό ή σε φτωχή γονιμοποίηση. Αν είναι υγιή τα φύλλα πιθανόν να οφείλεται σε επικράτηση υψηλών θερμοκρα­σιών που καταστρέφουν τη γύρη.

Μελίγκρες Κατσαρωμένα φύλλα που στην κάτω επιφάνεια έχουν α­ποικίες από πράσινες και μαύρες μελίγκρες. Εκτός από τις άμεσες ζημιές που προκαλούν μεταδίδουν και ιώσεις. Για μικρές προσβολές μπορεί να γίνει ψεκασμός με νερό ή εντομοκτόνα σαπούνια. Για περισ­σότερες πληροφορίες βλέπε τεύχος 4 σελ. 17.          

Γενικές προφυλάξεις

Τα φύλλα των κολοκυθιών καίγο­νται όταν ψεκαστούν με εντομο­κτόνα σαπούνια και χαλκό. Γι' αυτό πρέπει να χρησιμοποιούνται με φει­δώ και στις μεγαλύτερες δυνατές αραιώσεις. Δεν πρέπει να ψεκάζο­νται τα φυτά με έντονο ήλιο και όταν οι θερμοκρασίες είναι πάνω από 26oC. Επίσης δεν πρέπει να ψεκάζονται όταν τα φυτά είναι βα­σανισμένα λόγω ξηρασίας.

Συγκομιδή

Τα κολοκυθάκια ωριμάζουν σε 48 - 70 ημέρες και συγκομίζονται νεα­ρά, τρυφερά και μικρά γιατί τα μεγά­λα υστερούν σε ποιότητα.

Οι συγκομιδές συνεχίζονται όλο το καλοκαίρι και αν έχουν γίνει δια­δοχικές σπορές του φυτού, μπορού­με να έχουμε φρέσκα κολοκυθάκια μέχρι τους παγετούς του Φθινοπώ­ρου. Κόβονται με τμήμα ποδίσκου γιατί έτσι διατηρούνται καλύτερα. Ο φλοιός τους θα πρέπει να είναι τόσο τρυφερός ώστε να χαράζεται με το νύχι. Η συγκομιδή γίνεται προσεκτι­κά γιατί ο παραμικρός τραυματισμός μπορεί να προκαλέσει αργότερα με­λανά στίγματα.

Τα χειμωνιάτικα και κτηνοτροφικά κολοκύθια, ωριμάζουν σε 80-120 ημέρες και συλλέγονται με σκληρό φλοιό και σε πλήρη ανάπτυξη, γιατί τότε έχουμε μέγιστη απόδοση του καρπού και διατηρείται καλύτερα. Θα χρειαστεί να περιμένουμε μέχρι τους παγετούς.

Τα χειμωνιάτικα μπορούν να δια­τηρηθούν για αρκετούς μήνες αν τοποθετηθούν σε ξηρό περιβάλλον και υψηλή θερμοκρασία. Οι κολοκύ­θες διατηρούνται καλύτερα σε θερ­μοκρασία 6-12oC και σχετική υγρα­σία 70%.

Τα κολοκυθάκια φυλάγονται μόνο σε ένα στρώμα το ένα δίπλα στο άλλο, χωρίς να ακουμπούν μεταξύ τους. Απομακρύνονται όλα όσα είναι τραυματισμένα. Οι χειμωνιάτικες κο­λοκύθες παγώνουν στους - 2οC, ενώ τα καλοκαιρινά κολοκυθάκια στους -1οC.

Βιβλιογραφία

- Γενική και ειδική λαχανοκομία Θρα­σύβουλου Δ. Ραπτόπουλου.

-  GARDEN PROBLEM SOLVER, JEFF BALL

- HIGH - YIELD GARDENING, HUNT and BORTZ

- GARTENING FOR ALL SEASONS, New Alchemy Institute

-  NATURAL INSECT AND DISEASE CONTROL, Ellis and Bradley

-Σύγχρονη Γεωργική Τεχνολογία

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΚΟΛΟΚΥΘΙΟΥ ΚΑΙ ΚΟΛΟΚΥΘΑΣ

Δ.Π., Σ.Ο.

Κολοκύθι

Ο χυμός από κολοκύθια είναι πλούσιος σε βιταμίνες Β-1, Β-2 και νυασίνη Είναι επίσης πλούσιος σε βιταμίνες, μεταλλικά άλατα, ασβέστιο και κάλιο. Δροσίζει, ηρεμεί και καθαρίζει το σώμα.

