Όσον αφορά στο ζήτημα της εργασίας θα πρέπει να ξεφύγουμε από τα στενά πλαίσια της μισθωτής εργασίας και της απασχόλησης. Πρέπει να επιδιώξουμε την έννοια της εργασίας συνδεδεμένη με την έννοια της αυτοπραγμάτωσης. Αυτό που σε ένα βαθμό μέχρι σήμερα ήταν προνόμιο των καλλιτεχνών και των διανοουμένων να γίνει γενικό χαρακτηριστικό της. Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι η αυτοπραγμάτωση θα επιτυγχάνεται μόνο μέσω της επαγγελματικής εργασίας. Η εργασία, η κάθε μορφής επαγγελματική εργασία, παραμένει βασικά στο «βασίλειο της ανάγκης». Η αυτοπραγμάτωση θα επιτυγχάνεται μάλλον περισσότερο στον ελεύθερο χρόνο και έτσι και από αυτή την άποψη θα πρέπει να επιδιωχθεί η μείωση του χρόνου, ιδιαίτερα της μισθωτής εργασίας. Αυτό θα έχει και σαν συνέπεια τη μείωση της ζήτησης της μερικής απασχόλησης. Η δυνατότητα που υπάρχει σήμερα να παράγονται περισσότερα πράγματα με λιγότερη εργασία σε διάφορες παραγωγικές δραστηριότητες, όπου θα θεωρηθούν απαραίτητες και από τη σκοπιά της τοπικοποίησης, πρέπει να οδηγήσει από τη μια σε όφελος του εργαζόμενου πληθυσμού και από την άλλη σε μείωση του εργάσιμου χρόνου. Δημιουργώντας θέσεις εργασίας σε χώρους που δεν κυριαρχεί ο διεθνής ανταγωνισμός, αλλά σε χώρους που προωθούν την τοπική κοινωνία, επιμορφώνοντας τους εργαζόμενους στις νέες απαιτήσεις που περιγράψαμε μέχρι τώρα και μειώνοντας το χρόνο της εργασίας, επιδιώκουμε την μεγαλύτερη δυνατή αυτοπραγμάτωση του ανθρώπου στην εργασία. Τα απαραίτητα για την κοινωνία επαγγέλματα θα πρέπει να αντιμετωπίζονται σαν ισοδύναμης σπουδαιότητας από αυτήν, να προσφέρουν την ίδια ποιότητα ζωής και να ασκούν ισοδύναμη επιρροή. Επίσης κάθε επάγγελμα να περιλαμβάνει ένα σύνολο καθηκόντων και ευθυνών (και μονότονων και με ενδιαφέρον και διευθυντικών), ώστε κάθε επαγγελματίας να είναι «πολυλειτουργικός». Η αυτοαπασχόληση, η μερική απασχόληση, το ευέλικτο ωράριο, η δυνατότητα ευρύτητας στην εργασιακή πράξη, η μικρή προσανατολισμένη στη τοπική αγορά επιχείρηση κ.λ.π. μπορούν να συνεισφέρουν προς αυτή τη κατεύθυνση. Μια καλύτερη εικόνα για το που πρέπει να στραφούμε αύριο, μπορούμε να πάρουμε, αν αναλύσουμε λίγο περισσότερο το ρόλο που θα μπορούσε να παίζει από σήμερα η υπάρχουσα τοπική αυτοδιοίκηση.

  Η εργασία σήμερα και η Τοπική Αυτοδιοίκηση(Τ.Α.):

Για τους «μη έχοντες και μη κατέχοντες» η ανάγκη για δράση και εισόδημα ταυτιζόταν μέχρι τώρα, με την κατοχή μιας θέσης «μισθωτής εργασίας». Ακόμα και για τους αγρότες της Χώρας η ανάγκη αυτή ταυτιζόταν με την παραγωγή προϊόντων, όχι και για τον εαυτό τους, αλλά σχεδόν αποκλειστικά για τον έμπορο, την εταιρεία και την απρόσωπη αγορά.

Το τελευταίο όμως διάστημα και όσο ολοκληρώνεται η διαμόρφωση των οικονομικών και κοινωνικών σχέσεων από την Παγκοσμιοποίηση και την οικονομική κρίση στην οποία έχουν μπει οι καπιταλιστικές σχέσεις παραγωής, όλο και περισσότεροι άνθρωποι δεν μπορούν να ικανοποιήσουν την πιο πάνω ανάγκη. Είναι οι άνεργοι, οι «απόκληροι» και οι «αποκλεισμένοι» των πόλεων, οι μετανάστες,  είναι οι «γερασμένοι» αγρότες μας που δεν μπορούν να «αναδιαρθρωθούν» και να μετατραπούν σε επιχειρηματίες του αγροτικού τομέα της παγκοσμιοποιημένης αγοράς.

Για να μπορέσουν να επιβιώσουν όλοι αυτοί οι άνθρωποι και να διατηρήσουν, ιδίως οι νέοι, την ελπίδα  για δημιουργικότητα και ποιότητα στη ζωή τους ,θα προσπαθήσουν να βρουν διέξοδο έξω από τα μεγασυστήματα που διαμορφώνουν μέχρι τώρα τη ζωή τους και τους δημιουργούν το φόβο και το αίσθημα της αδυναμίας απέναντί τους(ιδίως τώρα που το κράτος έχει πάψει να είναι «κοινωνικό» και να ικανοποιεί «σοσιαλδημοκρατικά»αιτήματα). Θα στραφούν σε αυτοδημιουργούμενες και αυτοελεγχόμενες δομές εργασίας, που θα παράγουν αξίες χρήσης για τις ανάγκες, τις ατομικές και της τοπικής κοινωνίας(τις οποίες γνωρίζουν λίγο πολύ, χωρίς να χρειάζεται κάποια έρευνα αγοράς).

Η Τ.Α. μπορεί να βοηθήσει, ώστε όλες αυτές οι δομές να ενταχθούν σε ένα σχέδιο τοπικής απασχόλησης και ικανοποίησης τοπικών αναγκών, που μπορεί να καταρτισθεί από ειδικό για αυτό το σκοπό γραφείο του δήμου. Να δημιουργήσει ταυτόχρονα ένα δίκτυο μεταξύ τους, ξεκινώντας στην αρχή τουλάχιστον με  συστέγασή τους σε χώρους του δήμου.

Τα βασικά χαρακτηριστικά τους, στην πρώτη φάση:

α) Αποτελούν ριζοσπαστική απάντηση στις ανάγκες των ανθρώπων για εργασία και εισόδημα. Απάντηση στην αδυναμία των ανέργων να πουλήσουν την εργατική τους δύναμη, σε όσους εργάζονται «επ αμοιβή», αλλά δεν τους εκφράζει η «εργασία» τους. Για όσους έχουν ανάγκη από υγιεινή διατροφή καλή υγεία και επανασύνδεση με τη φύση, για συντροφικότητα αλληλεγγύη  κοινωνική επαφή και πολιτική δραστηριότητα στα πλαίσια

β) Χαρακτηρίζονται από δημιουργική πολυδραστηριότητα των μελών τους, που έχουν στόχο όχι μόνο τη βιωσιμότητά τους, αλλά και την απελευθέρωση της σκέψης και της φαντασίας των μελών τους, την ενοποίηση της γνώσης και της πράξης, τη σύνδεση των δραστηριοτήτων με την ατομική και συλλογική διαχείριση του χρόνου. Την ανάπτυξη μη ιεραρχικών και εξουσιαστικών δομών, στη βάση της άμεσης δημοκρατίας, που θα οδηγούν στην αυτοανάπτυξη των δεξιοτήτων των ατόμων με αυτομόρφωση και συλλογική έρευνα.

γ) Στηρίζονται στην ανάπτυξη παραγωγικών τεχνικών που θα σέβονται το περιβάλλον, τις φυσικές ισορροπίες και τις άλλες μορφές ζωής. Στη χρήση ήπιων μορφών ενέργειας και τεχνολογίας προσιτής σε όλους, που θα έχει στόχο την αυτοδυναμία και την όσο το δυνατό μεγαλύτερη αυτάρκεια. Στην ανάπτυξη συλλογικών εξοπλισμών, συνεργατικών μορφών παραγωγής, μη χρηματικών ανταλλαγών (μπορούν να δημιουργήσουν «εσωτερικό» νόμισμα μεταξύ τους).

δ)  Στις σχέσεις τους με την υπόλοιπη κοινωνία λειτουργούν από τη μία ως παράδειγμα από την άλλη σαν ενεργή συλλογικότητα στα συμβαίνοντα και στα δρώμενα της αντίστοιχης περιοχής. Θα πρέπει να δίνουν απαντήσεις στα ερωτήματα του τύπου: 1)τι κάνουν, 2) πώς το κάνουν και 3)γιατί το κάνουν.

Να δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στο γεγονός ότι: ό,τι είναι δυνατό σε μικρή κλίμακα είναι δυνατό και σε μεγάλη, αρκεί να υπάρξουν οι αντίστοιχες κοινωνικές δυνάμεις που θα αναλάβουν το εγχείρημα.

Οι δήμοι από τη μεριά τους μπορούν να βοηθήσουν στο ζήτημα της εργασίας προσλαμβάνοντας ειδικούς «εμψυχωτές», που θα βοηθήσουν να στηθούν τέτοιες δομές. Επίσης με τη δημιουργία δημοτικών μονάδων παραγωγής και κατανάλωσης.

  Το οικολογικό αποτύπωμα είναι μια έννοια που τα επόμενα χρόνια θα μας βοηθήσει πολύ να ξεκαθαρίσουμε τα πράγματα σε σχέση με τη δυνατότητα για ευζωία των παιδιών μας στο άμεσο μέλλον. Η έννοια έχει να κάνει με την απαραίτητη έκταση παραγωγικής γης, πόσιμου νερού και θάλασσας, για την κάλυψη των καθημερινών αναγκών σε ενέργεια και νερό, ώστε να διατηρηθού οι ανθρώπινες δραστηριότητες στο σημερινό επίπεδο. Σε αυτήν συμπεριλαμβάνονται οι εκπομπές ρύπων-άρα και οι εκπομπές CO2- και η απόθεση των απορριμμάτων.

Πρακτικά ο όρος «οικολογικό αποτύπωμα» είναι ένας δείκτης και συνδέεται με το βαθμό-ρυθμό που οι άνθρωποι καταναλώνουν τους πόρους της Γης και εκφράζεται σε έκταση παραγωγικής γης, η οποία χρειάζεται γι αυτό. Η γη διαθέτει 120 δισεκατομμύρια τέτοια στρέμματα, άρα σε κάθε άνθρωπο αυτού του πλανήτη σήμερα αντιστοιχούν περίπου 18 στρέμματα. Όμως έχουμε υπερβεί αυτό το όριο και το μέσο οικολογικό αποτύπωμα είναι 22 περίπου στρέμματα κατά κεφαλήν, πράγμα που σημαίνει ότι έχουμε υπερβεί ήδη τη φέρουσα βιολογική ικανότητα της Γης[1].

Σύμφωνα με την έκθεση της διεθνούς περιβαλλοντικής οργάνωσης WWF για το 2006, σε παγκόσμιο επίπεδο, οι άνθρωποι κατανάλωναν το 2006 κατά περίπου 22-23% περισσότερο σε σχέση με τη δυνατότητα ετήσιας παραγωγής της Γης. Δηλαδή ο πλανήτης χρειάζεται έναν χρόνο και τρεις μήνες περίπου για να αναπαραγάγει-αναπληρώσει ότι εμείς οι άνθρωποι χρησιμοποιήσαμε εκείνο το έτος. Σύμφωνα με την αντίστοιχη έκθεση του 2008 ( έκθεση «Ζωντανός Πλανήτης 2008» της WWF)  αυτό αυξήθηκε. Η ανθρωπότητα κατανάλωνε περίπου 30% περισσότερους πόρους από όσους μπορούσε ετησίως να αναπληρώνει ο πλανήτης(~27 στρέμματα ανά κάτοικο, αντί ~21 στρέμματα ανά κάτοικο). Μέχρι το 1960 καταναλώναμε το 70% των πόρων του πλανήτη, το 1980 το 100%, το 1999 φθάσαμε στο 120%, το 2008 στο 130% και με τους ρυθμούς που είχαμε μέχρι το 2008- λόγω κρίσης έχουμε κάποια μείωση στο μεταξύ- η πρόβλεψη ήταν ότι το 2030 θα φτάσουμε στο 200%(θα χρειαζόμαστε δηλαδή δύο πλανήτες σαν τη Γη). Σε κάθε περίπτωση σήμερα ζούμε σε βάρος του μέλλοντος και των επόμενων γενεών-δημιουργούμε εκτός των οικονομικών χρεών και οικολογικά χρέη.

Υπάρχει βέβαια και μεγάλη αδικία σε σχέση με την κατανομή του οικολογικού αποτυπώματος για τους ανθρώπους σε διάφορες περιοχές της Γης, ανάλογα με το βιοτικό επίπεδο και τον τρόπο ζωής. Ο μέσος Βορειοαμερικανός χρειάζεται π.χ. 96 στρέμματα, ο μέσος Καναδός 72 στρ., ο Άγγλος 56, ο Γάλλος 53, ενώ ο μέσος Ινδός 8 στρ. κ.λπ[2]. Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος, το οικολογικό αποτύπωμα της Ευρώπης, για παράδειγμα, ξεπέρασε τη βιολογική της ικανότητα από το 1960. Σήμερα είναι διπλάσιο από την ικανότητα αυτή. Και αυτό σημαίνει ότι οι Ευρωπαίοι –όπως βέβαια και οι Αμερικανοί ακόμα πιο πολύ- ζουν εις βάρος των άλλων πληθυσμών και ιδίως της Αφρικής, πράγμα ασυμβίβαστο με τη δίκαιη κατανομή των πόρων.

Η έκθεση  «Ζωντανός Πλανήτης 2008», στην οποία αναφερθήκαμε πριν, για την Ελλάδα δίνει τα εξής στοιχεία (Παρατηρητήριο Περιβάλλοντος)

·                    Είχαμε το 11ο μεγαλύτερο κατά κεφαλήν αποτύπωμα στον κόσμο, 4ο μεγαλύτερο στην ΕΕ, με 59 ισοδύναμα στρέμματα ανά άτομο.

·                    Καταναλώναμε 181% πάνω από το όριο βιωσιμότητας (21 ισοδύναμα στρέμματα ανά άτομο).

·                    Είχαμε το 2ο μεγαλύτερο κατά κεφαλήν αποτύπωμα κατανάλωσης νερού στον κόσμο.

·                    Την περίοδο 1961-2005, είχαμε με διαφορά τη μεγαλύτερη αύξηση στο κατά κεφαλήν αποτύπωμα στην ΕΕ-27, με αύξηση κατά 158%.

 Αυτό οφείλεται βασικά  στο μεγάλο «ενεργειακό μας αποτύπωμα», δηλαδή στις συνεχώς αυξανόμενες ανάγκες μας σε ενέργεια (ετήσια αύξηση 2,4%  μεταξύ 1990-2004 – πολύ υψηλότερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο), και στο πολύ μεγάλο «υδατικό μας αποτύπωμα», το οποίο οφείλεται στην αυξημένη χρήση νερού για τη γεωργία (87%), στις απώλειες που παρουσιάζει το απαρχαιωμένο αρδευτικό και υδρευτικό δίκτυο της χώρας, αλλά και στη συνολική κακοδιαχείριση των υδάτινων πόρων.

Σχεδόν τρεις πλανήτες χρειαζόμαστε οι Έλληνες για να διατηρήσουμε τον προ του 2008  τρόπο ζωής μας. Έχουμε ξεπεράσει κατά πολύ το οικολογικό μας όριο. Αυτό οφείλεται κυρίως στη στρεβλή νοοτροπία μας που αντιμετωπίζει το φυσικό περιβάλλον ως ανεξάντλητη πηγή πόρων[3]. Δεν έχουμε ακόμα στοιχεία για το τι συμβαίνει μετά το 2008, αφού με τη δημοσιονομική κρίση στη χώρα και τη δραστική μείωση του ΑΕΠ, έχουμε μπει σε μια διαδικασία βίαιης "φτωχοποίησης" και συρρίκνωσης των μεσοστρωμάτων, που ήταν και ο πολυπληθής φορέας του καταναλωτισμού τις προηγούμενες


[1] Βλέπε: Γιώργος Κολέμπας/Βασίλης Γιόκαρης, Κοινωνικοποίηση, σελ. 25-26, Εκδόσεις των Συναδέλφων 2012

[2] Βλέπε και: Κάρλος Τάιμπο, η Πρόταση της Αποανάπτυξης, καπιταλισμός κρίση και βαρβαρότητα, σελ.53, Εκδόσεις των Συναδέλφων 2012

[3] Ταυτόχρονα, η υπερκατανάλωση ενέργειας σε συνδυασμό με την εμμονή της Πολιτείας σε «βρώμικες» πηγές, όπως ο λιγνίτης, ενισχύουν διαρκώς τη δυσμενή θέση της χώρας μας (WWF Ελλάς).

Οι δυνατότητες ικανοποίησής τους στα πλαίσια του πεπερασμένου πλανητικού συστήματος και ενός κοινωνικού συστήματος ισοκατανομής:
Ø Οι βασικές-βιοτικές ανάγκες του ανθρώπου(τροφή,στέγη,υγεία-περιβάλλον, εκπαίδευση) είναι ικανοποιήσιμες με ένα μίνιμουμ εργασίας και ένα μίνιμουμ «αποτυπώματος» στα πλαίσια των δυνατοτήτων και των νόμων των φυσικών οικοσυστημάτων, αρκεί να υπάρχει ένα κοινωνικό σύστημα ισοκατανομής και όχι ένα σύστημα, που εκμεταλλεύεται τα πάντα(φύση-άνθρωπο), όπως ο καπιταλισμός
Ø Ο άνθρωπος μπορεί να μετέχει της φύσης αξιοποιώντας τις δυνατότητές της, εφόσον η χρήση αυτή γίνεται για την κάλυψη βιοτικών του αναγκών. Η φύση ανήκει σε όλους εξίσου, ακόμα και στις μελλούμενες γενεές. Δεν μπορεί να ανήκει σε κανένα ατομικά ή να την εκμεταλλεύεται κανένας ατομικά.
Ø Παράγουμε τις βιοτικές μας ανάγκες με ένα τρόπο που δεν επιβαρύνει καθόλου την φύση σε οποιοδήποτε επίπεδο. Δεν παράγουμε ή παράγουμε όσο λιγότερο μπορούμε, μέχρι να βρούμε τον τρόπο να βελτιώσουμε το αποτύπωμά μας, για να μπορέσουμε να κληροδοτήσουμε στις επόμενες γενιές ένα βιώσιμο πλανήτη. Οι τεχνικές και οι δεξιότητες παραγωγής δεν ανήκουν σε κανένα ξεχωριστά, αλλά σε όλες τις ανθρώπινες κοινότητες, αφού αφορούν στην φύση.
Ø Ελευθερία επιλογής όσον αφορά σ τις μη βασικές ανάγκες ,με αειφορικό πάλι τρόπο, αλλά με επιπλέον εργασία για όσους τις επιδιώκουν. Επανεκτίμηση- αναδιάρθρωση-απόρριψη τυχόν τεχνητών αναγκών, που έχουν δημιουργηθεί στα μέχρι τώρα πλαίσια του προτύπου κατανάλωσης, και ατομικά και με συλλογικές-δημοτικές διαδικασίες.

Σήμερα ήδη: «δίπλα από την εμπορευματική οικονομία - που υλοποιείται από τους οικονομικούς φορείς και ρυθμίζεται από τις δυνάμεις της αγοράς - και τη δημόσια ή κρατική - η οποία υλοποιείται από το κράτος με βάση τη αναδιανεμητική αρχή - υπάρχει και η οικονομία που υλοποιείται από τους πολίτες με ίδια πρωτοβουλία και διέπεται όχι από την αρχή του ανταγωνισμού αλλά από την αρχή της αμοιβαιότητας (reciprοcité), της συνεργατικότητας και της εμπιστοσύνης, και ονομάζεται σήμερα κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία.» (Νέες μορφές κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας...
των Δρ. Τάκη Νικολόπουλου και Δημήτρη Καπογιάνη)

Μπορεί να διακριθεί μέσα από την ιστορική του εξέλιξη, σε δύο τύπους: ο πρώτος αναφέρεται στους συνεταιρισμούς, σε μη κερδοσκοπικές ενώσεις, ταμεία αλληλασφάλισης κ.λ.π., τα οποία εγγυώνται ένα δημοκρατικό τρόπο λειτουργίας, μη προσωπική ιδιοποίηση ενδεχόμενων κερδών και συλλογικό και αναπαλλοτρίωτο χαρακτήρα του κεφαλαίου. Βέβαια, σήμερα, πολλές από τις πρώτες αυτές μορφές είναι πλήρως ενσωματωμένες στο «παιχνίδι» της οικονομίας της αγοράς και του ανταγωνισμού όπως ακριβώς και οι κερδοσκοπικές επιχειρήσεις.
Ο δεύτερος: κατά την δεκαετία του 90, ως απάντηση στα ελλείμματα και τις στρεβλώσεις των κοινωνικών επιχειρήσεων, εμφανίζονται νέοι συνεταιρισμοί κοινωνικής οικονομίας, προς την κατεύθυνση της πολυλειτουργικότητας ή/και της πολυεταιρικότητας. Όλες αυτές, οι εκ των κάτω, πρωτοβουλίες της «οικονομίας των πολιτών» συχνά συνενώνονται σε δίκτυα ανάλογα προς την δραστηριότητα, και συνιστούν οικονομικές δομές που δεν εντάσσονται ούτε στον κρατικό ούτε στον καπιταλιστικό ιδιωτικό τομέα, αλλά στην κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία

Η συζήτηση με θέμα "Τοπικοποίηση, κοινωνικοποίηση, αποανάπτυξη", που έγινε την τρίτη μέρα του 1ου εναλλακτικού φεστιβάλ αλληλέγγυας και συνεργατικής οικονομίας (19, 20, 21/10/2012, Ελληνικό).

Στη συζήτηση πήραν μέρος οι:

Γιώργος Κολέμπας (πρώην εκπαιδευτικός, βιοκαλλιεργητής, μέλος οικοκοινότητας, συγγραφέας, topikopoiisi.blogspot.com, www.topikopoiisi.com),

Γιώργος Λιερός (συγγραφέας),

Γιάννης Μπίλλας (εκπαιδευτικός, βιοκαλλιεργητής, μέλος των Από Κοινού - Κίνηση Πολιτών για την Αποανάπτυξη και την Άμεση Δημοκρατία- www.apokoinou.com),

Γιώργος Καλλής (καθηγητής στο Αυτόνομο Πανεπιστήμιο Βαρκελώνης).

Συντονισμός: Ηλιόσποροι (www.iliosporoi.net)
Τα βίντεο της συζήτησης:
http://www.youtube.com/watch?v=9e7TzXnVtqM&feature=player_embedded

http://www.youtube.com/watch?v=ESJO_GvQuWA&feature=player_embedded

http://www.youtube.com/watch?v=2BNGaz9iik8&feature=player_embedded

Η παγίδα που έχει στήσει ο καπιταλισμός στον εαυτό του. Κριστίν Λαγκάρντ(η καινούργια διευθύντρια του ΔΝΤ): «Να αυξήσουμε τη παγκόσμια ζήτηση, για να βγούμε από την κρίση»

Με αυτή τη ρήση της εννοεί βέβαια ότι πρέπει να αυξηθεί η ζήτηση στις άλλες οικονομικές ζώνες, εκτός Ευρώπης, γιατί εδώ γίνεται προς το παρόν το αντίστροφο: προωθείται η μείωση της αγοραστικής δύναμης, η λιτότητα και η εξοικονόμηση για την αντιμετώπιση των χρεών, σύμφωνα με τις μέχρι τώρα προθέσεις της γερμανικής κυβέρνησης, που καθορίζει στην ουσία τα της ευρωζώνης.
Μέχρι το 2007-08, πριν τη χρηματοπιστωτική κρίση, ο καπιταλισμός και στον «αναπτυγμένο βιομηχανικό» κόσμο στηριζόταν στην χρόνο με το χρόνο αύξηση της ζήτησης και του καταναλωτισμού. Η αύξηση δε αυτή τα τελευταία 20 χρόνια στηριζόταν με τη σειρά της στην αύξηση των χρεών από τα νοικοκυριά, τις τράπεζες και τις κυβερνήσεις.
Οι άνθρωποι όμως δεν ήταν ευχαριστημένοι, τρέχανε πίσω από καινούργιο αυτοκίνητο, καινούργια τηλεόραση ή πλυντήριο, καινούργιο κινητό ή συνολάκι, αλλά μεγαλύτερη ικανοποίηση δεν αισθάνονταν.
Για παράδειγμα ο μέσος γερμανός του σήμερα-που υποτίθεται έχει τη μεγαλύτερη αγοραστική δύναμη στην Ευρώπη και γι αυτό όχι τυχαίο το παράδειγμα-κατέχει τηλεόραση, βιβλία, έπιπλά, κάμερα, ηλεκ. κουζίνα, πλυντήριο, κινητό, αυτοκίνητο, κομπιούτερ κ.λπ., συνολικά γύρω στα 10.000 αντικείμενα(σύμφωνα με την εφημερίδα Die Zeit). Για να συνεχίζει να λειτουργεί ο καπιταλισμός στη Γερμανία, θα πρέπει οι επιχειρήσεις να συνεχίζουν να παράγουν τα παραπάνω αντικείμενα και οι άνθρωποι να συνεχίζουν να τα αγοράζουν.
Αλλά αν οι άνθρωποι στον αναπτυγμένο κόσμο έχουν ήδη αγοράσει από μια φορά αυτά τα αντικείμενα-που υποτίθεται του αυξάνουν την «ευημερία»-το πολύ να χρειασθεί στη συνέχεια να αντικαταστήσουν μερικά από αυτά, πετώντας τα παλιά στα σκουπίδια. Τότε πρέπει ο καπιταλισμός να βρει αλλού τους αγοραστές των προϊόντων του, παράδειγμα στην ανατολική Ευρώπη, την Ασία, τη Ν. Αμερική ή την Αφρική. Έτσι λειτουργούσε πάντα. Ανακαλύπτοντας νέες αγορές. Απλωνόταν όλο και μακρύτερα και στο τέλος παγκοσμιοποιήθηκε.
Εντάσσοντας κάθε φορά και μια καινούργια περιοχή στις αγορές του, κανονικά θα έπρεπε να λειτουργεί καλά η μηχανή του. Αυτό όμως δεν συμβαίνει πια εδώ και λίγο καιρό και φαίνεται ότι η καπιταλιστική μηχανή «ρετάρει». Σε όλες τις εκδοχές του, είτε δούμε το βορειοαμερικάνικο νεοφιλελεύθερο μοντέλο του, είτε το γαλλικό μοντέλο(σε μεγάλο βαθμό κρατικοκεντρικό), είτε το ιαπωνικό που στηρίζεται πολύ στη κοινωνική συναίνεση, αν αφαιρέσουμε από τον πλούτο τους τα χρέη, τότε δεν μένει και πολύ σαν υπόλοιπο από τη μέχρι τώρα «ανάπτυξή» του.
‘Όχι ότι το χρέος είναι κακό πράγμα για τις γενιές του σήμερα, ίσως να είναι κακό για τις γενιές του αύριο, αν κάτι δεν πάει καλά και αναγκασθούν να το αποπληρώσουν αυτές. Αλλά ας παρακολουθήσουμε λίγο το πώς λειτουργεί στον καπιταλισμό που ξέραμε μέχρι πριν κάποια χρόνια: κάποιος επιχειρηματίας π.χ. δανείζεται χρήματα-έστω ένα εκατομμύριο ευρώ-και τα χρησιμοποιεί για να παράγει κάποιο ή κάποια αγαθά-εμπορεύματα, που ζητούν και χρειάζονται οι άνθρωποι. Ας πούμε ότι τα επενδύει λοιπόν στη μεταλλουργία, αγοράζοντας εργαλεία-μηχανές και πληρώνοντας κατάλληλους εργαζόμενους κατασκευάζει μια σειρά αυτοκινήτων, που είναι τόσο καλά, ώστε πουλώντας τα στο τέλος του αποδίδουν δύο εκατομμύρια. Έτσι αυτός ο επιχειρηματίας επιστρέφοντας το δάνειο, θεωρείται ότι παρήγαγε υπεραξία, ευημερία, οικονομική ανάπτυξη(ο επιχειρηματίας αυτός, μη ξεχνάμε, μπορεί να είναι και το κράτος) . Με αυτό τον τρόπο λειτουργεί καλά η μηχανή του καπιταλισμού και μπορεί να αυξήσει τα 10.000 αντικείμενα που αντιστοιχούσαν π.χ. στον καθένα στην αρχή της διαδικασίας που παρακολουθούμε, σε 20.000 π.χ. αντικείμενα για τον καθένα στη συνέχεια.
Από το 2008 όμως και δώθε, μπορούμε να δούμε όλοι πια-και όχι μόνο κάποιοι οικονομολόγοι- ότι στις «αναπτυγμένες» χώρες, αν π.χ. ένα κράτος δανεισθεί 1.000.000 Ε δεν παράγεται καθόλου υπεραξία, ούτε «ευημερία», μόνο αύξηση του χρέους του. Άρα κάτι πρέπει να υπάρχει που φρενάρει τη «τουρμπομηχανή» του καπιταλισμού. Και αυτό το κάτι θα πρέπει να είναι καινούργιο, γιατί τα προηγούμενα χρόνια λειτουργούσε καλά αυτή η μηχανή στις αναπτυγμένες βιομηχανικά χώρες. Και μάλιστα αυτό το κάτι πρέπει να είναι και ισχυρό. Ισχυρότερο από την «επιτάχυνση» που είχε μέχρι τώρα η μηχανή του. Η δε αιτία του δε μπορεί να έχει σχέση με τις εθνικές ιδιαιτερότητες, γιατί τότε το φαινόμενο της λειτουργίας της μηχανής στο «νεκρό», δεν θα παρατηρούνταν παντού.
Τι κοινό έχουν σήμερα οι Γερμανοί, οι Γάλλοι, οι Γιαπωνέζοι και οι Αμερικάνοι; Μάλλον το ότι είναι όλοι πλούσιοι κατά μέσο όρο και με κριτήριο το ΑΕΠ και το κατά κεφαλήν εισόδημα.
Όταν οι οικονομολόγοι σε αυτές τις χώρες αναφέρονται σε ανθρώπους τους ονομάζουν καταναλωτές-γιατί αυτή είναι η λειτουργία τους στα πλαίσια του οικονομικού κύκλου- και οι καταναλωτές βέβαια ταυτίζονται με τους αγοραστές των προϊόντων του οικονομικού κύκλου. Παλαιότερα τα λιγότερα αγορασμένα βιβλία διαβάζονταν, τα λιγότερα αγορασμένα πουκάμισα φοριόταν, με τα νέα αγορασμένα παιγνίδια τα παιδιά παίζανε, γενικά ότι αγοράζονταν χρησιμοποιούνταν, γιατί ήταν λιγότερα και υπήρχε και χρόνος για αυτό. Αν σήμερα ο μέσος γερμανός χρησιμοποιούσε π.χ. και τα 10.000 αντικείμενα που έχει στην κατοχή του, δεν θα του έμενε χρόνος και χώρος για να αγοράσει καινούργια. Αν αγοράζει ακόμα μερικά καινούργια, το κάνει γιατί είτε πετάει κάποια στα σκουπίδια, είτε τα αποθηκεύει κάπου, χωρίς να θέλει να ξέρει πια για αυτά. Αλλά έτσι δε μπορεί πια να στηριχθεί η ζωτική για τον καπιταλισμό απαιτούμενη κατανάλωση.
Υπάρχει λοιπόν αντικειμενική μείωση της κατανάλωσης στη Δύση-Βορά και αυτό λειτουργεί σαν φρένο για τη μηχανή του καπιταλισμού, γιατί είναι πια κατανοητό ότι για να αυξάνεται η οικονομία του θα πρέπει να αγοράζονται συνεχώς τα αντικείμενα, τα μηχανήματα και οι υπηρεσίες που παράγει.
Η λύση θα ήταν να πεισθούν οι άνθρωποι να συνεχίζουν να «αγοράζουν χωρίς να καταναλώνουν». Περισσότερα βιβλία στις βιβλιοθήκες χωρίς να διαβάζονται, περισσότερα ρούχα αφόρετα στις ντουλάπες, περισσότερα παιγνίδια στα δωμάτια των παιδιών ξεχασμένα σε μια γωνιά κ.λπ. Με κατάλληλη διαφήμιση θα μπορούσε να επιτευχθεί αυτό, αφού οι άνθρωποι εδώ έχουν έτσι και αλλιώς μετατραπεί ήδη σε καταναλωτές. Όμως πάλι κάποια στιγμή θα γινόταν πολύ δύσκολο και πολύ ακριβό λόγω έλλειψης χρόνου, χώρου και αγοραστικής δύναμης. Το αποτέλεσμα θα ήταν κάποια στιγμή πάλι η μηχανή να χάσει ταχύτητα, ώσπου να σταματήσει εντελώς.
Οι «αναπτυγμένες» χώρες έχουν φθάσει σχεδόν σε αυτό το σημείο. Οι καταναλωτές αγοράζουν ακόμα, τα μαγαζιά δεν έχουν αδειάσει ακόμα, αλλά οι αγορές τους είναι περίπου όσες και του προηγούμενου ή του προ-προηγούμενου χρόνου. Αλλά η οικονομία για να αναπτύσσεται χρειάζεται να αυξάνονται και οι αγοραστές και οι αγορές τους χρόνο με το χρόνο. Εδώ και εκεί μπορεί ακόμα να συμβαίνει αυτό, αλλά γενικώς οι «αγορές» είναι πια «χορτάτες» και δε χωράνε στο «στομάχι» τους και άλλα πράγματα.
Στη πραγματικότητα αυτό θα έπρεπε να αντιμετωπίζεται σαν θετικό αποτέλεσμα για τον καπιταλισμό. Έτσι το έβλεπε και ο Κέυνς, που στην εποχή του είχε προφητέψει ότι τα εγγόνια του, όταν θα είχαν μεγαλώσει θα έχουν 8-πλάσιο πλούτο από ότι η γενιά του και ότι στον πλούσιο βιομηχανικό κόσμο τους οι βασικές ανάγκες θα είχαν ικανοποιηθεί. Είχε προβλέψει λοιπόν ότι την εποχή των εγγονών του, η οικονομία θα σταματήσει να αυξάνεται και ο καπιταλισμός θα είχε επιτελέσει το καθήκον του να ικανοποιήσει τις ελλείψεις της εποχής του(στο περίφημο κείμενό του το 1928: «οικονομικές προοπτικές για τα εγγόνια μας», πριν τη μεγάλη κρίση του `29).
Πραγματικά σήμερα οι άνθρωποι των «αναπτυγμένων» κοινωνιών είναι τα ενηλικιωμένα εγγόνια του Κέυνς. Και θα έπρεπε να είναι ευχαριστημένα, αφού το κατά κεφαλήν εισόδημά τους έχει πραγματικά 8-πλασιασθεί από τότε. Αυτό όμως δε συμβαίνει. Η ικανοποίησή τους δεν αυξάνεται εδώ και καιρό. Στη 10-ετία του `70 σταμάτησε να αυξάνεται η πραγματική ευημερία με την έννοια της ευχαρίστησης-ευτυχίας. Τότε ο κάθε ένας κατείχε κατά μέσο όρο γύρω στις 6.000-7.000 αντικείμενα. Ότι αυξήθηκε από τότε μέσω της αύξησης της κατανάλωσης ήταν μόνο το άγχος, το στρες, η κατάθλιψη, ο εθισμός στα φάρμακα-ψυχοφάρμακα και ο αριθμός των ψυχικά άρρωστων.
Αντί λοιπόν να σταματήσει τότε η μηχανή του καπιταλισμού και οι άνθρωποι να έχουν ένα ικανοποιητικό εισόδημα, μια αντίστοιχη ικανοποιητική δουλειά και το χρόνο να απολαμβάνουν αυτά που είχαν αποκτήσει όντας ευχαριστημένοι, η μηχανή συνέχισε να λειτουργεί, για να φθάσουμε σιγά-σιγά στη σημερινή κρίση. Αυτή περιγράφεται σαν οικονομική κρίση, σαν κρίση των τραπεζών, σαν κρίση χρεών κ.λπ. Με αυτές τις ονομασίες όμως περιγράφονται μόνο τα συμπτώματα και όχι η αιτία της κρίσης.
Η αιτία της κρίσης μπορεί να περιγραφεί καλύτερα ως εξής: αντί όπως αναφέραμε να γίνει δίκαιη κατανομή του παραγόμενου πλούτου, να εξασφαλισθεί δίκαιη αμοιβή για την εργασία –κατανεμημένη δίκαια σε όλους- να καλλιεργηθεί η έννοια της ευτυχίας μέσα από την ικανοποίηση των βιοτικών και πνευματικών αναγκών, προωθήθηκε κάτι άλλο. Μέσα από τη μετατροπή του χρήματος από μέσο ανταλλαγών σε εμπόρευμα που πουλιόταν, προωθήθηκε η συγκέντρωση του πλούτου σε όλο και λιγότερα χέρια μιας οικονομικο-πολιτικής ελίτ (μόνο σε χρήμα μπορούσε να γίνει τέτοια συγκέντρωση πλούτου, γιατί αλλιώς φαντασθείτε όλος αυτός ο χρηματικός πλούτος να ήταν σε υλικά αντικείμενα ή υπηρεσίες, που θα τα βάζανε ή πόσους υπηρέτες θα μπορούσαν να έχουν οι σημερινοί πλούσιοι;).
Ανέλαβε λοιπόν σαν οδηγός και «θερμαστής» της μηχανής του καπιταλισμού το χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο. Από τότε η μηχανή δε τροφοδοτείται μόνο από την κατανάλωση στην πραγματική οικονομία, αλλά και από τη μεγέθυνση του όγκου του χρήματος που κυκλοφορεί, στηριζόμενη στο γεγονός του ότι «το χρήμα γεννά από μόνο του χρήμα»(ένα χαρακτηριστικό που έχει μόνο το χρήμα από όλα τα εμπορεύματα). Όλο αυτό το χρήμα δε μπορούσε να επενδυθεί στην υπάρχουσα πραγματική οικονομία των «αναπτυγμένων» χωρών. Θα παρήγαγε τόσα πολλά αντικείμενα και υπηρεσίες που δε θα μπορούσαν να καταναλωθούν στις κοινωνίες τους. Έπρεπε λοιπόν να παγκοσμιοποιηθεί η μηχανή και να εντάξει στην κατανάλωση όλη την ανθρωπότητα. Πράγμα που έγινε.
Ξαφνικά όμως διαπιστώθηκε ότι όλα αυτά τα απαραίτητα για όλη την ανθρωπότητα πάρα πολλά αντικείμενα και μηχανές δεν μπορούν στην ουσία να παραχθούν, όχι γιατί δεν υπάρχουν τα απαραίτητα χρήματα, αλλά δεν υπάρχουν τα απαραίτητα υλικά και η αντίστοιχη ενέργεια γι αυτό. Ο πλανήτης διαθέτει περιορισμένους πόρους και δε μπορεί να υπακούσει στις επιταγές του καπιταλισμού. Επίσης δεν χωράει τα σκουπίδια και τα απόβλητα που παράγονται ταυτόχρονα με τα αντικείμενα. Κάποια μάλιστα απόβλητα-τα αέρια του θερμοκηπίου-φροντίζουν ώστε να ανεβαίνει η θερμοκρασία στον πλανήτη και να αποσταθεροποιείται το κλίμα, πράγμα που έχει σαν αποτέλεσμα να μπαίνουν σε κίνδυνο όχι μόνο η ζωή της ανθρωπότητας, αλλά και πολλές οικονομικές δραστηριότητες.
Τα κεφάλαια που δανείσθηκαν με επιτόκια που στηρίχθηκαν στην προσδοκία ότι η παγκόσμια ανάπτυξη θα συνεχίζεται χρόνο με το χρόνο, δεν αποδίδουν πλέον τα αναμενόμενα κέρδη στους δανειζόμενους επιχειρηματίες και κράτη, ώστε να επιστρέφονται απρόσκοπτα οι τόκοι στους δανειστές. Το σύμπτωμα είναι λοιπόν η «κρίση χρεών» και έχει ξεκινήσει βέβαια από τα «αδύνατα ρουλεμάν» της μηχανής του καπιταλισμού, όπως π.χ. η Ελλάδα του σήμερα. Στην ουσία έχουμε όμως συστημική κρίση.
Και τι κάνει το πολιτικό προσωπικό παντού για να αντιμετωπίσει τη κρίση και να ξεκινήσει πάλι η μηχανή; «Να αυξήσουμε τη ζήτηση» λέει ο συντονιστής –οδηγός της μηχανής, το ΔΝΤ μέσω της Λαγκάρντ. Μία από τα ίδια δηλαδή. Να τροφοδοτήσουμε τη μηχανή με την αιτία που τη σταμάτησε. Αύξηση της ζήτησης σημαίνει στη συνέχεια υπερπαραγωγή για την ικανοποίησή της, δηλαδή ξεπέρασμα της «φέρουσας ικανότητας» του πλανητικού συστήματος πόρων και ενέργειας.
Στο οικονομικό πεδίο, αυτό ίσως είναι δυνατόν για λίγο ακόμα, όσο θα χρειασθεί ο μέσος Κινέζος ή Ινδός να γίνει τόσο «πλούσιος» όσο και ο δυτικοβόρειος, ώστε να αγοράσει αυτά τα νέα προϊόντα, που θα παράξει η «ανακάμπτουσα» καπιταλιστική οικονομία με τους τελευταίους εναπομείναντες πλανητικούς πόρους. Ίσως μάλιστα δημιουργηθεί και ζήτηση για εντελώς καινούργια «θαυματουργά» προϊόντα, όπως π.χ. ένα κινητό που θα είναι ταυτόχρονα και «ιπτάμενο χαλί» για να πετάνε οι άνθρωποι «παραμιλώντας» και το οποίο θα το εξασφαλίζουν με καινούργια δάνεια κ.λπ.
Στο οικολογικό όμως πεδίο η «μία από τα ίδια» τροφοδοσία της μηχανής θα οδηγήσει στην κατάρρευση του πλανήτη, μαζί με την κατάρρευση των ίδιων των επιχειρήσεων, των κρατών και της ίδιας της μηχανής. Και αυτή είναι η μεγάλη παγίδα που έχει στήσει στον εαυτό του ο παγκοσμιοποιημένος πια καπιταλισμός. Το αν θα πέσει στην παγίδα του παρασύροντας τα πάντα μαζί του θα εξαρτηθεί από τις αντιστάσεις των ίδιων των ανθρώπων και ειδικά των «υποζυγίων» του, αν όχι του 99% του πληθυσμού. Γιατί η βιολογική πια επιβίωση αυτού του 99%-ανεξάρτητα της ταξικής του προέλευσης-θα εξαρτηθεί από το αν θα αντισταθεί στο υπόλοιπο 1%, που οδηγεί τα πράγματα σε πραγματικό όλεθρο, αφού στο τέλος και πριν τον τελικό γκρεμό, θα ξεκινήσουν και πολεμικές συγκρούσεις για τον έλεγχο των τελευταίων πόρων του πλανήτη(βλέπε τις προετοιμασίες για τη σύγκρουση που έχει ήδη ξεκινήσει για την εκμετάλλευση της υφαλοκρηπίδας της αρκτικής και της Μεσογείου ή για τον έλεγχο του πόσιμου νερού σε διάφορες περιοχές του πλανήτη)
Αυτό που μένει λοιπόν ακόμα αναπάντητο είναι αν οι άνθρωποι στις «αναπτυγμένες» βιομηχανικές χώρες, στην πλειοψηφία τους θα πέσουν και αυτοί σε αυτή την παγίδα και θα συνεχίσουν να λειτουργούν σε ένα σύστημα, που τους έχει μετατρέψει σε αλόγιστους καταναλωτές-αγοραστές. Αν θα αποφασίσουν να γίνουν ορθολογικά σκεπτόμενοι άνθρωποι, να ικανοποιούνται με τα λιγότερα και μόνο απαραίτητα αγαθά που έχουν στη διάθεσή τους επιδιώκοντας την ευημερία μέσα στη λιτότητα της αφθονίας των συλλογικών αγαθών και αν θα αποφασίσουν να απορρίψουν την παραπάνω προοπτική. Αν το μειοψηφικό προς το παρόν κίνημα των ανθρώπων-πολιτών, που έχουν ήδη αμφισβητήσει το κυρίαρχο πρότυπο ανάπτυξης και τους τρόπους ζωής που το συνοδεύουν, θα κατορθώσει στο επόμενο διάστημα που απομένει να πείσει και τις κοινωνικές πλειοψηφίες των «από κάτω» να το απορρίψουν και αν όλοι μαζί αρχίσουν να δημιουργούν τον άλλο νέο κόσμο, τον πέρα από τον καπιταλισμό και την καταστροφική του ανάπτυξη.
Ένα εναλλακτικό κόσμο που δεν θα χαρακτηρίζεται επίσης καθαρά από τις προδιαγραφές, που έβαζε στο παρελθόν το "κίνημα των φτωχών"(του σοσιαλιστικού, του εργατικού, του ρομαντικού, της απελευθερωτικής θεολογίας, του τριτοκοσμικού κ.λπ.)καταγγέλλοντας τον καπιταλισμό ότι δε μπορεί να λύσει το πρόβλημα της έλλειψης και της φτώχειας. Γιατί η φτώχεια στον καπιταλισμό είναι σχετική και κάποιος αισθάνεται φτωχός, γιατί ο διπλανός του έχει και κατέχει περισσότερα από αυτόν. Με δίκαιη κατανομή της αφθονίας που υπάρχει σήμερα(π.χ. παράγονται τρόφιμα που αν δεν πήγαιναν στα σκουπίδια και αν διανέμονταν δίκαια θα μπορούσαν να θρέψουν διπλάσιο από τον σημερινό πληθυσμό της γης)και ορίζοντας διαφορετικά το περιεχόμενο της ευημερίας και της ευτυχίας για τον άνθρωπο, θα μπορούσαν να πεισθούν όχι οι πολίτες μόνο των "αναπτυγμένων" και "πλούσιων" σημερινών κοινωνιών, αλλά και των "φτωχών" σημερινών κοινωνιών της Ανατολής-Νότου. Και αυτοί θα μπορούσαν να πεισθούν ότι δεν αξίζει ο κόπος να γίνουν "πλούσιοι" με τον τρόπο που έγιναν οι Δυτικοί-Βόρειοι, εις βάρος των επόμενων γενιών και του πλανήτη. Η σημερινή τους μάλιστα "φτώχεια", μπορεί να είναι καλύτερη αφετηρία για να πετύχουν γρηγορότερα την "ευημερία της ατομικής λιτότητας, μέσα στη συλλογική αφθονία", στην οποία αναφερόμαστε συνέχεια σε αυτή την ιστοσελίδα