Κολοκύθα

Γνωστό λαχανικά στη μαγειρική και ζαχαροπλαστική καθώς επίσης και από τον πασατέμπο (τους καβουρντισμένους με αλάτι κολοκυθόσπορους).

Είναι πλούσιο σε βιταμίνη Α με αρκετές φαρμακευτικές ιδιότητες. Τα σπέρματα περιέχουν πεπορητίνη, λευκίνη, θυροξίνη, βιταμίνη Β.

Είναι καταπραϋντικό, δροσιστικό, μαλακτικό, καθαρτικό, διουρητικό.

Το χρησιμοποιούμε σε:

Αιμορροΐδες, Αϋπνία, Διαβήτη, Δυσκοιλιότητα, Δυσπεψίες,

Εντερίτιδες, δυσεντερίες Εντερικά παράσιτα (ταινία, ασκαρίς),

Καρδιακές παθήσεις, Νεφρική ανεπάρκεια, Ουρηθρίτιδα

Συνταγές:

1.  1 ποτήρι χυμό κολοκύθας, κάθε πρωί νηστικός για καθαρτικό. Επειδή ο χυμός αυτός δεν είναι πολύ εύγευστος, μπορούμε να του προσθέσουμε χυμό από άλλα λαχανικά.

2.  Ο πολτός κολοκύθας καταπραϋνει τον πόνο και γιατρεύει εγκαύματα, φλεγμονές, αποστήματα και γεροντική γάγγραινα.

3. Για την αϋπνία, μπορούμε να φτιάξουμε ένα καταπραϋντικό και δροσιστικό γαλάκτωμα, βράζοντας σε νερό ή γάλα σπόρια αλεσμένα χωρίς τη φλούδα τους.

4. Για την ταινία, (εντερικά παράσιτα), χρησιμοποιούμε τα σπόρια. Η δόση είναι 15 γραμμάρια σπόρων για μικρό παιδί, 40 γραμμάρια για μεγαλύτερο παιδί και 60- 100 γραμμάρια για ενήλικα. Λιώνουμε τους σπόρους με τη φλούδα τους, κοπανίζοντας με μέλι, ανθόνερο πορτοκαλιάς, μαρμελάδα ή σιρόπι.

Η θεραπεία διαρκεί 2 ημέρες: Την πρώτη, νηστεύουμε για να πεινάσει το σκουλήκι. Τη δεύτερη μέρα, το πρωί μια δόση από λυομένους κολοκυθόσπορους με μια κουταλιά καρυδέλαιο. Το μεσημέρι ένα καθαρτικό (π.χ. μια κουταλιά της σούπας ρετσινόλαδο). Το βράδυ, ένα ζωμό λαχανικών χωρίς καθόλου λιπαρά εκτός από καρυδέλαιο (το οποίο το απεχθάνεται το σκουλήκι).

Οταν το παιδί θελήσει να ενεργηθεί, βάλτε το επάνω σε ένα κουβά με χλιαρό νερό, 37 βαθμών, για να βγει πιο εύκολα το σκουλήκι, που αν αισθανθεί χαμηλότερη θερμοκρασία βγαίνοντας, μπορεί να συσπασθεί, να κοπεί κομματάκια και να μείνει μέσα. Επαληθεύστε στον κουβά, αν βγήκε η ταινία ολόκληρη με το κεφάλι της. Αλλιώς θα πρέπει να ξαναρχίσετε τη θεραπεία από την αρχή.

Αλλη συνταγή, φτιάχνει με τον ίδιο τρόπο πολτό από 30-40 γραμμάρια κολοκυθόσπορο που χωρίζει σε 3 μέρη.

Λαμβάνεται σε 3 δόσεις ανά μισή ώρα και μετά από 1 ώρα παίρνουμε κάποιο καθαρτικό τσάι (βράζουμε για 3 λεπτά 1 κουταλιά σπόρους φλοιού ράμνου σε 1 φλιτζάνι νερό, προσθέτουμε 1 κουταλιά σέννα και αφήνουμε για 10 λεπτά).

Για τα παιδιά, αυτή η συνταγή προτείνει η ίδια αυτή δόση να διαιρεθεί σε περισσότερα μέρη που θα λαμβάνονται σε διάστημα δύο, τριών ημερών και μετά να ληφθεί το καθαρτικό.