Επειδή σε αυτή την ιστοσελίδα προτείνουμε τη δημιουργία ενός άλλου νέου κόσμου, πέρα από τον καπιταλισμό, θα ήταν απαραίτητο να σκιαγραφήσουμε στα γρήγορα τι προτάθηκε στο παρελθόν, σε αντιπαράθεση κάθε φορά με τον κόσμο που επικρατούσε. Ελπίζοντας βέβαια ότι αυτή τη φορά ο «άλλος εναλλακτικός κόσμος» θα γίνει και κυρίαρχος, γιατί αν δεν γίνει αυτό το πιο πιθανό θα είναι να μην υπάρξει δυνατότητα συνέχισης της ανθρώπινης ιστορίας.
Ο πρώτος καλύτερος και ριζοσπαστικότερος κόσμος ήταν ο κόσμος της «Εδέμ», ο κόσμος του «Παραδείσου» που από πολύ νωρίς δημιούργησε με τη φαντασία της η ανθρωπότητα-όχι μόνο στη μορφή της βίβλου- σε αντιπαράθεση με την πραγματικότητα που ζούσε στη μακρόχρονη πορεία της εξέλιξής της.
Στον παράδεισο ο άνδρας και η γυναίκα ζούσαν υποτίθεται ειρηνικά, χωρίς να δουλεύουν-ήταν μόνο συλλέκτες όσων πλουσιοπάροχα πρόσφερε η φύση-χωρίς να πονάνε, χωρίς την ανάγκη για ιδιοκτησία-αφού τους φρόντιζε η φύση-χωρίς να ξεχωρίζουν το «καλό» από το «κακό», ικανοποιημένοι και ευτυχείς με ότι τους περιτριγύριζε. Όλα αυτά βέβαια μέχρι που «δοκίμασαν το μήλο», απέκτησαν γνώση του εαυτού τους και θέλησαν από «παιδιά της φύσης» να γίνουν οι «κυρίαρχοί» της.
Ο δεύτερος καλύτερος κόσμος σε αντιπαράθεση με τον πραγματικό, ήταν η αρχαία «ειδυλλιακή Αρκαδία», όπως την ύμνησε ο Ρωμαίος ποιητής Βιργίλιος(70-19 π.Χ.) στα «βουκολικά» του: ήταν η περιοχή της κεντρικής Πελοποννήσου, όπου ένας λαός ποιμένων(βουκόλων), τη «χρυσή» εποχή της ελληνικής αρχαιότητας, ζούσε με ποίηση, τραγούδι, έρωτα, φιλοσοφία και πολιτική, παράλληλα με τον σωματικό μόχθο σε μια γόνιμη και ειρηνική φύση, όπου κάθε στιγμή μπορούσε να εμφανισθεί ο θεός Πάνας με τον αυλό και τις νύμφες.
Από αυτόν τον ειδυλλιακό-στη φαντασία των βουκολικών ποιητών με πρώτο χρονικά τον Θεόκριτο(310-250 π.Χ.)-κόσμο της «ευδαίμονος» Αρκαδίας δανείσθηκε αργότερα(τον 18ο αιώνα κυρίως, αλλά και μέχρι σήμερα) η μοντέρνα φιλοσοφία πολλά στοιχεία, για να αντιπαρατεθεί στον αστικό και βιομηχανικό καταναγκασμό των ανθρώπων. Συνέθεσε το λεγόμενο Αρκαδικό κεκτημένο που προσδιορίζεται από το ανθρωπιστικό ιδεώδες: την ευδαιμονία ως ανθρωπιστικό αγαθό, την αρμονία ως στοιχείο συνύπαρξης, τη χαρούμενη χωρίς βαρβαρότητα και αυθαιρεσία απλοϊκή ζωή, ως εναλλακτική προς τον κυρίαρχο κάθε φορά τρόπο ζωής.
Αλλά στην «χρυσή εποχή» της ελληνικής αρχαιότητας, και όχι βέβαια στη φαντασία των ποιητών, έχουμε και την κλασσική περίοδο της Αθηναϊκής Δημοκρατίας, που κατά πολλούς αποτέλεσε –με όλα τα αρνητικά του-μια προσπάθεια υλοποίησης ενός καλύτερου κόσμου, εναλλακτικού προς τον ολιγαρχικό –σύγχρονό της-κόσμο. Το δημοκρατικό της ιδεώδες στην πολιτική, επέδρασε εξίσου σημαντικά στον δυτικό διαφωτισμό και τη νεωτεριστική εποχή, άλλο που με την εφαρμογή του μας προέκυψε η κοινοβουλευτική δημοκρατία στα πλαίσια του δυτικού αστικού κράτους. Σήμερα μάλιστα, στη μετανεωτεριστική εποχή, επιδρά εκ νέου στη σκέψη και τις προτάσεις που γίνονται για κοινωνίες με αμεσοδημοκρατικές πολιτικές δομές. Αλλά για τη Αθηναϊκή δημοκρατία έχουν γραφεί τόσα πολλά και δεν θα επιμείνουμε άλλο σε αυτό το άρθρο.
Επίσης, παρά την έλλειψη πολλών πηγών, ένας αληθινός εναλλακτικός κόσμος μπορεί να θεωρηθεί το «βουδιστικό βασίλειο του βασιλιά Ashoka», τον 3ο π.Χ. αιώνα στην ανατολή, συγκεκριμένα στην Ινδία. Με μια εσωτερική ψυχική διαφοροποίηση, ο πρώην σκληρός βασιλιάς Ashoka, επιλέγει σαν πολιτική του «το δρόμο προς την Καλοσύνη και τη μη βία», αποκηρύσσει τον πόλεμο, διανέμει δίκαια τη γη και διαδίδει πλατιά τον βουδισμό σαν τρόπο σκέψης και συμπεριφοράς με βάση την ανοχή. Κάνει νόμους για τα δικαιώματα των γυναικών και των ανδρών, εισάγει τη διαμόρφωση γνώμης από την κοινωνία μέσα από τον δημόσιο διάλογο. Στην ουσία εισάγει μια πρώιμη μορφή κοσμικής δημοκρατίας στην αρχαία Ινδία.
Στη συνέχεια έχουμε την πρόταση του πρωτοχριστιανισμού-προτού γίνει η κυρίαρχη θρησκεία μετά 3 αιώνες-σαν εναλλακτική στον τότε κυρίαρχο ρωμαϊκό κόσμο. Περιμένοντας το τέλος του παλιού κόσμου οι πρωτοχριστιανοί ζούσαν βασικά σε κοινότητες, μεταξύ συναθροίσεων-εκκλησίασμα των πιστών, στα πρότυπα της εκκλησίας των πολτών της αρχαίας Αθήνας-για προσευχή και λήψη κοινών λιτών γευμάτων, έχοντας σα βάση τα συλλογικά αγαθά, τη λιτότητα, τη μη κτητικότητα και ιδιοκτησία των «επίγειων», τη βιωματική αλληλοβοήθεια-αλληλοστήριξη-αγάπη αλλήλων.
Σε αυτές τις πρωτοχριστιανικές παραδόσεις της μη κτητικότητας, στηρίχθηκαν αργότερα, στον μεσαίωνα μετά τον 13ο αιώνα το κίνημα των Bettelorden(της νηστείας, της παραίτησης από τα εγκόσμια, της ταπεινότητας και της προσευχής), όπως των δομινικανών μοναχών, οι οποίοι στρεφόμενοι ενάντια στον πλούτο και την εξουσία της παπικής εκκλησίας, επέδρασαν στην μερική αλλαγή των αξιών του κόσμου του μεσαίωνα. Το ίδιο και οι γυναικείες ή ανδρικές μοναχικές κοινοβιακές κοινότητες, που από τον 14ο αιώνα και μετά ζούσαν στα πρότυπα των βιβλικών αποστόλων σαν «λαϊκοί» και «ταπεινοί», κάνοντας χειρωνακτικές εργασίες και εκπαιδεύοντας τον εαυτό εσωτερικά με αυτομόρφωση.
Τον ίδιο καιρό , με τα πρώτα στοιχεία του πρώιμου καπιταλισμού στις πόλεις του μεσαίωνα, εμφανίζονται μερικά πρώιμα συγγραφικά νεωτερικά έργα, στα οποία περιγράφονταν ένας καλύτερος, δικαιότερος και εξυπνότερος τρόπος ζωής, που τοποθετούνταν όμως σε ένα χρονικά και χωρικά απώτερο μέλλον. Τα αντιπροσωπευτικότερα ήταν: του Τόμας Μουρ η «Ουτοπία»(1516), του Καμπανέλα η «Χώρα του Ήλιου»(1623) και του Φράνσις Μπαίηκον η «Νέα Ατλαντίδα»(1627).
Ο Μουρ, ένας Άγγλος ουμανιστής, περιγράφει στο μυθιστόρημά του τη χώρα της Ουτοπίας, μια πολιτεία με δημοκρατικούς θεσμούς, όπου υπάρχει μόνο συλλογική ιδιοκτησία χωρίς κυκλοφορία χρήματος.
Ο δομινικανός μοναχός Καμπανέλα οραματίζεται ένα κράτος χωρίς ατομική ιδιοκτησία, με λιγοστή αναγκαία εργασία και πολύ χρόνο για μόρφωση σε κοινότητες γυναικών και παιδιών.
Ο Άγγλος φιλόσοφος Φ. Μπαίηκον αναβιώνει μια νέα Ατλαντίδα-σε αντιδιαστολή με τη χαμένη πολιτεία του νησιού του Πλάτωνα, που διαλύθηκε από την ηθική παρακμή-σαν τον τόπο όπου κυριαρχεί η επιστημονική λογική.
Από όλους αυτούς τους σχεδιασμούς επί χάρτου, έπρεπε να αναπτυχθούν αληθινές πραγματικότητες. Στον πολιτικό και φιλοσοφικό υπόβαθρο του Μοντεσκιέ και του Βολταίρου στηρίζονται νεωτεριστικοί πολιτικοί σχεδιασμοί. Έχουμε την αμερικάνικη επανάσταση(1776), σαν αγώνας ανεξαρτησίας από τις ευρωπαϊκές μοναρχίες, που κατέληξε στην αντιπροσωπευτική δημοκρατία, ενώ στη συνέχεια η γαλλική επανάσταση(1789), στηριζόμενη στο κίνημα του διαφωτισμού, έδωσε τέλος στο αριστοκρατικό καθεστώς στην Ευρώπη και έβαλε τις βάσεις για ένα νέο «κοινωνικό συμβόλαιο». Της συναίνεσης των κοινωνικών στρωμάτων με τη μορφή συντάγματος στο πεδίο της πολιτικής, ενώ στο πεδίο του πολιτισμού προτάθηκε ένα αξιακό σύστημα στηριγμένο στην αναγκαιότητα της φύσης, της παιδείας και της τέχνης, στα πλαίσια του εθνικού αστικού κράτους.
Ο άγγλος επιχειρηματίας Ρόμπερτ Όουεν-ο οποίος σε αντίθεση με την απανθρωπιά που επικρατούσε στα εργοστάσια της εποχής του, εισήγαγε στην επιχείρησή του ανθρωπιστικές συνθήκες εργασίας το 1800- διαμορφώνει την ιδέα ότι ο κοινωνικός πλούτος μπορεί να αυξηθεί και να διατηρηθεί καλύτερα στα πλαίσια της συνεταιριστικής-συλλογικής εργασίας και της κοινοτικής ζωής. Ο πρώιμος σοσιαλιστής υλοποιεί την ιδέα του συνεταιρισμού δημιουργώντας την αποικία «Νέα Αρμονία». Την ίδια επίδραση είχε εξάλλου και ο πρώιμος σοσιαλιστής και ευρωπαϊστής Ανρύ ντε Σαιν-Σιμόν. Είχε την άποψη ότι η ταξική κοινωνία μπορούσε να ξεπερασθεί, όταν όλοι οι εργαζόμενοι πάρουν μέρος σε εργασίες και καθήκοντα που απορρέουν από την κοινή επιδίωξη της «κοινής ευημερίας» και όχι από την επιδίωξη κέρδους της ιδιωτικής πρωτοβουλίας. Και αυτό έπρεπε να γίνει άμεσα και όχι αργότερα. Ακόμα και οι πρώτες –κατά το τέλος του 18ου αιώνα-δημιουργηθείσες «τράπεζες αποταμίευσης» στις πόλεις, ήταν επηρεασμένες από τις ιδέες των πρώιμων σοσιαλιστών. Έπρεπε να βοηθήσουν μέσα στον καπιταλισμό τα λαϊκά στρώματα με δάνεια για να μπορούν να επιβιώνουν σιγουρεύοντας τα μέσα παραγωγής και τη γη που είχαν στα χέρια τους. Η ιδέα των «μικροδανείων», όπως εμφανίζεται σήμερα στις «ηθικές τράπεζες» (όπως π.χ. του Μουχαμάτ Γιούνους στο Μπαγκλαντές), έχει την καταγωγή από τις πρώτες αυτές τράπεζες, που δεν στήριζαν, αλλά αντιστέκονταν στον καπιταλισμό της απληστίας.
Το «κομμουνιστικό μανιφέστο» των Μαρξ-Έγκελς στον ώριμο καπιταλισμό και το «τι να κάνουμε» του Λένιν στην περίοδο του ιμπεριαλισμού, υπήρξαν εκείνες οι προτάσεις που στην αρχή του 20ου αιώνα οδήγησαν τις μαζικές πια κοινωνίες να επιδιώξουν εναλλακτικούς προς τον καπιταλισμό κόσμους, και σε μακροοικονομικό και σε μικροοικονομικό επίπεδο.
Η ρωσική επανάσταση του 1917, που αντικατέστησε την αγροτογραφειοκρατική κοινωνία των τσάρων με τον «υπαρκτό σοσιαλισμό» κατά κάποιους-ή με τον «κρατικό καπιταλισμό» κατά την άποψη κάποιων άλλων(*)-ήταν η μια μακροοικονομική εκδοχή. Η δεύτερη ήταν η οδός των μεταρρυθμίσεων του καπιταλισμού που ακολουθήθηκε από τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα στην Ευρώπη.
Σε μικροοικονομικό επίπεδο υπήρξε π.χ. η συνεταιριστική αποικία οπωροφόρων Eden , που δημιουργήθηκε το 1893 από το κίνημα του «τρόπου ζωής» κοντά στο Βερολίνο(Oranienburg) και τα επόμενα χρόνια εξελίχθηκε στην πιο επιτυχημένη εφαρμογή του «άλλου τρόπου ζωής και εργασίας». Συλλογική καλλιέργεια, συνεργατική μεταποίηση προϊόντων, συλλογική χαρούμενη ζωή και διασκέδαση κοντά στη φύση, χορτοφαγική διατροφή χωρίς «κακές συνήθειες»(αλκοόλ, νικοτίνη κ.λπ.). Για το ποια μορφή και εξέλιξη έχει πάρει η τότε αποικία μετά 100 και πλέον χρόνια, δείτε το: http://www.eden.de/eden/ueberuns/index.php.
Το αντιπολεμικό κίνημα στη περίοδο του «ψυχρού πολέμου» και αργότερα το αντιπυρηνικό κίνημα, μαζί με το αντιαυταρχικό-ελευθεριακό , καθώς και το αναρχικό κίνημα, τμήματα των οποίων κατέληξαν σε μια σύνθεση και στη δημιουργία του οικολογικού κινήματος –κύρια μετά τη πτώση του «υπαρκτού σοσιαλισμού» και τη «παγκοσμιοποίηση» του καπιταλισμού, που είχε και σαν επακόλουθο τη δημιουργία του «αντιπαγκοσμιοποιητικού» κινήματος- πρόσθεσαν και άλλα στοιχεία στην εικόνα ενός μεταμοντέρνου «άλλου κόσμου». Βασικά την οικολογική οπτική του.
Από όλα τα προηγούμενα αυτό που έχουμε κληρονομήσει τουλάχιστον σε οικονομικό επίπεδο μέχρι σήμερα είναι η "κοινωνική οικονομία". Σύμφωνα με έκθεση του Διεθνούς Γραφείου Εργασίας (ILO): η συναιτεριστική-κοινωνική οικονομία σήμερα είναι η 10η οικονομία στον κόσμο.
Για τα μεταμοντέρνα στοιχεία που συνθέτουν σήμερα την αέναη πρόταση του «άλλου-εναλλακτικού κόσμου» έχουμε γράψει και γράφουμε συνέχεια σε αυτό το μπλοκ(βλέπε π.χ. το κείμενο "μια άλλη αφήγηση": http://topikopoiisi.blogspot.com/2011/09/blog-post_29.html ή «ένας άλλος κόσμος είναι εδώ»: http://topikopoiisi.blogspot.com/2010/09/blog-post_13.html).
Υπάρχει λοιπόν ένα μεγάλο υπόβαθρο πνευματικών ιδεών και πολλά αποτυχημένα παραδείγματα υλοποίησης μερικών από αυτών. Αλλά γιατί τόση μεγάλη πολιτική φαντασία στις προτάσεις για τη δημιουργία της «ευτοπίας», και τόση μικρή επιτυχία στην υλοποίησή της;
Υπάρχει ένα μεγάλο ερώτημα. Είναι ο άνθρωπος όχι και τόσο λογικό ον; Δεν είναι τόσο έξυπνος; Κυριαρχείται περισσότερο από τον ανορθολογισμό και το «εγωιστικό γονίδιο»;
Η απάντηση πρέπει να δοθεί στα επόμενα 20 με 40 χρόνια. Δεν έχουμε παραπάνω χρόνο, για να συνεχίζουμε να οραματιζόμαστε τον «παράδεισο». Μετά θα έχουμε πάει οριστικά στην «κόλαση». Στην κόλαση μιας «τεχνοφασιστικής» παγκόσμιας διακυβέρνησης, στην οποία μας οδηγεί ο παγκοσμιοποιημένος καπιταλισμός.

(*)Κρατικός καπιταλισμός θεωρείται και από πολλούς-και σωστά- η σημερινή Κίνα, που φυσικά δεν είναι ένας εναλλακτικός προς τον καπιταλισμό κόσμος, αφού αναδεικνύεται ένας από τους σημαντικότερους στυλοβάτες του. Με τη σημερινή πορεία της η Κίνα θα διεκδικήσει το ρόλο του "τελικού" θύτη των πόρων του πλανήτη-μαζί με τον ανθρώπινο πόρο- και θα διεκδικήσει τον πρωταγωνιστικό στη ρύπανση και στην αλλαγή του κλιματος καθώς και στην "φτωχοποίηση" της βιόσφαιρας.

Μια απάντηση στο: «ουτοπικοί ρομαντισμοί» του Περικλή Σφυρίδη

Πρώτα - πρώτα δεν αγνοώ καθόλου ότι τα σύγχρονα κράτη είναι «πολύπλοκα, γραφειοκρατικά και εν πολλοίς καταπιεστικά συστήματα» και ότι  τα κράτη πάντα ήταν «άσπλαχνα» και πριν ακόμα από τη δημιουργία των «εθνικών κρατών». Για αυτό και πάντα υπήρχαν εναλλακτικές προτάσεις για άλλες μορφές κοινωνικής και πολιτικής οργάνωσης(πάνω στο θέμα δείτε αντίστοιχο κείμενό μου : Η προϊστορία των «άλλων -εναλλακτικών κόσμων» στο http://topikopoiisi.blogspot.de/2011/11/blog-post_22.html)

 Για αυτό σήμερα είναι αναγκαίο, περισσότερο από ποτέ, να υπερβούμε αυτά τα συστήματα στρεφόμενοι σε αμεσοδημοκρατικές, αταξικές, οικολογικές κοινωνίες της ισοκατανομής πόρων και εξουσιών. Την υπέρβαση αυτή θα μπορέσει να την κάνει ένα κοινωνικό κίνημα νέων ανθρώπων-ενός νέου ανθρωπολογικού τύπου- που στοιχεία του υπάρχουν ήδη(δείτε το κείμενό μου "παγκοσμιοποίηση, οικουμενικότητα, αποανάπτυξη, τοπικοποίηση" στο: http://www.topikopoiisi.com/2/post/2012/09/21.html). Δεν θα την κάνει ο κυρίαρχος σημερινός ανθρωπολογικός τύπος του «μαζικού κατακερματισμένου συνειδησιακά ατόμου», καταναλωτή βιοτικών, χρηστικών και ιδεοπολιτικών  αξιών. Του ανασφαλή και κατεχόμενου από τον φόβο της απώλειας και του θανάτου άνθρωπο,  που η μόνη του μέριμνα είναι πως θα εξασφαλίσει "τα φάρμακα" με τα οποία τον έπεισαν οι φαρμακοβιομηχανίες και οι γιατροί ότι είναι απαραίτητα για την επιβίωσή του. Θα την κάνει το πολύπλευρα αναπτυγμένο «πρόσωπο». Το φιλοσοφημένο, προσγειωμένο πρόσωπο, που αναγνωρίζει και αποδέχεται ότι δεν γεννήθηκε σε αυτόν τον κόσμο μόνο για να καταναλώνει, αλλά για να ζήσει βιώνοντας τον πεπερασμένο χρόνο του όσο γίνεται πιο ποιοτικά, βελτιώνοντας τον εαυτό και τους άλλους γύρω του.

Όσα προτείνουμε δεν είναι προσωπικές επιλογές ενός πρώην εκπαιδευτικού που «αποφάσισε να γίνει οικογεωργός και μάλιστα επιτυχημένα δημιουργικός», αλλά ενός μικρού προς το παρόν κινήματος για έναν άλλο κόσμο. Για έναν άλλο κόσμο που στοιχεία του είναι ήδη εδώ:  «Ενας άλλος κόσμος είναι εδώ, υπαρκτός και με αυτοπεποίθηση. Ένας κόσμος που δημιουργεί, που γεύεται, που μοιράζεται και γιορτάζει. Φέτος έρχεται στην Αθήνα με σκοπό να συναντηθούν οι ατομικές και συλλογικές πρωτοβουλίες της οικολογικής γεωργίας, της διατήρησης των ντόπιων ποικιλιών, της άρνησης των μεταλλαγμένων κ.λ.π., με τα εγχειρήματα της αλληλέγγυας οικονομίας, των εναλλακτικών τρόπων κατανάλωσης και ανταλλαγής υπηρεσιών και προϊόντων. Πρόθεση των συμμετεχόντων είναι να αναδείξουν έναν τρόπο ζωής που βασίζεται στις αξίες της αυτάρκειας, της αλληλεγγύης, του μοιράσματος, του σεβασμού προς την φύση και του κοινοτισμού» (δείτε το αντίστοιχο κείμενο στο http://topikopoiisi.blogspot.de/2010/09/blog-post_13.html)

Η κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία θα είναι η οικονομία της περιόδου μετάβασης προς αυτόν τον νέο κόσμο. Μια οικονομική δραστηριότητα στα πλαίσια της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας σήμερα-με τη μορφή επιχείρησης κοινωνικής βάσης ή συνεταιριστικής ή συνεργατικής(κολεκτίβας) και έχοντας απορρίψει την «μεγιστοποίηση» του κέρδους σαν μέτρο της επιτυχίας της οικονομικής δραστηριότητας- είναι επιτυχημένη, όταν συμβάλει κατά το «μέγιστο» δυνατό στην συλλογική-κοινωνική ευημερία(και όχι μόνο στην ευημερία των μελών της, όπως συμβαίνει με την καπιταλιστική επιχείρηση, που σε ορισμένες περιπτώσεις μάλιστα μπορεί η οικονομική της επιτυχία να στηρίζεται στη μείωση ακριβώς της ευημερίας και της ποιότητας ζωής της υπόλοιπης κοινωνίας). Η επιτυχία της αποδείχνει ότι στην ουσία ισχύει το αντίστροφο από ότι ισχυρίζεται ο καπιταλισμός: δεν είναι η ατομική ευημερία εκείνη που συνεπάγεται αυτόματα και την συλλογική ευημερία, αλλά η συλλογική είναι αυτή που συνεπάγεται και την ατομική ευημερία. «Όποιος φροντίζει για όλους, φροντίζει και για τον εαυτό του». Στη κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία δεν θα υπάρχει χρηματοπιστωτικός τομέας με τη μορφή του σημερινού καπιταλιστικού «καζίνου». Οι πιθανοί μικροί τόκοι που μπορούν να απαιτούν οι πιστωτικοί αυτοί οργανισμοί της θα δικαιολογούνται μόνο στη βάση των λειτουργικών δαπανών τους και όχι στη βάση διανομής κερδών στα μέλη(και αυτοί οι οργανισμοί-συλλογικότητες θα διανέμουν εισόδημα μόνο στους εργαζόμενούς τους, πέρα από την εξασφάλιση των λειτουργικών εξόδων τους). Σε τέτοιους πιστωτικούς συνεταιρισμούς-που βέβαια θα λειτουργούν με δημοκρατική διαφάνεια για να διεκδικούν την ένταξή τους στην οικονομία της μετάβασης- μπορούν να καταθέτουν για παράδειγμα τα για το επόμενο χρονικό διάστημα αχρείαστα πλεονάσματά τους, τα υπόλοιπα οικονομικά εγχειρήματα της εν λόγω οικονομίας. Έτσι το χρήμα θα ξαναγίνει μέσο για την λειτουργία της κοινοτικής οικονομίας και όχι μέσο πλουτισμού των ατόμων προκατόχων του. 
(βλέπε το αντίστοιχο κείμενο στο: http://www.topikopoiisi.com/2/category/54f3db88ff/1.html

Καθώς και στο http://topikopoiisi.blogspot.de/2012/01/blog-post_6708.html).

Τα εγχειρήματα της μορφής «συνεταιρισμών και συνεργατικών ομάδων», που ο κ. Σφυρίδης απαξιεί, λόγω του ότι έχει την εμπειρία των παραδοσιακών συνεταιρισμών-όπου ένα διοικητικό συμβούλιο που εκλεγόταν στη βάση κομματικών ψηφοδελτίων και έκανε ότι ήθελε και οι απολογισμοί του ψηφίζονταν από τους λίγους κομματικούς εγκάθετους σε μη έχοντας απαρτία γενικές συνελεύσεις-δεν έχουν την ίδια οργανωτική δομή με αυτούς. Στηρίζονται στη συλλογική ιδιοκτησία και χρήση των μέσων παραγωγής, στην δημιουργική και ισότιμη εργασία με σύγκλιση χειρωνακτικής-πνευματικής και με συνεργατικές σχέσεις των εργαζομένων στις μονάδες τους, στην αυτοδιαχείριση και τη δημοκρατική συν-απόφαση των χώρων εργασίας, στην αλληλεγγύη προς τις «επηρεαζόμενες» από την οικονομική δραστηριότητα κοινωνικές ομάδες και άλλα είδη ζωής. Αποβλέπουν στην «καλή υγιεινή ζωή» υπηρετώντας την συλλογική και ατομική κοινωνική ευημερία, καθώς και στην οικολογική βιωσιμότητα και τις μικρές αποστάσεις, στηριζόμενοι περισσότερο στους τοπικούς φυσικούς πόρους(«οικονομία της εγγύτητας»). Έχουν και παιδαγωγική δραστηριότητα διαμορφώνοντας τον νέο ανθρωπολογικό τύπο.

Δεν είναι δε εγχειρήματα «αναχωρητικά», όπως ισχυρίζεται ο κ. Σφυρίδης( «κοινόβια μοναστήρια»), λαμβάνουν χώρα ήδη σαν δομές του υπάρχοντος και στα πλαίσια του καπιταλισμού τρίτου τομέα της οικονομίας-πέρα από τον κρατικό και ιδιωτικό τομέα- που σήμερα είναι ήδη η 10η οικονομία στον κόσμο, με 800.000.000 μέλη. Έχουν βέβαια ταυτόχρονα και τα χαρακτηριστικά της συνύπαρξης με τον καπιταλισμό και τα χαρακτηριστικά της υπέρβασής του. Μένει βέβαια το κοινωνικό κίνημα της μετάβασης να επιδιώξει να επικρατήσουν τα χαρακτηριστικά της υπέρβασης.

Το ίδιο θα πρέπει να επιδιώξει και για την Επιστήμη-τεχνολογία: από την έρευνα σύμφωνα με τις επιταγές της αγοράς και των επιχειρήσεων στην ανεξάρτητη έρευνα που δίνει απαντήσεις για την ικανοποίηση των κοινωνικών υλικών και πνευματικών αναγκών. Από το πατεντάρισμα και την πνευματική ιδιοκτησία στην ελεύθερη διάδοση και χρήση των επιστημονικών ανακαλύψεων και των τεχνολογικών καινοτομιών. Από την κατακερματισμένη σε τομείς επιστήμη της κυριαρχίας επί της φύσης και της ζωής, στην ολιστική επιστήμη που διδάσκεται από την ισορροπία των οικοσυστημάτων και της βιοποικιλότητας. Από την μιλιταριστική τεχνολογία του κοινωνικού ελέγχου, της πολεμικής επιβολής και της μόλυνσης του περιβάλλοντος, σε τεχνολογίες ήπιες, απελευθερωτικές και αποκατάστασης των μέχρι τώρα καταστροφών κ.λπ.

Όσον αφορά στην υγεία, που απασχολεί ιδιαίτερα τον κ. Σφυρίδη: από ένα ιατροφαρμακευτικό σύστημα που αντιμετωπίζει κύρια τα συμπτώματα των ασθενών με φαρμακευτική και νοσοκομειακή αγωγή και ταυτίζει την  έννοια της υγείας με την ιατρική περίθαλψη που ευνοεί την φαρμακοβιομηχανία, σε  μια κοινωνικοποιημένη φροντίδα υγείας. Το γενικό επίπεδο υγείας συνδέεται άμεσα με την οικονομική ζωή και τις συνθήκες εργασίας, τις ανισότητες και τη μόλυνση του περιβάλλοντος . Έτσι η δράση σε αυτούς τους τομείς θα έχει να κάνει και με την πρόληψη της υγείας. Ταυτόχρονα η ενημέρωση και η πληροφόρηση για τις αιτίες των ασθενειών θα συμβάλει πολλή στην πρόληψη και την αυτο -ίαση. Η αναγκαία περίθαλψη για τον πληθυσμό στη συνέχεια θα πρέπει να οργανωθεί στη βάση της κοινωνικής - οικονομικής δικαιοσύνης και της αλληλεγγύης,  με αυτοδιαχείριση από το ιατρονοσηλευτικό προσωπικό στους χώρους περίθαλψης και παροχής συμβουλών (τα «κοινωνικά ιατρεία» που δημιουργήθηκαν π.χ. στην Ελλάδα τελευταία δίνουν μια εικόνα. Για την γενικότερη οργάνωσή της μπορούν να εκλέγονται π.χ. συμβούλια υγείας για κάθε περιοχή).

Ποιό ουτοπικό είναι να δέχεται κανείς ότι μπορεί ο σημερινός καπιταλιστικός τρόπος ανάπτυξης να συνεχίζεται και στο μέλλον χωρίς να καταστρέψει τις ίδιες τις συνθήκες επιβίωσης των μελούμενων γενιών, από το να θεωρεί ότι η άμεση δημοκρατία η στηριζόμενη στην κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία, στα συλλογικά αγαθά κ.λπ. είναι ρομαντισμοί. Οι έλλογοι άνθρωποι είναι πιθανότερο να επιλέξουν την ευτοπία της ποιότητας στη ζωή τους και να αγωνισθούν για αυτή, από ότι να γίνουν θύματα της κακοτοπίας ενός τεχνοφασιστικού καθεστώτος της  οικονομικοπολιτικής ελίτ. Δεν μας περιμένει κανένας επουράνιος παράδεισος. Αυτός είναι μάλλον εκατομμύρια έτη φωτός μακριά μας. Μπορούμε όμως να πετύχουμε την ευζωία-προσοχή όχι την «ευημερία» μέσω της κατανάλωσης που επιδιώκεται σήμερα- στα πλαίσια αυτού του πλανήτη, που διαθέτει δυστυχώς πεπερασμένους πόρους και θέτει όρια.

Όσον αφορά στα χρέη και τη κρίση που βιώνουμε σήμερα σε όλο τον κόσμο-σαν ελληνική κοινωνία σε υπέρτατο βαθμό- δεν οφείλεται σε κάποιον παγκόσμιο «οικονομικό πόλεμο» και  έχουμε βρεθεί στα διασταυρούμενα πυρά του. Οφείλεται κατά κύριο λόγο σε μια παγίδα που έχει στήσει ο καπιταλισμός στον εαυτό του. Ποια είναι αυτή;

Μέχρι το 2007-08, πριν τη χρηματοπιστωτική κρίση, ο καπιταλισμός ιδίως στον «αναπτυγμένο βιομηχανικό» κόσμο στηριζόταν στην χρόνο με το χρόνο αύξηση της ζήτησης και του καταναλωτισμού. Η αύξηση δε αυτή τα τελευταία 20 χρόνια στηριζόταν με τη σειρά της στην αύξηση των χρεών από τα νοικοκυριά, τις τράπεζες και τις κυβερνήσεις.
Οι άνθρωποι όμως δεν ήταν ευχαριστημένοι, τρέχανε πίσω από καινούργιο αυτοκίνητο, καινούργια τηλεόραση ή πλυντήριο, καινούργιο κινητό ή συνολάκι, αλλά μεγαλύτερη ικανοποίηση δεν αισθάνονταν.
Για παράδειγμα ο μέσος γερμανός του σήμερα-που υποτίθεται έχει τη μεγαλύτερη αγοραστική δύναμη στην Ευρώπη και γι αυτό όχι τυχαίο το παράδειγμα-κατέχει τηλεόραση, βιβλία, έπιπλά, κάμερα, ηλεκ. κουζίνα, πλυντήριο, κινητό, αυτοκίνητο, κομπιούτερ κ.λπ., συνολικά γύρω στα 10.000 αντικείμενα(σύμφωνα με την εφημερίδα Die Zeit). Για να συνεχίζει να λειτουργεί ο καπιταλισμός στη Γερμανία, θα πρέπει οι επιχειρήσεις να συνεχίζουν να παράγουν τα παραπάνω αντικείμενα και οι άνθρωποι να συνεχίζουν να τα αγοράζουν.
Αλλά αν οι άνθρωποι στον αναπτυγμένο κόσμο έχουν ήδη αγοράσει από μια φορά αυτά τα αντικείμενα-που υποτίθεται του αυξάνουν την «ευημερία»-το πολύ να χρειασθεί στη συνέχεια να αντικαταστήσουν μερικά από αυτά, πετώντας τα παλιά στα σκουπίδια. Τότε πρέπει ο καπιταλισμός να βρει αλλού τους αγοραστές των προϊόντων του, παράδειγμα στην ανατολική Ευρώπη, την Ασία, τη Ν. Αμερική ή την Αφρική. Έτσι λειτουργούσε πάντα. Ανακαλύπτοντας νέες αγορές. Απλωνόταν όλο και μακρύτερα και στο τέλος παγκοσμιοποιήθηκε.
Εντάσσοντας κάθε φορά και μια καινούργια περιοχή στις αγορές του, κανονικά θα έπρεπε να λειτουργεί καλά η μηχανή του. Αυτό όμως δεν συμβαίνει πια εδώ και λίγο καιρό και φαίνεται ότι η καπιταλιστική μηχανή «ρετάρει». Σε όλες τις εκδοχές του καπιταλισμού, είτε δούμε το βορειοαμερικάνικο νεοφιλελεύθερο μοντέλο του, είτε το γαλλικό μοντέλο(σε μεγάλο βαθμό κρατικοκεντρικό), είτε το ιαπωνικό που στηρίζεται πολύ στη κοινωνική συναίνεση, αν αφαιρέσουμε από τον πλούτο τους τα χρέη, τότε δεν μένει και πολύ σαν υπόλοιπο από τη μέχρι τώρα «ανάπτυξή» του. Ότι αυξήθηκε μέσω της αύξησης της κατανάλωσης ήταν μόνο το άγχος, το στρες, η κατάθλιψη, ο εθισμός στα φάρμακα-ψυχοφάρμακα και ο αριθμός των ψυχικά άρρωστων.

Η αιτία της κρίσης μπορεί να περιγραφεί καλύτερα ως εξής: αντί  να γίνει δίκαιη κατανομή του παραγόμενου πλούτου, να εξασφαλισθεί δίκαιη αμοιβή για την εργασία –κατανεμημένη δίκαια σε όλους- να καλλιεργηθεί η έννοια της ευτυχίας μέσα από την ικανοποίηση των βιοτικών και πνευματικών αναγκών, προωθήθηκε κάτι άλλο. Μέσα από τη μετατροπή του χρήματος από μέσο ανταλλαγών σε εμπόρευμα που πουλιόταν, προωθήθηκε η συγκέντρωση του πλούτου σε όλο και λιγότερα χέρια μιας οικονομικο-πολιτικής ελίτ (μόνο σε χρήμα μπορούσε να γίνει τέτοια συγκέντρωση πλούτου).
Ανέλαβε λοιπόν σαν οδηγός και «θερμαστής» της μηχανής του καπιταλισμού το χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο. Από τότε η μηχανή δε τροφοδοτείται μόνο από την κατανάλωση στην πραγματική οικονομία, αλλά και από τη μεγέθυνση του όγκου του χρήματος που κυκλοφορεί, στηριζόμενη στο γεγονός του ότι «το χρήμα γεννά από μόνο του χρήμα»(ένα χαρακτηριστικό που έχει μόνο το χρήμα από όλα τα εμπορεύματα). Ξαφνικά όμως διαπιστώθηκε ότι όλα αυτά τα απαραίτητα για όλη την ανθρωπότητα πάρα πολλά αντικείμενα και μηχανές δεν μπορούν στην ουσία να παραχθούν, όχι γιατί δεν υπάρχουν τα απαραίτητα χρήματα, αλλά δεν υπάρχουν τα απαραίτητα υλικά και η αντίστοιχη ενέργεια γι αυτό. Ο πλανήτης διαθέτει περιορισμένους πόρους και δε μπορεί να υπακούσει στις επιταγές του καπιταλισμού. Επίσης δεν χωράει τα σκουπίδια και τα απόβλητα που παράγονται ταυτόχρονα με τα αντικείμενα. Κάποια μάλιστα απόβλητα-τα αέρια του θερμοκηπίου-φροντίζουν ώστε να ανεβαίνει η θερμοκρασία στον πλανήτη και να αποσταθεροποιείται το κλίμα, πράγμα που έχει σαν αποτέλεσμα να μπαίνουν σε κίνδυνο όχι μόνο η ζωή της ανθρωπότητας, αλλά και πολλές οικονομικές δραστηριότητες.

Αν συνεχίσει έτσι ο «τουρμποκαπιταλισμός» το μόνο που θα καταφέρει είναι να οδηγήσει σε χρεοκοπία την «Α.Ε. ΓΗ».

Τα κεφάλαια που δανείσθηκαν με επιτόκια που στηρίχθηκαν στην προσδοκία ότι η παγκόσμια ανάπτυξη θα συνεχίζεται χρόνο με το χρόνο, δεν αποδίδουν πλέον τα αναμενόμενα κέρδη στους δανειζόμενους επιχειρηματίες και κράτη, ώστε να επιστρέφονται απρόσκοπτα οι τόκοι στους δανειστές. Το σύμπτωμα είναι λοιπόν η «κρίση χρεών» και έχει ξεκινήσει βέβαια από τα «αδύνατα ρουλεμάν» της μηχανής του καπιταλισμού, όπως π.χ. η Ελλάδα του σήμερα. Στην ουσία έχουμε όμως συστημική κρίση(βλέπε και το λεπτομερέστερο κείμενο στο http://topikopoiisi.blogspot.de/2011/11/blog-post_7213.html)

Ο καπιταλισμός λοιπόν αντιμετωπίζοντας αυτή την πραγματικότητα από την οποία δε μπορεί να ξεφύγει, από τη μία εξασφαλίζει για την ελίτ όλο και μεγαλύτερη κομμάτι της υπάρχουσας πεπερασμένης πια πίτας, καταναλώνοντας τους εναπομείναντες πόρους και από την άλλη-για να συνεχίζει να καλλιεργεί τη ψευδαίσθηση της αύξησης της πίτας-την «φουσκώνει», αφού δε μπορεί να την μεγαλώνει. Αλλά όσο μεγαλώνουν οι φούσκες τόσο πιο εύκολα «σπάνε» και έτσι δε μπορεί πια να εξασφαλίζει εύκολα τη συναίνεση των μεσαίων τάξεων. Αυτές δε μπορούν να αποδεχθούν τη «φτωχοποίησή» τους. Η ευρωπαϊκή και κύρια η νοτιοευρωπαϊκή και ελλαδική μεσαία τάξη δε μπορεί να συναινεί πλέον στην υπάρχουσα Ε.Ε. Αυτή κυριαρχούμενη οικονομικά και πολιτικά από το χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο, οδηγεί τη μεσαία τάξη γρηγορότερα σε συρρίκνωση και καταστροφή, παρασύροντας ακόμα χειρότερα και τα κατώτερα κοινωνικά στρώματα των ανειδίκευτων εργαζομένων και των ανέργων. Είναι φανερό ότι η μεσαία τάξη σε αυτές τις χώρες περνά σε αυτούς που αποκαλούμε «από κάτω».

Στην Ελλάδα ειδικά θα χρειασθεί μέσα από την όξυνση της σημερινής κρίσης, να αντιληφθούμε ότι είναι ψευδαίσθηση η επιθυμία μας να «ανελιχθούμε» κοινωνικά και να επιδιώξουμε την «ευημερία» μας μέσω της αύξησης του κομματιού της πίτας που μας αναλογεί. Θα χρειασθεί να αντιληφθούμε καθαρά ότι η ευζωία μας δε μπορεί να ταυτισθεί με την ατομική κατανάλωση. Να αντιληφθούμε ότι δε μπορεί να συναινούμε πλέον στον μέχρι τώρα τρόπο ανάπτυξης και διακυβέρνησης. Η εκχώρηση της αντιπροσώπευσης και η διαμεσολάβηση από τους επαγγελματίες πολιτικούς των κομμάτων, δεν είναι ο καλύτερος τρόπος διακυβέρνησης. Θα πρέπει να αναλάβουμε οι ίδιοι οι πολίτες τη διαμόρφωση των συνθηκών ζωής, προχωρώντας σε δομές αυτοοργάνωσης και αυτοδιακυβέρνησης. Τα κόμματα που ισχυρίζονται ότι εκφράζουν τους «από κάτω», αντί να επιδιώκουν να αυξάνουν τα ποσοστά τους στις εκλογές, θα ήταν καλύτερα να βοηθήσουν στο να δημιουργούνται αυτοί οι θεσμοί της αυτοοργάνωσης και αυτοδιακυβέρνησης.
Ο  καπιταλισμός πρέπει να ξεπερασθεί αν θέλουμε να μη καταρρεύσει η υλική βάση της ύπαρξης των μελλοντικών γενιών των ανθρώπινων κοινοτήτων στα πλαίσια ενός πεπερασμένου και έτοιμου να καταρρεύσει πλανητικού συστήματος. Αν θέλουμε να μην πέσουμε στη μεγάλη παγίδα που έχει στήσει στον εαυτό του. Θα χρειασθεί η κρίση των δημοσιονομικών χρεών να λυθεί υπέρ των κοινωνιών και όχι για άλλη μια φορά υπέρ των «από πάνω». Οι ιδιώτες επενδυτές-αγοραστές των κρατικών ομολόγων και οι παγκόσμιοι παίκτες, έπαιξαν και έχασαν. Πίστευαν ότι η οικονομία θα αναπτύσσεται για πάντα, προσδοκούσαν μεγάλα κέρδη, αλλά στο επιχειρηματικό καπιταλιστικό παιγνίδι είναι αποδεκτές και οι ζημίες. Γιατί αυτές θα πρέπει να κοινωνικοποιηθούν; Μήπως κοινωνικοποιούνται τα κέρδη τους; Το αντίθετο φοροδιαφεύγουν κιόλας με την ελεύθερη διακίνηση των κεφαλαίων τους. Θα απαιτηθεί συντονισμένη δράση των κινημάτων των πολιτών λοιπόν στις υπερχρεωμένες χώρες για στάση πληρωμής και, εν τέλει, εξάλειψη του χρέους.

Η υπέρβαση του καπιταλισμού στη συνέχεια θα μπορεί να στηριχθεί σε μια διαδικασία οικουμενοποίησης. Μια διαδικασία που θα στηρίζεται στην αρχή της οικουμενικότητας, στην αρχή κατά την οποία: μία είναι η πατρίδα όλων, ο πλανήτης μας.   Ο αέρας, η θάλασσα, το νερό, η γη και οι καρποί της, ο υλικός πλούτος και οι ενεργειακοί πόροι, τα δώρα γενικά της φύσης αυτού του πλανήτη, είναι δώρα και κοινή κληρονομιά για όλους τους ανθρώπους και τις άλλες μορφές ζωής που δημιούργησε αυτή η φύση. Μια διαδικασία που θα υλοποιείται από ένα κοινωνικό κίνημα, που θα θελήσει να δημιουργήσει ένα νέο πολιτισμό μέσα από την άρση των δεδομένων του υπάρχοντος: την άρση κύρια της αντιπαλότητας στο οντολογικό,  ιδεολογικό και κοινωνικό επίπεδο. Θα θελήσει να δημιουργήσει ένα νέο ανθρωπολογικό τύπο: ο καπιταλισμός πριν φανερώσει τα αδιέξοδά του κατέστρεψε τον ψυχισμό των ανθρώπων, διαμόρφωσε ένα ανθρωπολογικό τύπο μοναχικό, νευρωτικό, αγχώδη, φοβικό και φοβισμένο, ανταγωνιστικό, επιθετικό, ενεργοβόρο, καριερίστα και αμοραλιστή, κάτοικο του εγώ και όχι του εμείς, που ακόμα και σήμερα διατηρεί την ψευδαίσθηση της ατομικής διαφυγής. Υπάρχει η ανάγκη για τη δημιουργία ενός νέου ανθρωπολογικού τύπου, διότι δεν είναι δυνατό να δημιουργηθεί μια αυτόνομη δημοκρατική και οικολογική κοινωνία η οποία θα βασίζεται στο σημερινό άνθρωπο. Αυτός ο πολιτισμός και η κοινωνία θα χρειασθεί να μετατρέψει το κυρίαρχο τώρα πολιτισμικό είδος του homo economicus στο νέο είδος του homo ecosoziologicus (ας μας επιτραπεί η έκφραση). Δημιουργώντας οικονομικο-κοινωνικο-πολιτικές δομές , που θα βοηθήσουν στην απόρριψη των παραπάνω επίκτητων χαρακτηριστικών και στην απόκτηση ξανά χαρακτηριστικών όπως  π.χ. της συμμετοχικότητας –συνέργειας- αλληλεγγύης, της αγάπης, του  σεβασμού προς όλα τα είδη ζωής, της αλληλοεκτίμησης- ανεκτικότητας του διπλανού, της επιδίωξης της  ελευθερίας σκέψης και έκφρασης αλλά και έναντι των εξαναγκασμών, της επιδίωξης της οικουμενικότητας των ιδεών, της ευτυχίας μέσα από τη λιτότητα και τη συλλογική αφθονία, της ισονομίας και της αυτοεκπροσώπησης, της επιδίωξης της κυριολεκτικής άμεσης δημοκρατίας κ.λπ.

Για τέτοιες δομές και κυρίως για το κύτταρό τους, τη «διευρυμένη οικογένεια» δείτε τα κείμενα: http://www.topikopoiisi.com/2/category/7e626423e9/1.html

και  http://www.topikopoiisi.com/2/post/2012/07/4.html

Γιώργος Κολέμπας

 

1)    Αυτό που αποκαλούμε παγκοσμιοποίηση είναι η διαδικασία, με την οποία τα τελευταία 20-30 χρόνια το κεφαλαιοκρατικό σύστημα θέτει υπό την εξουσία του όλο τον πλανήτη.

2)    Όταν λέμε κεφάλαιο δεν το εννοούμε μόνο με την έννοια της σχέσης εξουσίας ή της παραγωγικής σχέσης , αλλά και της κοινωνικής σχέσης που δημιουργεί. Είναι ένα σύστημα σχέσεων, στο οποίο τα υποκείμενα-ιδιώτες ή κράτος- εξουσιάζουν όχι μόνο τους φυσικούς ή παραγωγικούς πόρους ή τα προϊόντα της παραγωγής και τη διακίνησή τους (μέσω της ιδιοκτησίας- ιδιωτικής ή κρατικής-και των αγορών), αλλά και την κοινωνική ζωή στο σύνολό της. Το κεφάλαιο εξουσιάζει δηλαδή τις συνθήκες ύπαρξης και ζωής όλων αυτών που συνδέονται μέσα από αυτές τις σχέσεις και τις υλοποιούν, παρόλο που μεγάλο μέρος αυτών-εργαζόμενοι, παραγωγοί- μπορεί να αποτελούν το ανταγωνιστικό προς αυτές στοιχείο. Παρόλο που κάποιοι θύλακες ιθαγενών λαών μπορούν να αντιστέκονται ακόμη στην πολιτιστική ομογενοποίηση και τον δυτικό τρόπο ζωής.

3)    Το κρίσιμο σημείο με τον όρο παγκοσμιοποίηση είναι ότι σε αυτή τη φάση η κίνηση του κεφαλαίου θέτει την συνολική κοινωνική ζωή, τα οικοσυστήματα και τη φύση υπό την εξουσία του. Παράγει την συνολική οικονομικοκοινωνική ζωή και την αναπαράγει ταυτόχρονα ιδεολογικοπολιτικά. Μετατρέποντας την μέχρι πρότινος παραγωγή, σε παραγωγή του συνολικού «βίου» των ανθρώπων. Σε παραγωγή «υποκειμένων» ενός συγκεκριμένου ανθρωπολογικού τύπου με διανοητικές, συναισθηματικές και ψυχολογικές αντιλήψεις για την πραγματικότητα, που στηρίζονται σε  μια κτητική, επεκτατική και χρησιμοθηρική ψυχοσύνθεση. Μπορούμε να την ονομάσουμε βιοπολιτική παραγωγή, με την έννοια ότι συνθέτει την οικονομία, την ιδεολογία και την πολιτική υπό την ηγεμονία της οικονομίας. Με την έννοια της παραγωγής αντικειμένων, υποκειμένων και των μεταξύ τους σχέσεων υπό την κυριαρχία του κέρδους. Με την έννοια της βιοτεχνολογικής παραγωγής-αναπαραγωγής και του ίδιου του είδους του ανθρώπου.

Και αυτό στα πλαίσια ενός πλανητικού φυσικού και κοινωνικού περιβάλλοντος-στα πλαίσια του «παγκόσμιου χωριού»- γιατί υπερβαίνει τα οικονομικά και πολιτικά όρια, τα οποία έθεταν στο παρελθόν τα κράτη-έθνη. Έχουμε υπέρβαση των «εθνικών αγορών» και της «εθνικής κυριαρχίας». Με την κίνησή του αυτή το κεφάλαιο γίνεται ταυτόχρονα υπερεθνικό, εθνικό και τοπικό, ενιαία και στα τρία επίπεδα, διαμορφώνοντας σταδιακά -και στα 3 επίπεδα- τις αντίστοιχες δομές της παγκόσμιας κρατικής δομής.

4)    Η κυρίαρχη ιδεολογία με την οποία κάνει αυτήν την επέκταση είναι η ιδεολογία της «αέναης ανάπτυξης»(οικονομική μεγέθυνση, άπειροι πόροι, τεχνολογική καινοτομία και αγοραία επιστήμη-«τεχνολογικός μεσιανισμός»- ευημερία με αύξηση της κατανάλωσης, ατομική κοινωνική ανέλιξη μέσω αύξησης του κομματιού της πίττας κ.λπ.).  Η βάση αυτής της ιδεολογίας σήμερα είναι η επέκταση της χρηματικής βασικά οικονομίας μέσω της πίστωσης και δανείων προς καταναλωτές, νοικοκυριά, επιχειρήσεις, κυβερνήσεις. Υπάρχει μια ψευδαίσθηση «ανάπτυξης» μέσω της διόγκωσης της χρηματοπιστωτικής φούσκας, ενώ η πραγματική οικονομία δε μπορεί να αναπτύσσεται πλέον με 2-3% ετησίως-όπως συνέβαινε μέχρι τώρα. Αιτία για αυτό είναι ο κορεσμός στην παραγωγή, η μειούμενη αγοραστική δύναμη των πολλών, αλλά κυρίως τα πλανητικά όρια σε πόρους, υλικά και ενέργεια, καθώς και τα όρια στην ενσωμάτωση των τεράστιων απόβλητων των οικονομικών δραστηριοτήτων, όπως επίσης οι κλιματικές αλλαγές και οι συνακόλουθες καταστροφές. Ταυτόχρονα υπάρχει και μια ψευδαίσθηση για γενίκευση της «δημοκρατίας», που αντικαθιστά αυταρχικά καθεστώτα, ενώ στην πραγματικότητα οδηγούμαστε σε ανατροπή της «αστικής δημοκρατίας» από την ολιγαρχία του πλούτου. Έχουμε το πέρασμα από το «εθνικό δημοκρατικό πολίτευμα», στο παγκόσμιο ολιγαρχικό τέτοιο.

5)    Οι κρίσεις-ιδίως η παρούσα χρηματοπιστωτική, που εξελίσσεται σε συνολική δομική κρίση του καπιταλισμού-απομυθοποιεί και θέτει σε αμφισβήτηση την παγκοσμιοποιημένη σήμερα κυριαρχία των κεφαλαιοκρατικών οικονομικών –κοινωνικών -πολιτικών σχέσεων από μεγάλες κοινωνικές κατηγορίες των κυριαρχούμενων. Παρόλο που ένα μέρος του πολιτικού συστήματος προτείνει «νεοκεϋνσιανές» πολιτικές και την επιστροφή στο εθνικό δημοκρατικό κοινωνικό κράτος. Παρόλο που το πιο έξυπνο μέρος του βιομηχανικού κεφαλαίου προσπαθεί να μετατραπεί σε βιοκεφάλαιο (βλέπε: http://www.topikopoiisi.com/2/post/2012/08/august-24th-2012.html) και να απαντήσει με την λεγόμενη «πράσινη ανάπτυξη», στην καταστροφή του περιβάλλοντος. Και οι δύο αυτές κινήσεις δε μπορεί να επιτευχθούν στα πλαίσια του συστήματος, μέσω των αγορών, οι οποίες είναι από τη μια παγκοσμιοποιημένες-δε μπορεί πια να ξαναμπούν σε εθνικά καλούπια-  και από την άλλη λειτουργώντας με κριτήριο τη μεγιστοποίηση του κέρδους, δεν μπορούν να προωθήσουν τη κοινωνική και οικολογική δικαιοσύνη. Δεν μπορεί να δώσει λύση ούτε το χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο, όσο και να δανείζει με χαμηλά επιτόκια, περιμένοντας την ανάκαμψη. Αυτή δε μπορεί να έρθει, αν δε μπουν όρια στην ανάπτυξη, όρια που μπαίνουν -όπως αναφέρθηκε ήδη-από τις πεπερασμένες δυνατότητες που έχει ο πλανήτης σε πόρους, υλικά, ενέργεια και απορρόφηση αποβλήτων.

6)    Θα χρειασθεί να περάσει η ανθρωπότητα στο στάδιο της από-ανάπτυξης. Δηλαδή στο στάδιο που θα κυριαρχήσει η άποψη ότι μπορούμε να ζήσουμε καλύτερα παράγοντας και καταναλώνοντας λιγότερα. Διαχωρίζοντας τις ανάγκες από τις επιθυμίες μας και υιοθετώντας μια «εθελούσια ολιγάρκεια», μπορούμε να επιβάλλουμε σταδιακά μια σμίκρυνση της οικονομίας που με σωστή διαχείριση όχι μόνο δε θα αυξήσει την ανεργία και τη φτώχεια, αλλά θα βελτιώσει την ποιότητα της ζωής μας. Η ανάπτυξη, τις τελευταίες δεκαετίες, ούτε περισσότερο ευτυχισμένους μας έκανε στις Δυτικές χώρες, ούτε τους φτωχούς του Τρίτου κόσμου βοήθησε-αντίθετα μετέτρεψε πολλούς από αυτούς σε οικονομικούς, πολιτικούς, περιβαλλοντικούς μετανάστες, αφού διέλυσε τους παραδοσιακούς τοπικούς τρόπους επιβίωσης- ενώ ήδη το κόστος των κλιματικών καταστροφών είναι δυσβάσταχτο για τις οικονομίες των κρατών. Η επιλογή λοιπόν που έχουμε να κάνουμε σήμερα είναι μεταξύ μιας ανεξέλεγκτης ύφεσης και μιας ελεγχόμενης και βιώσιμης απο-ανάπτυξης».  Να επιλέξουμε να στηριχθούμε –όσο γίνεται περισσότερο-στις τοπικές οικονομίες, στην αυτοδυναμία και αυτάρκεια των περιοχών και των χωρών, στις δίκαιες ανταλλαγές μεταξύ τους. Θα χρειασθεί να επαναπροσδιορίσουμε τις βασικές μας ανάγκες και τον τρόπο ικανοποίησή τους. Όσο γίνεται λιγότερο μέσω των αγορών και με μικρότερο κοινωνικό και οικολογικό αποτύπωμα. Επιδιώκοντας την ευημερία μέσω της «ατομικής εγκράτειας» και της «συλλογικής αφθονίας». Μέσω αυτοανάπτυξης, αυτοπραγμάτωσηςκαι αυθυπέρβασή μας σαν κοινωνικά όντα.

Η κατεύθυνση μπορεί να είναι: «από-ανάπτυξη εδώ» (όπου υπάρχει μεγάλο οικολογικό και κοινωνικό αποτύπωμα) «συντήρηση εκεί»( όπου υπάρχει βιωσιμότητα) «ανάπτυξη παραπέρα»( όπου μειώνεται το οικολογικό και κοινωνικό αποτύπωμα π.χ. μέσω της ανάπτυξης των οικο-καλλιεργειών για την παραγωγή ποιοτικών τροφίμων και την ενσωμάτωση της περίσσιας του CO2 της ατμόσφαιρας στο έδαφος ή της αναβλάστησης δασών, ανασύστασης λιμνών και βιοτόπων ή της χρήσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας) .

Οι μέχρι τώρα «από κάτω» και τα «νεόπτωχα» στρώματα των μεσαίων τάξεων, μπορούν να βλέπουν πια ότι η ανεξέλεγκτη ύφεση και η κυριαρχία των καπιταλιστικών σχέσεων οδηγεί αυτούς και τα γεννημένα ή αγέννητα παιδιά τους, τις συνθήκες ύπαρξής τους-ακόμα και τον ίδιο τον πλανήτη-σε κατάρρευση. Αν δεν χειραγωγηθούν οι αντιδράσεις τους από τα πολιτικά κόμματα των συστημάτων κοινοβουλευτικής διακυβέρνησης και αν η άρση της συναίνεσής τους στραφεί στην επιδίωξη διαφορετικών προς τον καπιταλισμό σχέσεων, τότε η κατάργησή τους και η υπέρβαση της παγκοσμιοποίησης δεν θα είναι ουτοπία.

7)    Η υπέρβαση της παγκοσμιοποίησης-γιατί αυτή πια είναι μη αναστρέψιμο ιστορικό γεγονός για να διαγραφεί-μπορεί να γίνει μόνο με τη διαδικασία της οικουμενικοποίησης. Μια διαδικασία που θα στηρίζεται στην αρχή της οικουμενικότητας, στην αρχή κατά την οποία: μία είναι η πατρίδα όλων, ο μπλε πεπερασμένος και μοναχικός στο κοντινό διάστημα πλανήτης μας.   Ο αέρας, η θάλασσα, το νερό, η γη και οι καρποί της, ο υλικός πλούτος και οι ενεργειακοί πόροι, τα δώρα γενικά της φύσης αυτού του πλανήτη, είναι δώρα και κοινή κληρονομιά για όλους τους ανθρώπους και τις άλλες μορφές ζωής που δημιούργησε αυτή η φύση.

Ο έλλογος άνθρωπος, έχοντας συνείδηση αυτού του γεγονότος, μπορεί να αποδεχθεί αυτή την έννοια της οικουμενικότητας: της κοινής κληρονομιάς του φυσικού πλούτου καταρχήν, του εύφορου εδάφους, των δασών και της φυσικής προσφοράς τους(οξυγόνου, οργανικής ύλης και πρώτων υλών), των ποταμών-λιμνών-θάλασσας, των φυσικών ειδών τους και της αντίστοιχης υλικής και πνευματικής προσφοράς τους( ομορφιά, θέα, αναζωογόνηση, αναψυχή κ.λπ.), των διάφορων βιοτόπων και οικοσυστημάτων της άγριας ζωής, των πρώτων υλών και των πηγών ενέργειας για χρήση και μεταποίηση από το υπέδαφος, το έδαφος και την ατμόσφαιρα(σήμερα εξορύσσονται, καναλιζάρονται με αγωγούς, συσκευάζονται, εμφιαλώνονται, διανέμονται κ.λπ. από ιδιωτικές κυρίως εταιρείες. Τελευταία μάλιστα διεκδικούν και την εκμετάλλευση των πλουτοπαραγωγικών πηγών της Αρκτικής και Ανταρκτικής- που μέχρι τώρα δεν ανήκαν σε κανένα-με την ευκαιρία του λιώσιμου των πάγων σε αυτές, λόγω του φαινομένου του «θερμοκηπίου») .

Στη συνέχεια της κοινής κληρονομιάς του κοινωνικά και συλλογικά παραχθέντος πλούτου από προηγούμενες ανθρώπινες κοινότητες και κοινωνίες. Αλλά και του κοινωνικά-σε συγκεκριμένη κοινωνία- παραγόμενου νέου πλούτου, που είναι αναγκαίο και δίκαιο να μοιράζεται σε όλους τους ανθρώπους της συγκεκριμένης κοινωνίας.

Τέτοιος κοινωνικός πλούτος, αγαθά δηλαδή της κοινωνικής παραγωγής, είναι:  οι σπόροι και οι ποικιλίες-ράτσες που βελτιώθηκαν και κληρονομήθηκαν από τους αγρότες προηγούμενων κοινωνιών για την παραγωγή τροφής, οι διαδικασίες και η γνώση γύρω από τη σημερινή παραγωγή τροφής(σήμερα όλα τα προηγούμενα πατεντάρονται από εταιρείες και ιδιωτικοποιούνται). Η κοινωνικά παραγόμενη γνώση σε όλα τα γνωστικά πεδία και η μετάδοσή της, η παιδεία και εκπαίδευση της νέας γενιάς. Η διατήρηση και βελτίωση της υγείας του πληθυσμού μέσω αντίστοιχων κοινωνικών θεσμών πρόληψης και αποκατάστασης. Ο εφοδιασμός των πόλεων και των οικισμών σε νερό μέσω δικτύων και καναλιών από κοινές πηγές και αποθέματα νερού. Η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας -από κοινές πηγές ενέργειας- και η διανομή της μέσω δικτύων σε κοινή γη -δημόσια ή δημοτική-και δρόμους. Η διακίνηση ανθρώπων και προϊόντων μέσω χρήσης κοινών δρόμων στην ξηρά και θάλασσα, των λιμανιών καθώς και σταθερών τροχιών, μέσω κοινών μέσων μαζικής μεταφοράς. Η επεξεργασία και η επαναχρησιμοποίηση υλικών από την ανακύκλωση των κοινών αποβλήτων-απορριμμάτων των πόλεων και οικισμών. Η χρήση των κοινών ραδιοσυχνοτήτων, τηλε-συχνοτήτων και τηλεφωνίας, καθώς και των πληροφοριακών λεωφόρων, που σήμερα παραχωρούνται από τους κρατούντες σε ιδιωτικά μέσα πληροφοριών και επικοινωνίας, κ.λπ., κ.λπ.

Η οικουμενικότητα θα είναι η βάση και η προϋπόθεση για οποιοδήποτε κοινωνικό κίνημα των ανθρώπων, που θα θελήσει να καταργήσει τη σημερινή κατάσταση: το σημερινό «κομμάτιασμα της γης» και των «περιφράξεων» από την ιδιοκτησία, τη σημερινή ιδιωτικοποίηση των φυσικών-συλλογικών-κοινωνικών αγαθών, τον ατομικισμό-ανταγωμισμό και τις κοινωνικές ανισότητες, την εκμετάλλευση ανθρώπων, οικοσυστημάτων και φύσης, τη μόλυνση-ρύπανση του περιβάλλοντος, την αποσταθεροποίηση του κλίματος κ.λπ.

Ειδικά στον ελλαδικό χώρο η έννοια της οικουμενικότητας έχει βάση από πολύ παλιά. Υπήρχε εκφρασμένη γενικά και στην αρχαιοελληνική φιλοσοφία και σκέψη με τις οικουμενικές αξίες της αγάπης του ωραίου(φιλοκαλίας) και της ελευθερίας, του ανθρωπισμού και της δημοκρατίας, του μέτρου, της φιλομάθειας, της αλήθειας- παρρησίας κ.λπ. Επίσης και στο μετέπειτα ελληνορθόδοξο πνεύμα και παράδοση με τις αξίες του «κοινού καλού», της εγκράτειας και ασκητικής, της ισότητας μέσω πνευματικής ανάτασης και αλληλεγγύης κ.λπ.(σαν καρικατούρα της εκφράζεται σήμερα π.χ. στον θεσμό του «Οικουμενικού Πατριαρχείου»). Σήμερα βέβαια αυτές οι αξίες έχουν απορριφθεί σε μεγάλο βαθμό από τους νεοέλληνες.

8)    Η μετάβαση στην οικουμενικότητα και την αποανάπτυξη: ξεκινώντας από τη κοινή βάση που υπάρχει με την παγκοσμιοποίηση, ότι δηλαδή έχουμε ήδη παρούσα τη βιοπολιτική παραγωγή του καπιταλιστικού τρόπου ζωής των ανθρώπων, θα χρειασθεί το ίδιο ολιστικά(στο οικονομικό, ιδεολογικό και πολιτικό πεδίο, ενιαία και αδιαίρετα) να διαμορφώσουμε και τον νέο καλό βίο(την ευζωία) στα πλαίσια του κοινωνικού σχηματισμού της οικουμενικότητας-αποανάπτυξης και του πολιτισμού της.

Αυτός ο νέος πολιτισμός θα δημιουργηθεί μέσα από την άρση των δεδομένων του υπάρχοντος: την άρση κύρια της αντιπαλότητας στο οντολογικό,  ιδεολογικό και κοινωνικό επίπεδο. Την άρση των μεγάλων σημερινών αντιθέσεων: α) εξατομίκευσης-συλλογικών συστημάτων(το υπαρκτικό πρόβλημα) β) συσσώρευσης πλούτου-ικανοποίησης βιοτικών αναγκών(οικονομικό πρόβλημα) και των αντίστοιχων ταξικών ανισοτήτων, αντιθέσεων(κοινωνικοπολιτικό πρόβλημα) γ)  τεχνόσφαιρας-βιόσφαιρας(οικολογικό πρόβλημα) και δ) «Βορά»-«Νότου»( πρόβλημα άνισων ανταλλαγών και κυριαρχίας). Ταυτόχρονα μέσα από την επιδίωξη να διαμορφωθούν τα νέα στοιχεία του:

i)                   Ο ανθρωπολογικός τύπος: από το κατακερματισμένο συνειδησιακά άτομο προς το πολύπλευρα αναπτυγμένο «πρόσωπο». Από τον καταναλωτή βιοτικών, χρηστικών, ιδεοπολιτικών  αξιών στον ταυτόχρονο παραγωγό τους, στον παραγωγοαναλωτή τους. Από τον ανασφαλή και κατεχόμενο από τον φόβο της απώλειας και του θανάτου άνθρωπο, στη φιλοσοφημένη, προσγειωμένη προσωπικότητα, που αναγνωρίζει την ύπαρξή της σαν μια προσωρινή συσσωμάτωση της «κοχλάζουσας» συμπαντικής υλοενέργειας. Που αποδέχεται ότι δεν γεννήθηκε σε αυτόν τον κόσμο μόνο για να καταναλώνει, αλλά για να ζήσει βιώνοντας τον πεπερασμένο χρόνο του όσο γίνεται πιο ποιοτικά, βελτιώνοντας τον εαυτό και τους άλλους γύρω του.

ii)                 Το αξιακό-πολιτισμικό πρότυπο: από τις κυρίαρχες αξίες του ατομικισμού, του βολέματος του «εαυτού», της ατομικής κατανάλωσης και απληστίας, της επέκτασης της κτήσης, του ανταγωνισμού, της επιβολής και κυριαρχίας στους άλλους και τις άλλες μορφές ζωής, κ.λπ., στις αξίες της συνύπαρξης, της συλλογικής ευζωίας, της εγκράτειας, της αλληλεγγύης, της αποδοχής του διαφορετικού, της συνεργατικότητας, της συνεργασίας και ισορροπίας με τα οικοσυστήματα και τη φύση, κ.λπ.

iii)               Η ιδιοκτησία: από την ατομική-εταιρική ιδιοκτησία της γης, μέσων παραγωγής και των αντίστοιχων προσόδων τους, από την ιδιωτικοποίηση των φυσικών και κοινωνικών συλλογικών αγαθών, στη συλλογική ιδιοκτησία(των συλλογικοτήτων-συνεταιρισμών των άμεσων παραγωγών κάθε είδους), στη κοινοτική (των χωρικών ή θεματικών κοινοτήτων, που την διαχειρίζονται), στη  δημοτική ιδιοκτησία( στα χέρια του δημοτικού τομέα της οικονομίας, στον οποίο μπορεί να δίνεται προτεραιότητα για την ικανοποίηση των αναγκών των δημοτών), στη συλλογικο-δημοτικο-ποίηση των κοινωνικών αγαθών.

iv)               Η εργασία: από μισθωτή εργασία με μισθούς εκμετάλλευσης της υπεραξίας της από τους εργοδότες και τον διαχωρισμό από τα προϊόντα που παράγει και που μπορεί να είναι καταστροφικά για την κοινωνία, από τη ρουτίνα της αλυσίδας παραγωγής και του εργοστασίου, τις βάρδιες και τα ωράρια, τις υπερωρίες ή την ανεργία, από το διαχωρισμό σε χειρονακτική και διανοητική,  από την ιεραρχική δομή της κ.λπ., στην δημιουργική εργασία και απασχόληση με χρήσιμα και αναγκαία για όλους αποτελέσματα, στην ικανοποίηση από τα ολοκληρωμένα προϊόντα της και το εισόδημα από αυτήν, στην αυτοδιαχείρισή της στους χώρους δουλειάς, στην μείωση των ωραρίων μέσω δίκαιης κατανομής σε όλους που μπορούν να εργάζονται , ώστε να μην υπάρχει ανεργία.

v)                 Η εκπαίδευση: από έναν εκπαιδευτικό μηχανισμό-κρατικό ή ιδιωτικό- διαχωρισμένο από την παραγωγή και την κοινωνικοπολιτική ζωή, από μια αυταρχική μετάδοση δοσμένης εκ των προτέρων γνώσης στη νέα γενιά από τους ειδικούς και τις «αυθεντίες» σε κατακερματισμένα πακέτα των «μαθημάτων», από μια δομή που προωθεί το χωρισμό της πνευματικής από τη χειρωνακτική εργασία και  περιέχει την αντίφαση μεταξύ των κοινωνικών και ατομικών αναγκών και στην οποία πάλι δε μπορεί να γίνουν όλοι κοινωνοί μέχρι και την ανώτερη βαθμίδα, από μέσο αναπαραγωγής της υπάρχουσας ταξικής διαστρωμάτωσηςκ.λπ. , στη κοινωνικοποίηση της εκπαίδευσης και στην ενσωμάτωσή της στην κοινωνική ζωή  και στην παραγωγική διαδικασία κάτω από τον έλεγχο των πολιτών και των άμεσων παραγωγών και των κοινοτήτων τους σε ισορροπία με τη φύση, στη μετάδοση της γνώσης στους χώρους παραγωγής της και την κατάλληλη στιγμή, στη μετατροπή της σχέσης εκπαιδευτού - εκπαιδευόμενων σε σχέση ανταλλαγής εμπειρίας από διαφορετικά επίπεδα, σε μέσο οικοδόμησης αταξικού ανθρώπου – κοινωνίας κ.λπ.

vi)                   Επιστήμη-τεχνολογία: από την έρευνα σύμφωνα με τις επιταγές της αγοράς και των επιχειρήσεων στην ανεξάρτητη έρευνα που δίνει απαντήσεις για την ικανοποίηση των κοινωνικών υλικών και πνευματικών αναγκών. Από το πατεντάρισμα και την πνευματική ιδιοκτησία στην ελεύθερη διάδοση και χρήση των επιστημονικών ανακαλύψεων και των τεχνολογικών καινοτομιών. Από την κατακερματισμένη σε τομείς επιστήμη της κυριαρχίας επί της φύσης και της ζωής, στην ολιστική επιστήμη που διδάσκεται από την ισορροπία των οικοσυστημάτων και της βιοποικιλότητας. Από την μιλιταριστική τεχνολογία του κοινωνικού ελέγχου, της πολεμικής επιβολής και της μόλυνσης του περιβάλλοντος, σε τεχνολογίες ήπιες, απελευθερωτικές και αποκατάστασης των μέχρι τώρα καταστροφών κ.λπ.

vii)              Η οικονομία: από την μεγιστοποίηση του κέρδους και την ιδιοποίηση των πλεονασμάτων, από τη συσσώρευση χρήματος- κεφαλαίων και μετατροπή τους μέσω χρηματοπιστωτικών επενδύσεων σε επιπρόσθετο πλούτο, από την κρατική ή ιδιωτική εταιρική βιομηχανική παραγωγή, από την αυξανόμενη χρήση υλικών και ενέργειας και την υπερεκμετάλλευση ανθρώπων και φύσης, από τη ρύπανση-μόλυνση του περιβάλλοντος και την αναγωγή της κατανάλωσης και των ορυκτών καυσίμων σε «κινητήρα ανάπτυξης» κ.λπ., στην κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία των αναγκών, στην αυτοδιαχείριση της παραγωγής και της διανομής, στη δίκαιη κατανομή των πλεονασμάτων, στην επένδυση στα κοινά και κοινωνικά αγαθά και στην αναγέννηση των φυσικών οικοσυστημάτων, στη δημιουργία βιομηχανικών οικοσυστημάτων, στη μειωμένη χρήση υλικών και ενέργειας και στη βελτίωση της αποδοτικότητας καθώς και στη μετατροπή του μείγματος της παραγόμενης ενέργειας με αιχμή τις ΑΠΕ(ανανεώσιμες πηγές), στη σύνθεση της οικονομικής με την οικολογική καινοτομία, στην επαναχρησιμοποίηση των υλικών και στη δημιουργία ανθεκτικών προϊόντων μακράς χρήσης, στις ομάδες παραγωγών, στους συνεταιρισμούς, στα δίκτυα διανομής κ.λπ., κ.λπ.

viii)            Η υγεία:  από ένα ιατροφαρμακευτικό σύστημα που αντιμετωπίζει κύρια τα συμπτώματα των ασθενών με φαρμακευτική και νοσοκομειακή αγωγή και ταυτίζει την  έννοια της υγείας με την ιατρική περίθαλψη που ευνοεί την φαρμακοβιομηχανία, σε  μια κοινωνικοποιημένη φροντίδα υγείας. Το γενικό επίπεδο υγείας συνδέεται άμεσα με την οικονομική ζωή και τις συνθήκες εργασίας, τις ανισότητες και τη μόλυνση του περιβάλλοντος . Έτσι η δράση σε αυτούς τους τομείς θα έχει να κάνει και με την πρόληψη της υγείας. Ταυτόχρονα η ενημέρωση και η πληροφόρηση για τις αιτίες των ασθενειών θα συμβάλει πολλή στην πρόληψη και την αυτο -ίαση. Η αναγκαία περίθαλψη για τον πληθυσμό στη συνέχεια θα πρέπει να οργανωθεί στη βάση της κοινωνικής - οικονομικής δικαιοσύνης και της αλληλεγγύης,  με αυτοδιαχείριση από το ιατρονοσηλευτικό προσωπικό στους χώρους περίθαλψης και παροχής συμβουλών (τα «κοινωνικά ιατρεία» που δημιουργήθηκαν π.χ. στην Ελλάδα τελευταία δίνουν μια εικόνα. Για την γενικότερη οργάνωσή της μπορούν να εκλέγονται π.χ. συμβούλια υγείας για κάθε περιοχή).

  ix)           Η κοινωνικοπολιτική οργάνωση: η χωρική κοινότητα, ο δήμος και η πόλη χωρισμένη σε πληθυσμιακά και χωρικά κατάλληλους δήμους, θα είναι ο χώρος για αλλαγή της κοινωνικοπολιτικής οργάνωσης και όχι το κράτος. Η ομοσπονδιοποίηση κοινοτήτων και δήμων σε περιφέρειες και η ομοσπονδιοποίηση περιφερειών για την εθνική επικράτεια θα είναι η δομή διακυβέρνησης στο δρόμο για τη μετάβαση στην οικουμενοποίηση και τη δημιουργία της παγκόσμιας κοινότητας. Και όχι το αστικό εθνικό κράτος, οι περιφερειακές ενώσεις κρατών και οι πόλοι παγκόσμιας επιρροής, καθώς και οι διάφορες ανεξέλεγκτες δομές τύπου παγκόσμιας τράπεζας, ΠΟΕ και ΔΝΤΗ , σαν μορφές παγκόσμιας διακυβέρνησης από την ολιγαρχία του πλούτου που συμβαίνει με τη παγκοσμιοποίηση. Η άμεση δημοκρατία με τη μορφή συνελεύσεων πολιτών-προσώπων και εντολοδόχων στα διάφορα επίπεδα αυτοδιακυβέρνησης και όχι η αντιπροσωπευτική δημοκρατία της διαμεσολάβησης στα πλαίσια των κοινοβουλίων εθνικών κρατών, θα είναι η επιδίωξη της οικουμενικότητας.

9)    Το κοινωνικό κίνημα για την οικουμενικότητα-αποανάπτυξη, στη πορεία μετάβασης προς αυτήν, έχει σαν προδρόμους το μετά το Σιάτλ κίνημα της αντιπαγκοσμιοποίησης(«όχι στη νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση», το μετά το Ρίο κίνημα για τη σταθεροποίηση του κλίματος («αλλάξτε το σύστημα και όχι το κλίμα»), το πρόσφατο σε παγκόσμιο επίπεδο εκφρασμένο κίνημα Occupy.  Επίσης τα λιγότερο γνωστά κινήματα: της «εξόδου», του κοινοτισμού και των οικοκοινοτήτων (http://directory.ic.org/iclist/geo.php , http://www.eurotopia.de/verzeichnis.html), της αποανάπτυξης-επανατοπικοποίησης (ιδίως στη Ν. Ευρώπη, επιστημονικό: http://degrowth.org/, κοινωνικό π.χ  Ελλάδα: http://apokoinou.com/), της αυτονομίας - χειραφέτησης(ιδίως των ιθαγενών λαών στη Λατινική Αμερική, βλέπε αντίστοιχο βιβλίο: Raul Zibechi, “αυτονομίες και χειραφετήσεις, η Λατινική Αμερική σε κίνηση), της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας( στην Ελλάδα π.χ. ένας κατάλογος των εγχειρημάτων της στο: http://www.apn.gr/news/nea/diktya-antallagis-politon/#) .

  Δημιουργώντας από την αρχή κιόλας στοιχεία και δομές του κοινωνικού σχηματισμού της οικουμενικότητας σε αντιπαράθεση, σύγκρουση και υπέρβαση με τα στοιχεία και τις δομές του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού, θα είναι δυνατόν να τεθεί επί τάπητος και το ζήτημα ενός νέου κοινωνικού παγκόσμιου συμβολαίου που θα εκφράζεται σε  νέα τοπικά, εθνικά, υπερεθνικά και περιφερειακά συντάγματα.

10)                       Τοπικοποίηση: είναι μια στρατηγική με την οποία θα απαντήσουμε στην "υπαρκτή" παγκοσμιοποίηση και θα επιδιώξουμε τη νέα οικουμενικότητα στρεφόμενοι σε αποκεντρωμένες, επανατοπικοποιημένες, αυτοδιαχειριζόμενες, οικολογικές κοινωνίες της ισοκατανομής πόρων και εξουσιών, που θα έχουν σαν κύτταρο την αυτοδύναμη κοινότητα και το δήμο και θα στηρίζονται στην ομοσπονδιοποίηση δήμων-περιφερειών-εθνών. Για το ξεπέρασμα του δυτικού μοντέλου ανάπτυξης, της κλιματικής-οικολογικής καταστροφής, του καπιταλισμού και του εθνικού κεντρικού κράτους. Είναι μια στρατηγική που μπορεί να επιλεχθεί, για να περάσει η ανθρωπότητα στο στάδιο της "απο-ανάπτυξης", όσο γίνεται πιο ανώδυνα, χωρίς να της επιβληθεί η «φτωχοποίηση» μέσα από τεχνοφασιστικά καθεστώτα.

Περισσότερα για την τοπικοποίηση σε αυτή την ιστοσελίδα και στο:

http://topikopoiisi.blogspot.gr/

  • Είναι μικρού συνήθως μεγέθους –ανθρώπινη κλίμακα-μορφές οργάνωσης της καθημερινής ζωής (έως 150 άτομα)
• Έχουν κοινές θέσεις και αρχές σε σχέση με τον αντικαταναλωτισμό, την διατροφική και ενεργειακή αυτονομία, την κριτική αντιμετώπιση της τεχνολογίας(εναλλακτικές μορφές), την τοπικότητα της παραγωγής-διακίνησης(αναβίωση γεωργίας-παραδοσιακών επαγγελμάτων), την ισορροποιμένη ένταξη στο περιβάλλον, την αυτοδιαχείριση και αυτοκυβέρνηση(άμεση δημοκρατία, συνήθως κοινό ταμείο). Υπάρχει διαφοροποίηση ως προς το κέντρο βάρους που θέτει η κάθε μία.
• Ισχυρίζονται ότι αναζητούν μία καλύτερη κοινωνία και εργάζονται για την δημιουργία της κάνοντας την θεωρία πράξη, ότι αποτελούν εργαστήρια για την έρευνα και την εφαρμογή της κοινωνικής αλλαγής, προωθώντας: την αρμονική συνύπαρξη των μελών, την ατομική και ομαδική εξέλιξή τους με διάφορες τεχνικές επίλυσης συγκρούσεων.
• Στα πλαίσιά τους εκκολάπτονται ανθρώπινες κοινότητες και τρόποι ζωής που θα μπορούσαν να βρουν εφαρμογή και σε συνθήκες μεγαλύτερων αστικών συγκεντρώσεων και σε ήδη υπάρχουσες κοινότητες τόσο αγροτικές όσο και αστικές.
• Σαν σύγχρονο κίνημα μετά το ’60, είχαν εντυπωσιακή εξάπλωση από τα μέσα της δεκαετίας του ’90 και μετά, όπου υπήρξε ένα κίνημα «εξόδου» από τον κυρίαρχο τρόπο ζωής.
• Έχει δημιουργηθεί ένα διεθνές δίκτυο τέτοιων κοινοτήτων (GEN/ Global Ecovillage Newtwork) που τις φέρνει σε επαφή. Υπάρχει κατάλογός τους στο http://directory.ic.org/iclist/geo.php
• Στην Ευρώπη των 27( Γερμανία κυρίως ) υπάρχουν αρκετές κοινότητες και οικοχωριά με 40-100 μέλη όλων των γενιών στην περιφέρεια(πάνω από 400 παρουσιάζονται το 2009, στο βιβλίο που βγαίνει κάθε 2 χρόνια-εδώ και 15 χρόνια- το eurotopia: http://www.eurotopia.de/verzeichnis.html


• Στην Ελλάδα έχουν καταγραφεί 6 τέτοιες προσπάθειες (μετά το ’81 υπήρξε κάποια επιστροφή στην ελληνική περιφέρεια, γνωστή σαν «αποκέντρωση», που προώθησε η τότε κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ, αλλά δεν ήταν ομαδική, με αποτέλεσμα την επιστροφή στην πόλη, λόγω των δυσκολιών):
1. Ecotopia/Ithaca (Vathi/Ithaca, Greece)
2. ENARGEIA (Pilio, Greece)
3. Kalikalos (Pelion, Magnesia, Greece)
4. New Humanity Centre (Kalamata, Greece) Forming
5. Spiti ton Kentavron | Pelion Holistic Education Centre (Anilio - Pilion, Greece)
6. Strong Handshake and Art Community Greece (Greece, Paleochora, Gavdos, Greece)
Δεν έχουν καταγραφεί προσπάθειες όπως:
Στη Λαμία(η παλαιότερη: αρχές `80), Εύβοια(Δαμιανός), Βάμος-Κρήτη, Δολό Ιωαννίνων, Πελίτι, Σπόροι-Λήμνου, «Κάτι τρέχει στα Βασιλικά»(Σίλας-Πολυχώραφο Ξουτκά), F.A.R.M.A.(ΑΠΕ), Πήλιο 40-50 οικογένειες σε διαφορετικά χωριά ή στην ίδια περιοχή(Νιοχώρι) με κοινές κάποιες δραστηριότητες, ΙΑΣΟ(Διμήνι), Κίνηση «Αντίλαλος»(Τιθορέα-Παρνασός)
Προσπάθειες υπό διαμόρφωση όπως η Κίνηση για τη Δημιουργία Οικοκοινότητας, το Κύτταρο Νέας Ζωής, η Κοινότητα Ουτοπία…

Με ποιο τρόπο οργανώνεται μια οικο-κοινότητα και που και πως μπορεί να εγκατασταθεί στην ελληνική περιφέρεια
(το συνθετικό «οίκο» όχι μόνο με την τρέχουσα σημασία του οικολογικού περιεχομένου, αλλά και με την αρχαιοελληνική έννοια του «Οίκου», που εξασφαλίζει στα μέλη το "ζειν", ενώ το συνθετικό κοινότητα έχει και χαρακτηριστικά της αρχαίας"πόλεως" που εξασφαλίζει το "ευ ζειν"):

• Μια Συλλογικότητα αρκετών ανθρώπων, βασικά της πόλης (κρίσιμος αριθμός κάθε φορά) με διαφορετικές δεξιότητες (και όχι μόνο τη θέληση), έχει συζητήσει, αποφασίσει για το χώρο, τη μορφή και το πλάνο της εγκατάστασης. Όχι μόνο για κοινή διαμονή, αλλά και για κοινή δραστηριότητα σε καθημερινή βάση, με κοινό ταμείο και αυτοκυβέρνηση(όργανο η συνέλευση των μελών). Επειδή στην ελλαδική επικράτεια δεν υπάρχουν μεγάλοι χώροι για εγκατάσταση-εκτός από τα εγκαταλελειμμένα χωριά-ο αριθμός των μελών θα είναι περιορισμένος.
• Η συλλογικότητα αυτή εξασφαλίζει βιωσιμότητα μέσα από διαφορετικές δραστηριότητες των μελών στα πλαίσια της κοινότητας και έξω από αυτήν. Η διατροφή της π.χ. από πολυκαλλιέργεια αγροτικών προϊόντων, κτηνοτροφίας, αλιείας, μελισσοκομίας. Χρηστικά αντικείμενα από παραγωγικές δραστηριότητες του δευτερογενούς τομέα (μηχανουργείο, ξυλουργείο, οικοδομικό συνεργείο, κ.λ.π.).
Επιδιώκει καταρχήν την αυτοκατανάλωση. Τα περισσεύματα διαθέτει είτε στην τοπική αγορά, είτε σε άλλες τέτοιες κοινότητες και δίκτυα ανταλλαγών. Αντίστροφα: απαιτούμενα μη αυτοπαραγόμενα αγαθά εξασφαλίζονται είτε από την τοπική αγορά, είτε από υπάρχοντα δίκτυα ανταλλαγής προϊόντων και υπηρεσιών. Προϊόντα βιομηχανικής κυρίως παραγωγής αγοράζονται από το ταμείο της κοινότητας σε τιμές χοντρικής και διανέμονται ανάλογα με τις ανάγκες των μελών, όπως και τα άλλα της αυτοπαραγωγής.

• Κάποιοι από τα μέλη της εξασφαλίζουν συμπληρωματικό ή αποκλειστικό εισόδημα από δραστηριότητες εκτός κοινότητας . Οι σχέσεις τους με την οικονομική και την εν γένει καθημερινή ζωή της κοινότητας ρυθμίζονται από την συνέλευσή της(π.χ. καταβολή του 20-30% του μισθού στο κοινό ταμείο), η οποία παίρνει αποφάσεις για όλα τα ζητήματα που την απασχολούν ή για τη γενικότερη δράση της.
• Γενικά κοινή αντιμετώπιση των εσόδων και εξόδων, κάτω από το πρίσμα των αναγκών των μελών και της βιωσιμότητας της κοινότητας. Μπορεί να οργανωθεί: κοινή κουζίνα, καταμερισμός των εργασιών της, χώρος απασχόλησης παιδιών, χώρος αυτοέκφρασης, χώρος υποδοχής επισκεπτών κ.λ.π. Οι χώροι διαμονής (κατά μόνας, ανά ζευγάρια ή παρέα) καθορίζονται κυρίως από αντικειμενικές δυνατότητες και από αυτοκαθοριζόμενες ανάγκες των μελών.
• Επιδίωξη ενεργειακής αυτάρκειας με μικρά συστήματα Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας(ΑΠΕ)
• Βασικό χαρακτηριστικό: αυτοδυναμία-αυτάρκεια - οργανική σύνδεση με τα δρώμενα και τη καθημερινή ζωή των κατοίκων της γύρω περιοχής. Μπορούν να πάρουν τη μορφή διευρυμένων οικογενειών (όχι γενετικής συγγένειας, αλλά ιδεολογικής συγγένειας και με όλες τις ηλικίες- η τρίτη ηλικία μπορεί να είναι πολύ χρήσιμη , η επιβίωσή της αδύνατη στο μέλλον από ένα καταρρέον συνταξιοδοτικό σύστημα). Και να εξελίσσονται σε κύτταρα των μελλοντικών χωρικών κοινοτήτων-δήμων
• Η ύπαρξη αρκετών τέτοιων οίκο-κοινοτήτων σε οποιοδήποτε επίπεδο δικτύωσή τους.
Ανάλογα με την ιδεολογική συγγένεια θα μπορούσαν να αποφασίσουν την εγκατάσταση στην ελληνική περιφέρεια με τους εξής τρόπους:

1) Με ξαγορά κάποιου επιλεγμένου κατάλληλου χώρου, αν υπάρχουν κοινοί οικονομικοί πόροι.
2) Σε περιοχή, όπου κάποιο ή κάποια από τα μέλη διαθέτουν υποδομές, από κληρονομιά. Οι περισσότεροι έλληνες έχουν σχέση με τα χωριά καταγωγής τους.
3) Σε ήδη παρατημένα χωριά ή σε χωριά όπου πεθαίνουν και οι τελευταίοι γερασμένοι κάτοικοι, και θα χαίρονταν πολύ να δουν νέους ανθρώπους να εγκαθίστανται στα χωρία τους.
4) Σε δημόσιες εκτάσεις(μέχρι 13 εκατομ στρέμματα έχει ανακοινώσει το υπουργείο αγροτικής ανάπτυξης ότι μπορεί να διαθέσει και σε νέους αγρότες για καλλιέργεια. Μπορεί να διεκδικηθούν από τέτοιες ομάδες!
5) Σε δημοτικές ή εκκλησιαστικές εκτάσεις σε συνεννόηση καταρχήν με τις αρχές που τις κατέχουν και με κατάληψή τους, αν δεν δέχονται να τις παραχωρήσουν.
6) Σε αστική περιοχή συνήθως μπορεί να επιδιωχθεί κοινή διαμονή με κοινό ταμείο και πιθανά κοινές μερικές οικονομικές ή κοινωνικές δραστηριότητες
Σε συνθήκες οικονομικής κρίσης και πολιτικών των «μνημονίων», που συνεχώς θα εντείνονται- είτε στα πλαίσια του Ευρώ, είτε της δραχμής- όπου η μεσαία τάξη των πόλεων κυρίως θα συρρικνώνεται, θα υπάρξει ανάγκη για εσωτερική αντίστροφη μετανάστευση. Για να μη γίνει αυτό ατομικά, με συνθήκες ήττας και παραίτησης, αλλά με ελπίδα για δημιουργική επανατοπικοποίηση, θα είναι απαραίτητη η συλλογική και δημιουργική μετεγκατάσταση ανέργων νέων των πόλεων στην περιφέρεια, σε χώρους αυτοπαραγωγής και αυτοδιαχείρισης.
Και βέβαια δεν χρωστάμε, δεν πουλάμε, δεν πληρώνουμε, αλλά θα πρέπει να διακηρύξουμε και να επιδιώξουμε και το:
δεν θέλουμε ούτε χρειαζόμαστε τη δουλειά και τα λεφτά τους!!! Με αλλαγή νοοτροπίας και σαν πολίτες και σαν κοινωνία γενικότερα. Να θέσουμε τις βάσεις για μια τέτοια υπέρβαση:
• Να μη θεωρούμε φτώχεια την έλλειψη του συμβατικού τους χρήματος για να ικανοποιούμε τις ανάγκες μας μόνο μέσω των σημερινών αγορών τους. Να μη νοιώθουμε άχρηστοι επειδή δεν μας εξασφαλίζουν μια θέση μισθωτής εργασίας στις εταιρικές επιχειρήσεις τους.
• ‘Oσο και να επιδιώκει το καπιταλιστικό σύστημα να μεγαλώσει την «πίτα», αυτό δεν μπορεί να γίνει ερήμην του πλανήτη που διαθέτει περιορισμένους πόρους και θέτει όρια. Αντί να μεγαλώνει, «φουσκώνει» την πίτα . Όταν οι «φούσκες» σπάνε έχουμε οικονομικές και κοινωνικές κρίσεις.
• θα χρειασθεί να επαναπροσδιορίσουμε τις βασικές μας ανάγκες και τον τρόπο ικανοποίησή τους με όσο γίνεται μικρότερο κοινωνικό και οικολογικό αποτύπωμα, επιδιώκοντας την «ευημερία της λιτότητας» και την "ευδαιμονία" της αυτοανάπτυξης-αυτοπραγμάτωσης.

Το έχουμε ξαναδιατυπώσει: πίσω από την παγκόσμια οικονομική κρίση βρίσκεται στην ουσία η οικολογική κρίση. Με την έννοια της έλλειψης πόρων και ενέργειας από τη μια και την πεπερασμένη δυνατότητα του πλανητικού συστήματος να απορροφήσει τον μεγάλο όγκο των αποβλήτων μας από την άλλη.

Η οικονομική κρίση, έχει γίνει πια καθαρό σε όλους, οφείλεται στο γεγονός ότι η καπιταλιστική οικονομία κινείται  πλέον με βάση το χρέος.  Πραγματικά, η μεγάλη αύξηση της παγκόσμιας κατανάλωσης τα τελευταία 15-20 χρόνια(βασικά μεταξύ 1990-2007) πυροδοτήθηκε και στηρίχθηκε από την μαζική χορήγηση δανείων από τις τράπεζες. Είχαμε παντού αυξανόμενα επίπεδα χρέους. Των νοικοκυριών, των επιχειρήσεων, των κυβερνήσεων. Με τη μορφή καταναλωτικών χρεών, χρηματοπιστωτικών επενδύσεων, δημοσίων χρεών, εξωτερικών χρεών σε κάθε χώρα. Στο προηγούμενο της κρίσης διάστημα το χαρακτηριστικό ήταν η αύξηση ιδίως των καταναλωτικών χρεών.  Χρησιμοποιήθηκαν σαν μηχανισμός, ώστε η κατανάλωση να γίνει ο βασικός μοχλός της καπιταλιστικής ανάπτυξης. Εκ των πραγμάτων τα καταναλωτικά δάνεια χρησιμοποιήθηκαν για να αποσυνδέσουν τις καταναλωτικές δαπάνες των εργαζομένων και των μισθωτών από τα αντίστοιχα εισοδήματά τους(« Δεν έχεις τα λεφτά για μεγαλύτερο και καινούργιο αυτοκίνητο; Πάρε το με χρηματοδότηση από την τράπεζά σου». «Δεν έχεις όλα τα λεφτά για ιδιόκτητο και μεγάλο σπίτι; Πάρε στεγαστικό δάνειο». Στην κουλτούρα του «δανείσου και ξόδευε» είναι πιο ευάλωτα τα κοινωνικά στρώματα χαμηλού εισοδήματος και η μεσαία τάξη. Όμως αυτή η κουλτούρα δεν φέρνει μακροπρόθεσμα ευημερία για αυτά, αλλά στο τέλος-όταν δεν μπορούν να εξυπηρετήσουν τα δάνεια-μάλλον φέρνει δυστυχία, αφού τα κάνουν έρμαια των πιστωτών).

Βέβαια δεν ήταν όλες οι οικονομίες το ίδιο επιρρεπείς στη δυναμική αυτή των χρεών. Στις λεγόμενες «αναδυόμενες» οικονομίες(π.χ. Κίνα, Ινδία) μάλιστα είχαμε αποταμιεύσεις από το 2001 μέχρι 2008. Αλλά και στις «προηγμένες» οικονομίες είχαμε δύο διαφορετικές, βασικά, συμπεριφορές σε σχέση με τα χρέη, το ίδιο διάστημα. Στις «φιλελεύθερες οικονομίες της αγοράς»(π.χ. ΗΠΑ, Μ. Βρετανία, Καναδάς, Αυστραλία κ.λπ.) είχαμε ενθάρρυνση για υψηλότερα επίπεδα καταναλωτικού χρέους, από ότι στις λεγόμενες «συντονισμένες οικονομίες της αγοράς»(π.χ. Γερμανία, Ολλανδία, Γαλλία, Σκανδιναβία κ.λπ.), παρόλο που και στα δύο είδη καπιταλισμού συμφωνούν ότι θα πρέπει να επιδιώκεται η «ανάπτυξη». Και σε περιόδους κρίσης η «ανάκαμψη». Διαφέρουν μόνο στον τρόπο: οι μεν τη στηρίζουν στην κατανάλωση, οι δε στις παραγωγικές επενδύσεις.

Και στις δύο περιπτώσεις οι κυβερνήσεις-σε περιόδους κρίσης-τείνουν να δανείζονται χρήματα για να τονώσουν την «ανάκαμψη»(χρειάσθηκαν τεράστια χρηματικά ποσά π.χ. στο τέλος του 2008 και αρχές 2009, ώστε να «σταθεροποιηθεί» το παγκόσμιο τραπεζικό σύστημα, και αυτά εξασφαλίσθηκαν από αυξημένο δημόσιο δανεισμό σε όλες τις πληγείσες από την κρίση χώρες: υπολογίζεται πάνω από 7-8 τρισεκατομμύρια δολάρια). Το γεγονός αυτό έχει σαν αποτέλεσμα εκτός από το μεγάλωμα της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής «φούσκας» και την κατάρρευση της ίδιας της χρηματοπιστωτικής αγοράς, λόγω απώλειας της «εμπιστοσύνης». Οι ίδιες οι πρακτικές των κυβερνήσεων και των οικονομικών ιθυνόντων, που εφαρμόστηκαν για να τονώσουν την οικονομική ανάπτυξη, οδηγούν τελικά στην οικονομική κατάρρευση. Δεν είναι βασικά  η «ανευθυνότητα» ή η «απληστία» των αγορών -αν και έπαιξε σημαντικό ρόλο- η αιτία της συνεχιζόμενης οικονομικής κρίσης και της κρίσης των δημοσιονομικών χρεών. Η βασικότερη αιτία είναι η ίδια η επιδίωξη της συνέχισης και της προστασίας της οικονομικής ανάπτυξης και της επικρατούσας αντίστοιχης ιδεολογίας της.

Η πιστωτική κρίση και η ύφεση-που ζούμε σήμερα στον καπιταλιστικό κόσμο-είναι μέρος μόνο της συστημικής αποτυχίας του παραγωγικοκαταναλωτικού καπιταλιστικού προτύπου. Επακόλουθο των οικονομικών επιπτώσεων που έχει η όλο και μεγαλύτερη οικονομική ανάπτυξη.  Όμως και η αυξημένη κατανάλωση υλικών αγαθών και η αυξημένη παραγωγή τους απαιτούν αυξημένη χρήση υλικών και ενέργειας. Επίσης έχουν αυξημένη παραγωγή αποβλήτων, όσο και να αυξάνεται ο βαθμός απόδοσης της χρησιμοποιημένης τεχνολογίας.

Το τελικό αποτέλεσμα των αυξημένων οικονομικών δραστηριοτήτων του οποιασδήποτε μορφής κεφαλαίου είναι η κατάρρευση των αποθεμάτων των φυσικών πόρων του πλανήτη και του περιβάλλοντος. Αυτό φαίνεται και από τη «φούσκα» των τιμών των υλικών αγαθών. Αυτή οφείλεται εν μέρει μόνο στην κερδοσκοπία. Κύρια αιτία της είναι η συνειδητοποίηση των αγορών ότι υπάρχει πλέον μεγάλο πρόβλημα στον εφοδιασμό. Περιβαλλοντικοί παράγοντες, ελλείψεις πόρων, η οικονομική διεύρυνση στην Ν.Α. Ασία(αναδυόμενες χώρες) κ.λπ., μειώνουν τη διάρκεια ζωής των πεπερασμένων αποθεμάτων που έχουν απομείνει. Ο ανταγωνισμός μεταξύ της εξασφάλισης τροφής και της εξασφάλισης της μετακίνησης(τρόφιμα ή βιοκαύσιμα) συμβάλει π.χ. στην αύξηση των τιμών των τροφίμων. Η αύξηση των εκπομπών του άνθρακα και η συνακόλουθη κλιματική αλλαγή, η μείωση της βιοποικιλότητας, η αποψίλωση και οι πυρκαγιές των δασών, η μείωση των ιχθυαλιευμάτων, η έλλειψη νερού, η υποβάθμιση των καλλιεργούμενων εδαφών συμβάλλουν στην μείωση της αποδοτικότητας και των οικονομικών δραστηριοτήτων των ανθρώπων και διογκώνουν το πρόβλημα της ικανοποίησης των βιοτικών αναγκών τους.

Οι υλικές και οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις της επιδιωκόμενης ανάπτυξης είναι εξίσου υπεύθυνες για τη κρίση, όσο και οι επιπτώσεις της δράσης του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Μας οδηγεί εκτός της δημιουργίας οικονομικών χρεών και στη δημιουργία οικολογικών χρεών.  Η ανικανότητά μας να ρυθμίσουμε τις χρηματοοικονομικές αγορές συνδυάζεται με την ανικανότητά μας να προστατέψουμε τους φυσικούς πόρους και να περιορίσουμε τις οικολογικές καταστροφές. Τα χρέη που αφήνουμε στα παιδιά μας και τις μελλούμενες γενιές δεν θα είναι μόνο οικονομικά-που θα πρέπει να πληρώσουν τους πιστωτές μας-θα είναι και οικολογικά προς τον πλανήτη και τα οικοσυστήματα-που θα πρέπει να τα αποκαταστήσουν ξεπληρώνοντάς τα, αν θέλουν φυσικά να επιβιώσουν στο μέλλον.

Προς το παρόν και τα οικολογικά μας χρέη είναι το ίδιο «επισφαλή», όσο και τα χρηματοοικονομικά. Κανένα από τα δύο είδη δεν αντιμετωπίζουμε ακόμα σωστά, αφού επιμένουμε στη κατεύθυνση της καταναλωτικής ανάπτυξης. Η με αυτόν τον τρόπο επιδιωκόμενη –έστω και βραχυπρόθεσμα-επάνοδο στην «ευημερία», δεν πρόκειται να έρθει και να είναι βιώσιμη. Είμαστε καταδικασμένοι σε αποτυχία, αν επιμένουμε στη ποσοτική μεγέθυνση των ΑΕΠ και των κάθε είδους οικονομικών δραστηριοτήτων και κατανάλωσης, που μπορεί να υπονομεύουν τη μελλοντική μας ύπαρξη. Γιατί η κακώς εννοούμενη σημερινή ευημερία, μπορεί να υπονομεύει πραγματικά τις συνθήκες στις οποίες μπορεί να βασισθεί η αυριανή μας ευημερία. Η παρούσα κατάρρευση, που βιώνουμε και σαν ελληνική κοινωνία, είναι ένα μήνυμα ότι το «αύριο είναι ήδη εδώ», αν δεν αλλάξουμε ρότα.